<?xml version="1.0" encoding="utf-8"?>
<?xml-stylesheet type="text/xsl" href="/static/taisho.xsl"?>
<TEI xmlns:cb="http://www.cbeta.org/ns/1.0" xml:lang="lzh-Hant-HK" xml:id="X22n0401">
<teiHeader>
	<fileDesc>
		<titleStmt>
			<title>Manji Shinsan Dainihon Zokuzōkyō, Electronic version, No. 401 摩訶阿彌陀經衷論</title>
			<title xml:lang="zh-Hant">卍新纂大日本續藏經數位版, No. 401 摩訶阿彌陀經衷論</title>
			<author>淸 王耕心衷論</author>
			<respStmt>
				<resp>Electronic Version by</resp>
				<name>CBETA</name>
			</respStmt>
		</titleStmt>
		<editionStmt>
			<edition>XML TEI P5</edition>
			<respStmt xml:id="resp1"><resp>corrections</resp><name>orig</name></respStmt>
			<respStmt xml:id="resp2"><resp>corrections</resp><name>CBETA</name></respStmt>
			<respStmt xml:id="resp3"><resp>corrections</resp><name>CBETA.maha</name></respStmt>
			<respStmt xml:id="resp4"><resp>corrections</resp><name>Xuzangjing</name></respStmt>
			<respStmt xml:id="resp5"><resp>corrections</resp><name>CBETA.liyi</name></respStmt>
		</editionStmt>
		<extent>1卷</extent>
		<publicationStmt>
			<idno type="CBETA">
				<idno type="canon">X</idno>.<idno type="vol">22</idno>.<idno type="no">401</idno>
			</idno>
			<distributor>
				<name>中華電子佛典協會 (CBETA)</name>
				<address>
					<addrLine><email>service@cbeta.org</email></addrLine>
				</address>
			</distributor>
			<availability>
				<p>Available for non-commercial use when distributed with this header intact.</p>
			</availability>
			<date>2022-10-15 17:14:39 +0800</date>
		</publicationStmt>
		<sourceDesc>
			<bibl>
				<title level="s">Manji Shinsan Dainihon Zokuzōkyō</title>
				<title level="s" xml:lang="zh-Hant">卍新纂大日本續藏經</title>
				<title level="m" xml:lang="zh-Hant">摩訶阿彌陀經衷論</title>
			</bibl>
		</sourceDesc>
	</fileDesc>
	<encodingDesc>
		<projectDesc>
			<p xml:lang="en" cb:type="ly">Input by CBETA, OCR by CBETA</p>
			<p xml:lang="zh-Hant" cb:type="ly">CBETA 人工輸入，CBETA 掃瞄辨識</p>
		</projectDesc>
		<editorialDecl>
			<punctuation resp="#resp1"><p>原書標點</p></punctuation>
		</editorialDecl>
		<tagsDecl>
			<namespace name="http://www.tei-c.org/ns/1.0">
				<tagUsage gi="rdg">
					<listWit>
						<witness xml:id="wit.cbeta">【CB】</witness>
						<witness xml:id="wit.orig">【卍續】</witness>
					</listWit>
				</tagUsage>
			</namespace>
		</tagsDecl>
		<charDecl>
<char xml:id="CB00808">
				<charName>CBETA CHARACTER CB00808</charName>
				<mapping cb:dec="983848" type="PUA">U+F0328</mapping>
			<mapping type="unicode">U+268F1</mapping><charProp><localName>normalized form</localName><value>賾</value></charProp><charProp><localName>composition</localName><value>[臣*責]</value></charProp></char>
<char xml:id="CB08504">
				<charName>CBETA CHARACTER CB08504</charName>
				<mapping cb:dec="991544" type="PUA">U+F2138</mapping>
			<mapping type="unicode">U+269A8</mapping><charProp><localName>normalized form</localName><value>燄</value></charProp><charProp><localName>composition</localName><value>[舀*炎]</value></charProp></char>
<char xml:id="CB11909">
				<charName>CBETA CHARACTER CB11909</charName>
				<mapping cb:dec="994949" type="PUA">U+F2E85</mapping>
			<mapping type="normal_unicode">U+787A</mapping><charProp><localName>composition</localName><value>[石*豕]</value></charProp></char>
<char xml:id="CB15106">
				<charName>CBETA CHARACTER CB15106</charName>
				<mapping cb:dec="998146" type="PUA">U+F3B02</mapping>
			<mapping type="normal_unicode">U+9B31</mapping><charProp><localName>normalized form</localName><value>鬱</value></charProp><charProp><localName>composition</localName><value>[鬱-山+止]</value></charProp></char>
<char xml:id="CB15131">
				<charName>CBETA CHARACTER CB15131</charName>
				<mapping cb:dec="998171" type="PUA">U+F3B1B</mapping>
			<charProp><localName>normalized form</localName><value>邦</value></charProp><charProp><localName>composition</localName><value>[邱-丘+(看-目)]</value></charProp></char>
<char xml:id="CB15243">
				<charName>CBETA CHARACTER CB15243</charName>
				<mapping cb:dec="998283" type="PUA">U+F3B8B</mapping>
			<mapping type="normal_unicode">U+8CBF</mapping><charProp><localName>composition</localName><value>[卯/貝]</value></charProp></char>
<char xml:id="CB15470">
				<charName>CBETA CHARACTER CB15470</charName>
				<mapping cb:dec="998510" type="PUA">U+F3C6E</mapping>
			<mapping type="unicode">U+7CA4</mapping><charProp><localName>normalized form</localName><value>粵</value></charProp><charProp><localName>composition</localName><value>[(奧-釆+米)-大+ㄎ]</value></charProp></char>
<char xml:id="CB15931">
				<charName>CBETA CHARACTER CB15931</charName>
				<mapping cb:dec="998971" type="PUA">U+F3E3B</mapping>
			<charProp><localName>normalized form</localName><value>蹠</value></charProp><charProp><localName>composition</localName><value>[踮-占+(共-八+(人*人))]</value></charProp></char>
<char xml:id="CB18834">
				<charName>CBETA CHARACTER CB18834</charName>
				<mapping cb:dec="1001874" type="PUA">U+F4992</mapping>
			<charProp><localName>composition</localName><value>編⃝</value></charProp></char>
</charDecl>
	</encodingDesc>
	<profileDesc>
		<langUsage>
			<language ident="en">English</language>
			<language ident="zh-Hant">Chinese (Traditional)</language>
		</langUsage>
	</profileDesc>
	<revisionDesc>
		<change when="2013-05-20">
			<name>CW</name><name>Ray Chou 周邦信</name>P4 to P5 conversion by p4top5a.py, intended for publication
		</change>
		<change when="2006-06-28T14:44:50">
			Zhou Bang-Xin (ed.) Created initial TEI XML version with BASICX.BAT
		</change>
	</revisionDesc>
</teiHeader>
<text><body>
<milestone unit="juan" n="1"/>
<pb ed="X" xml:id="X22.0401.0142a" n="0142a"/>
<lb ed="X" n="0142a01"/>
<lb ed="X" n="0142a02"/>
<lb ed="X" n="0142a03"/><cb:div type="xu"><cb:mulu type="序" level="1">No. 401-A 佛說摩訶阿彌陀經衷論叙</cb:mulu><head>No. 401-A
<lb ed="X" n="0142a04"/><lb ed="R032" n="0558a01"/> 佛說摩訶阿彌陀經衷論叙</head>
<lb ed="X" n="0142a05"/><lb ed="R032" n="0558a02"/><p xml:id="pX22p0142a0501">摩訶阿彌陀經一卷。邵陽魏居士會譯。先世父梅叔
<lb ed="X" n="0142a06"/><lb ed="R032" n="0558a03"/>公所校定也。今耕心。復述衷論六篇。提要鉤玄。以補
<lb ed="X" n="0142a07"/><lb ed="R032" n="0558a04"/>本經所未及。旣卒業。敬爲叙曰。中夏淨宗。始於扶柳
<lb ed="X" n="0142a08"/><lb ed="R032" n="0558a05"/>安公。成於匡盧遠公。下逮天台永明。薪傳不絕。及有
<lb ed="X" n="0142a09"/><lb ed="R032" n="0558a06"/>明雲栖宏公。專以是爲化度正軌。著書滿家。亦精亦
<lb ed="X" n="0142a10"/><lb ed="R032" n="0558a07"/>博。世以爲淨業中興之祖。無愧色也。我
<lb ed="X" n="0142a11" type="honorific"/><lb ed="R032" n="0558a08"/>國家政敎兼隆。旁及出世之學。雍正中。
<lb ed="X" n="0142a12" type="honorific"/><lb ed="R032" n="0558a09"/>世宗憲皇帝旣定龍藏敎典。復御選歷代禪師語錄
<lb ed="X" n="0142a13"/><lb ed="R032" n="0558a10"/>開示天下。輙取雲栖法語爲殿。惟以度生爲急。悉剗
<lb ed="X" n="0142a14"/><lb ed="R032" n="0558a11"/>門戶之私。蓋自佛法東來。未嘗有此。烏呼盛<anchor xml:id="nkr_note_add_0142a1401" n="0142a1401"/><anchor xml:id="beg0142a1401" n="0142a1401"/>已<anchor xml:id="end0142a1401"/>。乾嘉
<lb ed="X" n="0142a15"/><lb ed="R032" n="0558a12"/>之際。豐潤訥堂大師復倡敎於紅蠡<name role="" type="person">資福寺</name>。戒律精
<lb ed="X" n="0142a16"/><lb ed="R032" n="0558a13"/>嚴。規模宏遠。每闡先佛度生之要。至淚隨聲墮。聞者
<lb ed="X" n="0142a17"/><lb ed="R032" n="0558a14"/>靡不涕泗霑衣。故參學之徒非忘身求道者。莫敢闚
<lb ed="X" n="0142a18"/><lb ed="R032" n="0558a15"/>其牖。迄今遺範具存。蔚爲海內道場之冠。則匡盧法
<lb ed="X" n="0142a19"/><lb ed="R032" n="0558a16"/>席儼然未散。衆生之慧命所系。豈偶然哉。耕心少承
<lb ed="X" n="0142a20"/><lb ed="R032" n="0558a17"/>家學。旣嘗受業於先世。父頗悉紅蠡宗恉。及參省一
<lb ed="X" n="0142a21"/><lb ed="R032" n="0558a18"/>大師於揚州。復具通現證三昧之故。沈潛研索。幾三
<lb ed="X" n="0142a22"/><lb ed="R032" n="0558b01"/>十年。乃敢就先世父所定本經。僭加論說。蓋欲藉是
<lb ed="X" n="0142a23"/><lb ed="R032" n="0558b02"/>以上報佛恩。且爲效法紅蠡諸君子更進一解。意訥
<lb ed="X" n="0142a24"/><lb ed="R032" n="0558b03"/>堂省一兩大師端居淸泰寂光。或相視而笑。未可知
<pb ed="X" xml:id="X22.0401.0142b" n="0142b"/>
<lb ed="X" n="0142b01"/><lb ed="R032" n="0558b04"/>也。方今世道陵夷。邪說蠭起。不但先佛之無上正覺。
<lb ed="X" n="0142b02"/><lb ed="R032" n="0558b05"/>曠世未聞。卽處世聖人道悳彝倫之誨。亦視爲老生
<lb ed="X" n="0142b03"/><lb ed="R032" n="0558b06"/>常談。不可理喩。雖號稱賢俊。亦頫首一辭。今乃持此
<lb ed="X" n="0142b04"/><lb ed="R032" n="0558b07"/>以貽海內衆生。冀其悟入。詎有訴合之望。然惑業雖
<lb ed="X" n="0142b05"/><lb ed="R032" n="0558b08"/>奢。眞如自在。先佛之至道微言。不容遽泯。則後學之
<lb ed="X" n="0142b06"/><lb ed="R032" n="0558b09"/>羨文贅說。亦無取深緘。苟遻出世哲人。其必有以知
<lb ed="X" n="0142b07"/><lb ed="R032" n="0558b10"/>此矣。</p><p xml:id="pX22p0142b0703" cb:place="inline">光緖三十年。太歲在甲辰春正月。菩薩戒弟子
<lb ed="X" n="0142b08"/><lb ed="R032" n="0558b11"/>元澍正定王耕心謹撰</p>
<lb ed="X" n="0142b09"/><lb ed="R032" n="0558b12"/>
<lb ed="X" n="0142b10"/><lb ed="R032" n="0558b13"/><p xml:id="pX22p0142b1001">佛說摩訶阿彌陀經衷論叙竟</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0142b11"/>
<lb ed="X" n="0142b12"/>
<lb ed="X" n="0142b13"/>
<lb ed="X" n="0142b14"/><cb:docNumber>No. 401</cb:docNumber>
<lb ed="X" n="0142b15"/><cb:juan fun="open" n="1"><cb:mulu type="卷" n="1"/><cb:jhead><anchor xml:id="nkr_note_orig_0142001" n="0142001"/>佛說摩訶阿彌陀經衷論</cb:jhead></cb:juan>
<lb ed="X" n="0142b16"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="1">前文</cb:mulu>
<lb ed="X" n="0142b17"/><lb ed="R032" n="0559a01"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX22p0142b1701">佛說摩訶阿彌陀經</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0142b18"/><lb ed="R032" n="0559a02"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX22p0142b1801">魏居士叙曰。蓮池大師舍大本彌陀及觀經。而專
<lb ed="X" n="0142b19"/><lb ed="R032" n="0559a03"/>宗小本彌陀。固<anchor xml:id="nkr_note_add_0142b1901" n="0142b1901"/><anchor xml:id="beg0142b1901" n="0142b1901"/>已<anchor xml:id="end0142b1901"/>偏而不全矣。及雲栖法彚栞大
<lb ed="X" n="0142b20"/><lb ed="R032" n="0559a04"/>本彌陀經又專用魏譯。且謂四十八願。古今流通。
<lb ed="X" n="0142b21"/><lb ed="R032" n="0559a05"/>夫天親菩薩無量壽偈。<anchor xml:id="nkr_note_add_0142b2101" n="0142b2101"/><anchor xml:id="beg0142b2101" n="0142b2101"/>已<anchor xml:id="end0142b2101"/>言誓二十四章。是西域
<lb ed="X" n="0142b22"/><lb ed="R032" n="0559a06"/>古本如是。故漢吳二譯宗之爲二十四願。自魏譯
<lb ed="X" n="0142b23"/><lb ed="R032" n="0559a07"/>敷衍加倍。重複沓冗。前後雷同。是以唐譯省之爲
<lb ed="X" n="0142b24"/><lb ed="R032" n="0559a08"/>四十六願。宋譯省之爲三十四願。是古不流通。今
<pb ed="X" xml:id="X22.0401.0142c" n="0142c"/>
<lb ed="X" n="0142c01"/><lb ed="R032" n="0559a09"/>亦不流通也。加之五痛五燒。冗複相等。惟寶積經
<lb ed="X" n="0142c02"/><lb ed="R032" n="0559a10"/>唐譯無之。故無量壽經。至今叢林不列於日課。使
<lb ed="X" n="0142c03"/><lb ed="R032" n="0559a11"/>我佛世尊因該果海。果徹因源之大願。不章於世。
<lb ed="X" n="0142c04"/><lb ed="R032" n="0559a12"/>豈非淨土經敎之大憾哉。謹會數譯以成是經。無
<lb ed="X" n="0142c05"/><lb ed="R032" n="0559a13"/>一字不有來歷。庶幾補雲栖之缺憾。爲法門之善
<lb ed="X" n="0142c06"/><lb ed="R032" n="0559a14"/>本矣。或謂據子別本經注。仿雲栖彌陀疏。一一銷
<lb ed="X" n="0142c07"/><lb ed="R032" n="0559a15"/>歸自性。且愛不盡不出娑婆。彼玻瓈。硨磲。珊瑚。瑪
<lb ed="X" n="0142c08"/><lb ed="R032" n="0559a16"/>瑙。黃金。白銀。眞珠。寶樹。樓閣。瓔珞。天樂。何預性分
<lb ed="X" n="0142c09"/><lb ed="R032" n="0559a17"/>中事。而經言<name role="" type="person">極樂世界</name>。津津道之者何。曰。此法身
<lb ed="X" n="0142c10"/><lb ed="R032" n="0559a18"/>報化之自然也。<name role="" type="person">娑婆世界</name>。本<name role="" type="person">華藏世界</name>第十三重。
<lb ed="X" n="0142c11"/><lb ed="R032" n="0559b01"/>衆生視爲坎坑土石者。世尊以神足攝之。立地皆
<lb ed="X" n="0142c12"/><lb ed="R032" n="0559b02"/>爲琉璃寶地。及攝神足。還復如故。此生佛因果之
<lb ed="X" n="0142c13"/><lb ed="R032" n="0559b03"/>異感也。衆生無不有六根。有六根。卽有六塵六入。
<lb ed="X" n="0142c14"/><lb ed="R032" n="0559b04"/>是以目欲極天下之色。耳欲極天下之音。舌欲極
<lb ed="X" n="0142c15"/><lb ed="R032" n="0559b05"/>天下之味。鼻欲極天下之香。身欲極天下細滑之
<lb ed="X" n="0142c16"/><lb ed="R032" n="0559b06"/>觸。心欲極天下快意之法。其求而得之者。爲諸天
<lb ed="X" n="0142c17"/><lb ed="R032" n="0559b07"/>福報。不知天福享盡之易墮也。其次爲人道。人道
<lb ed="X" n="0142c18"/><lb ed="R032" n="0559b08"/>終身爲形骸妻子所役。苦樂相半。且富貴溺人。易
<lb ed="X" n="0142c19"/><lb ed="R032" n="0559b09"/>入三途也。在家之難如此。卽出家之僧。宗敎二門。
<lb ed="X" n="0142c20"/><lb ed="R032" n="0559b10"/>自智者永明宗敎合修而外。餘皆大乘自命。欲由
<lb ed="X" n="0142c21"/><lb ed="R032" n="0559b11"/>初地以登十地。動經長劫。且菩薩有隔陰之迷。雲
<lb ed="X" n="0142c22"/><lb ed="R032" n="0559b12"/>門靑艸堂五祖戒。其前車之鑒。此豎出三界之所
<lb ed="X" n="0142c23"/><lb ed="R032" n="0559b13"/>以難也。是以大聖覺王憫之。輙於豎出三界之外。
<lb ed="X" n="0142c24"/><lb ed="R032" n="0559b14"/>創橫出三界之法。卽妄全眞。會權歸實。攬大海水
<pb ed="X" xml:id="X22.0401.0143a" n="0143a"/>
<lb ed="X" n="0143a01"/><lb ed="R032" n="0559b15"/>爲醍醐。變大地爲黃金。一聲喚醒。萬德洪名。人人
<lb ed="X" n="0143a02"/><lb ed="R032" n="0559b16"/>心中有無量壽佛放光動地。剖塵出卷。自衣獲珠。
<lb ed="X" n="0143a03"/><lb ed="R032" n="0559b17"/>乃知欲爲苦本。欲爲道本。欣不極則厭不至。厭不
<lb ed="X" n="0143a04"/><lb ed="R032" n="0559b18"/>極則三界不得出。如是嚮往。如是取舍。如是出離。
<lb ed="X" n="0143a05"/><lb ed="R032" n="0560a01"/>而後一禮拜。一觀想。一持名。念念仰彌陀如慈父。
<lb ed="X" n="0143a06"/><lb ed="R032" n="0560a02"/>如疾苦之呼天。如逃牢獄而趨寶所。雖欲心之不
<lb ed="X" n="0143a07"/><lb ed="R032" n="0560a03"/>專。不可得矣。不然者。口持洪名。心懸世樂。欲其竟
<lb ed="X" n="0143a08"/><lb ed="R032" n="0560a04"/>出三界也。不亦難哉。菩薩戒弟子魏承貫謹撰。梅
<lb ed="X" n="0143a09"/><lb ed="R032" n="0560a05"/>叔公記曰。大部阿彌陀經。古譯有五。得失互見。皆
<lb ed="X" n="0143a10"/><lb ed="R032" n="0560a06"/>非善本。至南宋舒龍王氏。乃成大阿彌陀經二卷。
<lb ed="X" n="0143a11"/><lb ed="R032" n="0560a07"/>義例雖頗勝古譯。猶不免疏漏之嫌。近世邵陽魏
<lb ed="X" n="0143a12"/><lb ed="R032" n="0560a08"/>居士復本雲栖大師之說。徧考諸譯別爲一書。包
<lb ed="X" n="0143a13"/><lb ed="R032" n="0560a09"/>擧綱宗。文辭簡當。乃得爲是經之冠冕。顧仍曰無
<lb ed="X" n="0143a14"/><lb ed="R032" n="0560a10"/>量壽經。適與曹魏康法師譯本同名。則當正者一。
<lb ed="X" n="0143a15"/><lb ed="R032" n="0560a11"/>經書佛名。或作無量壽。或作阿彌陀。使讀者靡所
<lb ed="X" n="0143a16"/><lb ed="R032" n="0560a12"/>適從。轉不如龍舒舊本之畫一。則當正者二。其餘
<lb ed="X" n="0143a17"/><lb ed="R032" n="0560a13"/>字句亦多未安。是皆後學所宜審。無取依違也。今
<lb ed="X" n="0143a18"/><lb ed="R032" n="0560a14"/>蔭福再事校讐。俾歸嚴整。且定全經爲二十四章。
<lb ed="X" n="0143a19"/><lb ed="R032" n="0560a15"/>旣本文義自然。亦法彌陀莊嚴淨土願數。定經名
<lb ed="X" n="0143a20"/><lb ed="R032" n="0560a16"/>爲摩訶阿彌陀。悉從梵文。以別龍舒舊號。庶幾此
<lb ed="X" n="0143a21"/><lb ed="R032" n="0560a17"/>經之定本矣。問有校語。皆隨文附見。以諗讀者。輙
<lb ed="X" n="0143a22"/><lb ed="R032" n="0560a18"/>先書大恉於篇首。以志歲月。</p><p xml:id="pX22p0143a2212" cb:place="inline">同治十二年癸酉。冬
<lb ed="X" n="0143a23"/><lb ed="R032" n="0560b01"/>十一月。淨宗弟子正定王蔭福記。</p>
<lb ed="X" n="0143a24"/><lb ed="R032" n="0560b02"/><byline cb:type="other">菩薩戒弟子承貫邵陽魏　源會譯</byline>
<pb ed="X" xml:id="X22.0401.0143b" n="0143b"/>
<lb ed="X" n="0143b01"/><lb ed="R032" n="0560b03"/><byline cb:type="author">菩薩戒弟予元澍正定王耕心衷論</byline></cb:div>
<lb ed="X" n="0143b02"/><lb ed="R032" n="0560b04"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX22p0143b0201">如是我聞。一時佛在王舍國<name role="" type="person">耆闍崛山</name>。與大比丘衆
<lb ed="X" n="0143b03"/><lb ed="R032" n="0560b05"/>千二百五十人俱。皆是諸大聲聞。衆所知識。其名曰。
<lb ed="X" n="0143b04"/><lb ed="R032" n="0560b06"/>憍陳如尊者。<name role="" type="person">大目犍連</name>尊者。舍利弗尊者。迦葉尊者。
<lb ed="X" n="0143b05"/><lb ed="R032" n="0560b07"/>阿難尊者。如是等諸大弟子而爲上首。又有普賢菩
<lb ed="X" n="0143b06"/><lb ed="R032" n="0560b08"/>薩。<name role="" type="person">文殊師利</name>菩薩。彌勒菩薩。及賢劫中一切菩薩。皆
<lb ed="X" n="0143b07"/><lb ed="R032" n="0560b09"/>來集會。此諸菩薩。皆具無量行願。植衆德本。具諸功
<lb ed="X" n="0143b08"/><lb ed="R032" n="0560b10"/>德。行權方便。游諸佛國。普現一切。供養諸佛。化導衆
<lb ed="X" n="0143b09"/><lb ed="R032" n="0560b11"/>生。達衆生相。通諸法性。譬善幻師幻諸男女等相。於
<lb ed="X" n="0143b10"/><lb ed="R032" n="0560b12"/>彼相中。實無所得。入空無願無相三昧。而能具足總
<lb ed="X" n="0143b11"/><lb ed="R032" n="0560b13"/>持無量百千三昧。住深定門。悉覩現在無量諸佛。於
<lb ed="X" n="0143b12"/><lb ed="R032" n="0560b14"/>一念中。徧游佛土。分別衆生語言。哀愍如<anchor xml:id="nkr_note_add_0143b1201" n="0143b1201"/><anchor xml:id="beg0143b1201" n="0143b1201"/>己<anchor xml:id="end0143b1201"/>眷屬。誓
<lb ed="X" n="0143b13"/><lb ed="R032" n="0560b15"/>成諸佛無量功德。超諸聲聞緣覺之地。又有比丘比
<lb ed="X" n="0143b14"/><lb ed="R032" n="0560b16"/>丘尼五百人。淸淨優婆塞七千人。淸淨優婆夷五百
<lb ed="X" n="0143b15"/><lb ed="R032" n="0560b17"/>人。欲界天子八十萬。色界天子七十萬。徧淨天子六
<lb ed="X" n="0143b16"/><lb ed="R032" n="0560b18"/>十萬。梵天一億。如是無量大衆。一時雲集。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0143b17"/><lb ed="R032" n="0561a01"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX22p0143b1701">右第一章。如是至上首一。魏居士曰。羅漢諸名。各
<lb ed="X" n="0143b18"/><lb ed="R032" n="0561a02"/>本或用梵語。或用華語。今止酌列五尊者。以例其
<lb ed="X" n="0143b19"/><lb ed="R032" n="0561a03"/>餘。蔭福按佛在舊作佛住。舍國舊作舍城。今皆從
<lb ed="X" n="0143b20"/><lb ed="R032" n="0561a04"/>漢譯訂如文。以後經文字句閒有未安。皆從諸譯
<lb ed="X" n="0143b21"/><lb ed="R032" n="0561a05"/>訂正。義例仿此。不具述。又有至之地二。魏居士曰。
<lb ed="X" n="0143b22"/><lb ed="R032" n="0561a06"/>此讚菩薩功德一節。宋譯無之。今從四譯。而節其
<lb ed="X" n="0143b23"/><lb ed="R032" n="0561a07"/>冗辭。又有至雲集三。魏居士曰。此九句。各譯無之。
<lb ed="X" n="0143b24"/><lb ed="R032" n="0561a08"/>從漢譯增。盖此經普被上中下三根。宜首列凡聖
<pb ed="X" xml:id="X22.0401.0143c" n="0143c"/>
<lb ed="X" n="0143c01"/><lb ed="R032" n="0561a09"/>男女。在家出家四衆。以表當機。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0143c02"/><lb ed="R032" n="0561a10"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX22p0143c0201">爾時世尊威光赫奕。如融金聚。又如浮明鏡。影暢表
<lb ed="X" n="0143c03"/><lb ed="R032" n="0561a11"/>裏。現大光明數千百變。尊者阿難卽自思惟。今日世
<lb ed="X" n="0143c04"/><lb ed="R032" n="0561a12"/>尊諸根悅豫。淸淨光顏。巍巍寶刹莊嚴。從昔以來所
<lb ed="X" n="0143c05"/><lb ed="R032" n="0561a13"/>未曾見。喜得瞻仰。生希有心。卽從座起。偏袒右肩。長
<lb ed="X" n="0143c06"/><lb ed="R032" n="0561a14"/>跪合掌。而白佛言。世尊今日入大寂定。住甚奇特廣
<lb ed="X" n="0143c07"/><lb ed="R032" n="0561a15"/>大之法。住諸佛所在最勝之道。爲念過去未來諸佛
<lb ed="X" n="0143c08"/><lb ed="R032" n="0561a16"/>耶。爲念現在他方諸佛耶。惟願宣說。利益一切。爾時
<lb ed="X" n="0143c09"/><lb ed="R032" n="0561a17"/>世尊吿阿難言。善哉善哉。阿難。汝爲哀愍利益諸衆
<lb ed="X" n="0143c10"/><lb ed="R032" n="0561a18"/>生故。能問如是微妙之義。汝今斯問。勝於供養一天
<lb ed="X" n="0143c11"/><lb ed="R032" n="0561b01"/>下阿羅漢辟支佛。布施累劫諸天人民蜎飛蝡動之
<lb ed="X" n="0143c12"/><lb ed="R032" n="0561b02"/>類功德百千萬倍。何以故。當來諸天人民一切含靈。
<lb ed="X" n="0143c13"/><lb ed="R032" n="0561b03"/>皆因汝問。而得度脫故。阿難。如來出世。難値難見。如
<lb ed="X" n="0143c14"/><lb ed="R032" n="0561b04"/>優曇華。偶爾一現。汝今所問。多所饒益。我當爲汝演
<lb ed="X" n="0143c15"/><lb ed="R032" n="0561b05"/>說。開化一切。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0143c16"/><lb ed="R032" n="0561b06"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX22p0143c1601">右第二章。爾時至表裏一。魏居士曰。五句參用魏
<lb ed="X" n="0143c17"/><lb ed="R032" n="0561b07"/>唐二譯。現大至百變二。魏居士曰。此八字依漢吳
<lb ed="X" n="0143c18"/><lb ed="R032" n="0561b08"/>二譯增。尊者至有心三。魏居士曰。以上二行。參用
<lb ed="X" n="0143c19"/><lb ed="R032" n="0561b09"/>漢魏二譯。卽從至一切四。魏居士曰。以上三行。參
<lb ed="X" n="0143c20"/><lb ed="R032" n="0561b10"/>用各譯字句。爾時至之義五。魏居士曰。哀愍二句
<lb ed="X" n="0143c21"/><lb ed="R032" n="0561b11"/>用唐譯。汝今至脫故六。魏居士曰。此節用漢吳二
<lb ed="X" n="0143c22"/><lb ed="R032" n="0561b12"/>譯。阿難至一切七。魏居士曰。末七句用魏譯。參用
<lb ed="X" n="0143c23"/><lb ed="R032" n="0561b13"/>各譯字句。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0143c24"/><lb ed="R032" n="0561b14"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX22p0143c2401">佛吿阿難。乃往過去久遠無量不可思議無央數劫。
<pb ed="X" xml:id="X22.0401.0144a" n="0144a"/>
<lb ed="X" n="0144a01"/><lb ed="R032" n="0561b15"/>有佛出世。名世自在王如來。住世四十二劫。彼佛法
<lb ed="X" n="0144a02"/><lb ed="R032" n="0561b16"/>中。有一比丘。名曰法藏。本是國王。聞佛說法。尋發無
<lb ed="X" n="0144a03"/><lb ed="R032" n="0561b17"/>上正眞道意。棄國捐王。行作沙門。智慧勇猛。無能踰
<lb ed="X" n="0144a04"/><lb ed="R032" n="0561b18"/>者。詣世自在王如來所。頂禮佛足。向佛合掌。而白佛
<lb ed="X" n="0144a05"/><lb ed="R032" n="0562a01"/>言。唯然世尊。我<anchor xml:id="nkr_note_add_0144a0501" n="0144a0501"/><anchor xml:id="beg0144a0501" n="0144a0501"/>已<anchor xml:id="end0144a0501"/>發無上正覺之心。願佛爲我廣宣
<lb ed="X" n="0144a06"/><lb ed="R032" n="0562a02"/>諸佛淨土莊嚴。令我於世得無等覺。成大菩提。時世
<lb ed="X" n="0144a07"/><lb ed="R032" n="0562a03"/>自在王佛語法藏比丘。莊嚴佛土。汝當自攝。比丘白
<lb ed="X" n="0144a08"/><lb ed="R032" n="0562a04"/>佛。斯義弘深。非我境界。惟願世尊爲我敷演。爾時世
<lb ed="X" n="0144a09"/><lb ed="R032" n="0562a05"/>自在王佛知其高明。志願深廣。卽爲廣說二百一十
<lb ed="X" n="0144a10"/><lb ed="R032" n="0562a06"/>億諸佛刹土。天人善惡。國土麤妙。應其心願。悉現與
<lb ed="X" n="0144a11"/><lb ed="R032" n="0562a07"/>之。時彼比丘聞佛所說。嚴淨國土皆悉覩見。起發無
<lb ed="X" n="0144a12"/><lb ed="R032" n="0562a08"/>上殊勝之願。其心寂靜。志無所著。修習功德。發大誓
<lb ed="X" n="0144a13"/><lb ed="R032" n="0562a09"/>願。攝取莊嚴。具足五劫。往詣<name role="" type="person">世自在王佛</name>言。我今爲
<lb ed="X" n="0144a14"/><lb ed="R032" n="0562a10"/>菩薩道。欲令我後作佛時。於八方上下諸無央數佛
<lb ed="X" n="0144a15"/><lb ed="R032" n="0562a11"/>中。智慧光明功德。都勝諸佛國者。寧可得否。佛言。譬
<lb ed="X" n="0144a16"/><lb ed="R032" n="0562a12"/>如大海。一人斗量。經歷劫數。尙可窮底。人至心求道。
<lb ed="X" n="0144a17"/><lb ed="R032" n="0562a13"/>何願不得。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0144a18"/><lb ed="R032" n="0562a14"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX22p0144a1801">右第三章。佛吿至二劫一。魏居士曰。原本由世自
<lb ed="X" n="0144a19"/><lb ed="R032" n="0562a15"/>在王佛。上溯住劫五十二佛。與然鐙佛相首尾。唐
<lb ed="X" n="0144a20"/><lb ed="R032" n="0562a16"/>宋二譯皆逆數而上。漢吳諸譯。則順數而下。或謂
<lb ed="X" n="0144a21"/><lb ed="R032" n="0562a17"/>然鐙爲釋迦授記之師。不應法藏發心乃在五十
<lb ed="X" n="0144a22"/><lb ed="R032" n="0562a18"/>二佛之後。或謂古佛同名者多。無可適從。且過去
<lb ed="X" n="0144a23"/><lb ed="R032" n="0562b01"/>古佛。數不勝數。旣非經誼所關。故今闕之。卽從世
<lb ed="X" n="0144a24"/><lb ed="R032" n="0562b02"/>自在王起。以息疑諍。彼佛至佛言二。魏居士曰。此
<pb ed="X" xml:id="X22.0401.0144b" n="0144b"/>
<lb ed="X" n="0144b01"/><lb ed="R032" n="0562b03"/>下各本有偈。或四字句。或五字句。或七字句。惟吳
<lb ed="X" n="0144b02"/><lb ed="R032" n="0562b04"/>譯無之。今從吳譯唯然至不得三。魏居士曰。以上
<lb ed="X" n="0144b03"/><lb ed="R032" n="0562b05"/>十二行。用魏譯。參取吳譯。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0144b04"/><lb ed="R032" n="0562b06"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX22p0144b0401">時法藏比丘稽首禮足。繞佛三帀。合掌而住。白佛言。
<lb ed="X" n="0144b05"/><lb ed="R032" n="0562b07"/>世尊。我<anchor xml:id="nkr_note_add_0144b0501" n="0144b0501"/><anchor xml:id="beg0144b0501" n="0144b0501"/>已<anchor xml:id="end0144b0501"/>攝取莊嚴佛土淸淨之行。惟垂聽察。第一
<lb ed="X" n="0144b06"/><lb ed="R032" n="0562b08"/>願。設我成佛。國中無三惡道。設有地獄餓鬼畜生。乃
<lb ed="X" n="0144b07"/><lb ed="R032" n="0562b09"/>至聞其名者。不取正覺。第二願。設我成佛。國中天人。
<lb ed="X" n="0144b08"/><lb ed="R032" n="0562b10"/>純是化生。無有胎生。亦無女人。其他國女人有願生
<lb ed="X" n="0144b09"/><lb ed="R032" n="0562b11"/>我國者。命終卽化男身來我刹土。生蓮華中。華開見
<lb ed="X" n="0144b10"/><lb ed="R032" n="0562b12"/>佛。若不爾者。不取正覺。第三願。設我成佛。國中天人。
<lb ed="X" n="0144b11"/><lb ed="R032" n="0562b13"/>若形色不同。尙有好醜。不悉金色身三十二相者。不
<lb ed="X" n="0144b12"/><lb ed="R032" n="0562b14"/>取正覺。第四願。設我成佛。國中天人。若不皆識宿命。
<lb ed="X" n="0144b13"/><lb ed="R032" n="0562b15"/>下至知百千億那由他諸劫事者。不取正覺。第五願。
<lb ed="X" n="0144b14"/><lb ed="R032" n="0562b16"/>設我成佛。國中天人。若不得天眼。下至見百千億那
<lb ed="X" n="0144b15"/><lb ed="R032" n="0562b17"/>由他諸佛國者。不取正覺。第六願。設我成佛。國中天
<lb ed="X" n="0144b16"/><lb ed="R032" n="0562b18"/>人。若不得天耳。下至聞百千億那由他諸佛所說。不
<lb ed="X" n="0144b17"/><lb ed="R032" n="0563a01"/>悉受持者。不取正覺。第七願。設我成佛。國中天人。若
<lb ed="X" n="0144b18"/><lb ed="R032" n="0563a02"/>不得見他心智。下至知百千億那由他諸佛國中衆
<lb ed="X" n="0144b19"/><lb ed="R032" n="0563a03"/>生心念者。不取正覺。第八願。設我成佛。國中天人。若
<lb ed="X" n="0144b20"/><lb ed="R032" n="0563a04"/>不得神足。於一念頃。下至不能超過百千億那由他
<lb ed="X" n="0144b21"/><lb ed="R032" n="0563a05"/>諸佛國者。不取正覺。第九願。設我成佛。國中天人。若
<lb ed="X" n="0144b22"/><lb ed="R032" n="0563a06"/>不得漏盡。住滅盡定。及決定證大涅槃者。不取正覺
<lb ed="X" n="0144b23"/><lb ed="R032" n="0563a07"/>第十願。設我成佛。國中天人。若不悉得廣長舌。說法
<lb ed="X" n="0144b24"/><lb ed="R032" n="0563a08"/>善巧。辯才無礙者。不取正覺。第十一願。設我成佛。光
<pb ed="X" xml:id="X22.0401.0144c" n="0144c"/>
<lb ed="X" n="0144c01"/><lb ed="R032" n="0563a09"/>明若有限量。不徧照百千億那由他諸佛國。普勝諸
<lb ed="X" n="0144c02"/><lb ed="R032" n="0563a10"/>佛光明。令彼十方衆生觸此光明。身意柔輭。罪垢滅
<lb ed="X" n="0144c03"/><lb ed="R032" n="0563a11"/>除。命終皆得生我國者。不取正覺。第十二願。設我成
<lb ed="X" n="0144c04"/><lb ed="R032" n="0563a12"/>佛。壽命若有限量。下至百千億那由他劫者。不取正
<lb ed="X" n="0144c05"/><lb ed="R032" n="0563a13"/>覺。第十三願。設我成佛。國中聲聞若有數量。乃至三
<lb ed="X" n="0144c06"/><lb ed="R032" n="0563a14"/>千大千世界衆生悉成緣覺。於百千劫悉共計校。能
<lb ed="X" n="0144c07"/><lb ed="R032" n="0563a15"/>知其數者。不取正覺。第十四願。設我成佛。國中天人。
<lb ed="X" n="0144c08"/><lb ed="R032" n="0563a16"/>壽命亦皆如佛。無有限量。永無生死。除其本願示現
<lb ed="X" n="0144c09"/><lb ed="R032" n="0563a17"/>修短自在。若不爾者。不取正覺。第十五願。設我成佛。
<lb ed="X" n="0144c10"/><lb ed="R032" n="0563a18"/>國中天人。若不皆身具無邊光明。照曜諸佛國土者。
<lb ed="X" n="0144c11"/><lb ed="R032" n="0563b01"/>不取正覺。第十六願。設我成佛。名聲普聞十方世界。
<lb ed="X" n="0144c12"/><lb ed="R032" n="0563b02"/>無量諸佛若不悉咨嗟稱歎我名者。不取正覺。第十
<lb ed="X" n="0144c13"/><lb ed="R032" n="0563b03"/>七願。設我成佛。十方衆生聞我名號。發菩提心。至心
<lb ed="X" n="0144c14"/><lb ed="R032" n="0563b04"/>信樂。欲生我國。乃至臨終十念求生。若不見佛與大
<lb ed="X" n="0144c15"/><lb ed="R032" n="0563b05"/>衆圍繞現其人前者。不取正覺。惟除五逆。誹謗正法。
<lb ed="X" n="0144c16"/><lb ed="R032" n="0563b06"/>第十八願。設我成佛。他方佛土諸菩薩衆。來生我國。
<lb ed="X" n="0144c17"/><lb ed="R032" n="0563b07"/>究竟必至一生補處。除其本願自在所化。爲度脫一
<lb ed="X" n="0144c18"/><lb ed="R032" n="0563b08"/>切衆生故。徧游佛國。修菩薩行者。雖生他國。終不受
<lb ed="X" n="0144c19"/><lb ed="R032" n="0563b09"/>三途苦。永不退失善根。若不爾者。不取正覺。第十九
<lb ed="X" n="0144c20"/><lb ed="R032" n="0563b10"/>願。設我成佛。國中天人。雖住聲聞緣覺之位。而能承
<lb ed="X" n="0144c21"/><lb ed="R032" n="0563b11"/>佛神力供養諸佛。一食之頃。若不能徧至無數無量
<lb ed="X" n="0144c22"/><lb ed="R032" n="0563b12"/>諸佛國者。不取正覺。第二十願。設我成佛。國中天人。
<lb ed="X" n="0144c23"/><lb ed="R032" n="0563b13"/>衣服飮食。應念所需。自然化現在前。乃至於諸佛所
<lb ed="X" n="0144c24"/><lb ed="R032" n="0563b14"/>種種供養。香華幢蓋瓔珞音樂。應念圓滿。無所從來。
<pb ed="X" xml:id="X22.0401.0145a" n="0145a"/>
<lb ed="X" n="0145a01"/><lb ed="R032" n="0563b15"/>無所從去。乃至欲求諸佛就供。以佛神力。應念卽得
<lb ed="X" n="0145a02"/><lb ed="R032" n="0563b16"/>他方諸佛舒臂來此。受其供養。若不爾者。不取正覺。
<lb ed="X" n="0145a03"/><lb ed="R032" n="0563b17"/>第二十一願。設我成佛。國土淸淨。皆悉照見十方一
<lb ed="X" n="0145a04"/><lb ed="R032" n="0563b18"/>切諸佛世界。若不爾者。不取正覺。第二十二願。設我
<lb ed="X" n="0145a05"/><lb ed="R032" n="0564a01"/>成佛。國中有無量道場樹。高或百千由旬。或四百萬
<lb ed="X" n="0145a06"/><lb ed="R032" n="0564a02"/>由旬。諸菩薩欲見諸佛淨國莊嚴。悉於寶樹閒見。猶
<lb ed="X" n="0145a07"/><lb ed="R032" n="0564a03"/>如明鏡覩其面像。若不爾者。不取正覺。第二十三願。
<lb ed="X" n="0145a08"/><lb ed="R032" n="0564a04"/>設我成佛。自地以上至於虗空。宮殿樓觀。池流華樹。
<lb ed="X" n="0145a09"/><lb ed="R032" n="0564a05"/>國土所有一切萬物。皆以無量雜寶百千種香而共
<lb ed="X" n="0145a10"/><lb ed="R032" n="0564a06"/>合成。嚴飾奇妙。超諸天人。其香普熏十方世界。供養
<lb ed="X" n="0145a11"/><lb ed="R032" n="0564a07"/>諸佛。菩薩聞者。皆修佛行。若不如是。不取正覺。第二
<lb ed="X" n="0145a12"/><lb ed="R032" n="0564a08"/>十四願。設我成佛。所有他方佛刹聲聞緣覺。聞我名
<lb ed="X" n="0145a13"/><lb ed="R032" n="0564a09"/>號。不發大心。不得堅固不退轉。究竟成就阿耨多羅
<lb ed="X" n="0145a14"/><lb ed="R032" n="0564a10"/>三藐三菩提者。不取正覺。佛吿阿難。爾時法藏比丘
<lb ed="X" n="0145a15"/><lb ed="R032" n="0564a11"/>說此願<anchor xml:id="nkr_note_add_0145a1501" n="0145a1501"/><anchor xml:id="beg0145a1501" n="0145a1501"/>已<anchor xml:id="end0145a1501"/>。以偈頌曰。我建超世願。必至無上道。斯願
<lb ed="X" n="0145a16"/><lb ed="R032" n="0564a12"/>不滿足。誓不成等覺。我於無量劫。不爲大施主。普濟
<lb ed="X" n="0145a17"/><lb ed="R032" n="0564a13"/>諸貧苦。誓不成等覺。我至成佛道。名聲超十方。究竟
<lb ed="X" n="0145a18"/><lb ed="R032" n="0564a14"/>有不聞。誓不成等覺。離欲深正念。淨慧修梵行。志求
<lb ed="X" n="0145a19"/><lb ed="R032" n="0564a15"/>無上尊。爲諸天人師。供養一切佛。具足衆德本。願慧
<lb ed="X" n="0145a20"/><lb ed="R032" n="0564a16"/>悉成滿。得爲三界雄。如佛無礙智。通達靡不照。願我
<lb ed="X" n="0145a21"/><lb ed="R032" n="0564a17"/>功德力。等此最勝尊。斯願如克果。大千應感動。虗空
<lb ed="X" n="0145a22"/><lb ed="R032" n="0564a18"/>諸天神。當雨眞妙華。佛吿阿難。法藏比丘說此頌<anchor xml:id="nkr_note_add_0145a2201" n="0145a2201"/><anchor xml:id="beg0145a2201" n="0145a2201"/>已<anchor xml:id="end0145a2201"/>。
<lb ed="X" n="0145a23"/><lb ed="R032" n="0564b01"/>應時普地六種震動。天雨妙華以散其上。自然音樂。
<lb ed="X" n="0145a24"/><lb ed="R032" n="0564b02"/>空中讚言。決定必成無上正覺。</p></cb:div>
<pb ed="X" xml:id="X22.0401.0145b" n="0145b"/>
<lb ed="X" n="0145b01"/><lb ed="R032" n="0564b03"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX22p0145b0101">右第四章。時法至正覺一。魏居士曰。魏譯四十八
<lb ed="X" n="0145b02"/><lb ed="R032" n="0564b04"/>願。唐譯四十六願。宋譯三十六願。惟漢吳二譯皆
<lb ed="X" n="0145b03"/><lb ed="R032" n="0564b05"/>止二十四願。而天親菩薩無量壽偈亦云誓二十
<lb ed="X" n="0145b04"/><lb ed="R032" n="0564b06"/>四章。則西天本同也。今遵漢吳。以免重複。至每願
<lb ed="X" n="0145b05"/><lb ed="R032" n="0564b07"/>中字句。兼取各譯所長。以成完善。蔭福按設我成
<lb ed="X" n="0145b06"/><lb ed="R032" n="0564b08"/>佛舊本成作得。辭非雅訓。今據唐譯本改正如文。
<lb ed="X" n="0145b07"/><lb ed="R032" n="0564b09"/>佛吿至妙華二。魏居士曰。此偈漢吳二譯無之。唐
<lb ed="X" n="0145b08"/><lb ed="R032" n="0564b10"/>譯每句七字。魏宋二譯每句五字。今用魏譯。略節
<lb ed="X" n="0145b09"/><lb ed="R032" n="0564b11"/>數句。佛吿至正覺三。魏居士曰。此用魏譯。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0145b10"/><lb ed="R032" n="0564b12"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX22p0145b1001">阿難。法藏比丘於其佛所諸天魔梵龍神八部大衆
<lb ed="X" n="0145b11"/><lb ed="R032" n="0564b13"/>之中。發斯弘誓願<anchor xml:id="nkr_note_add_0145b1101" n="0145b1101"/><anchor xml:id="beg0145b1101" n="0145b1101"/>已<anchor xml:id="end0145b1101"/>。一向專志莊嚴妙土。所修佛國。
<lb ed="X" n="0145b12"/><lb ed="R032" n="0564b14"/>開廓廣大。超勝獨妙。於阿僧祇劫。修行布施。持戒。忍
<lb ed="X" n="0145b13"/><lb ed="R032" n="0564b15"/>辱。精進。禪定。般若。六波羅蜜。亦敎人行六波羅蜜。以
<lb ed="X" n="0145b14"/><lb ed="R032" n="0564b16"/>大莊嚴具足衆行。三昧常寂。智慧無礙。住空無相無
<lb ed="X" n="0145b15"/><lb ed="R032" n="0564b17"/>願之法。無作無起。衆法如化。或爲長者居士。豪姓尊
<lb ed="X" n="0145b16"/><lb ed="R032" n="0564b18"/>貴。或爲刹利國王。轉輪聖帝。或爲六欲天主。乃至梵
<lb ed="X" n="0145b17"/><lb ed="R032" n="0565a01"/>王。常以四事供養恭敬諸佛。由成就如是諸善根故。
<lb ed="X" n="0145b18"/><lb ed="R032" n="0565a02"/>隨所生處。有無量寶藏自然涌出。身諸毛孔出無量
<lb ed="X" n="0145b19"/><lb ed="R032" n="0565a03"/>香。普熏世界。無量衆生聞之。皆發阿耨多羅三藐三
<lb ed="X" n="0145b20"/><lb ed="R032" n="0565a04"/>菩提心。於一切法。皆得自在。所說諸願。靡不成就。如
<lb ed="X" n="0145b21"/><lb ed="R032" n="0565a05"/>是無量百千億劫。功德圓滿。乃入佛位。現在西方。去
<lb ed="X" n="0145b22"/><lb ed="R032" n="0565a06"/><name role="" type="person">閻浮提</name>十萬億佛刹。有世界名曰極樂。佛名阿彌陀。
<lb ed="X" n="0145b23"/><lb ed="R032" n="0565a07"/>成佛以來。於今十劫。有無量無數菩薩聲聞圍繞說
<lb ed="X" n="0145b24"/><lb ed="R032" n="0565a08"/>法。</p></cb:div>
<pb ed="X" xml:id="X22.0401.0145c" n="0145c"/>
<lb ed="X" n="0145c01"/><lb ed="R032" n="0565a09"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX22p0145c0101">右第五章阿難至如化一。魏居士曰。此處魏唐宋
<lb ed="X" n="0145c02"/><lb ed="R032" n="0565a10"/>譯皆有稱頌法藏修行數十句。皆不出六波羅蜜
<lb ed="X" n="0145c03"/><lb ed="R032" n="0565a11"/>之內。今用漢吳二譯較簡括。其莊嚴以下六句。兼
<lb ed="X" n="0145c04"/><lb ed="R032" n="0565a12"/>取魏譯或爲至佛位二。魏居士曰。此參取各譯字
<lb ed="X" n="0145c05"/><lb ed="R032" n="0565a13"/>句。蔭福按所說諸願下。舊惟作皆悉得之四字。文
<lb ed="X" n="0145c06"/><lb ed="R032" n="0565a14"/>率義略。殊不成語。今依龍舒譯本增定爲靡不成
<lb ed="X" n="0145c07"/><lb ed="R032" n="0565a15"/>就至乃入佛位二十字。庶不失先佛開示淨宗至
<lb ed="X" n="0145c08"/><lb ed="R032" n="0565a16"/>道。鄭重分明之意。現在至說法三。魏居士曰。又一
<lb ed="X" n="0145c09"/><lb ed="R032" n="0565a17"/>向出生菩薩經。佛言。我念過去無量阿僧祇劫。有
<lb ed="X" n="0145c10"/><lb ed="R032" n="0565a18"/>佛號寶功德威宿劫王。彼佛將入涅槃爲衆廣說
<lb ed="X" n="0145c11"/><lb ed="R032" n="0565b01"/>法本陀羅尼。時有輪王。名曰持火。王有太子。名曰
<lb ed="X" n="0145c12"/><lb ed="R032" n="0565b02"/>不思議勝功德。生年十六。從彼如來聞是法本。卽
<lb ed="X" n="0145c13"/><lb ed="R032" n="0565b03"/>於七萬歲中。精勤修習。未曾睡眠。亦不偃側。端坐
<lb ed="X" n="0145c14"/><lb ed="R032" n="0565b04"/>一處。不貪財寶。及以王位。不樂自身。得値九十億
<lb ed="X" n="0145c15"/><lb ed="R032" n="0565b05"/>百千那由他佛。諸佛說法。盡能聞持修習。厭家薙
<lb ed="X" n="0145c16"/><lb ed="R032" n="0565b06"/>髮。而作沙門。復於九萬歲中。修習此陀羅尼。復爲
<lb ed="X" n="0145c17"/><lb ed="R032" n="0565b07"/>衆生分別顯示。一生之中。力精敎化。令八十億百
<lb ed="X" n="0145c18"/><lb ed="R032" n="0565b08"/>千那由他衆生得發道心。至不退地。爾時不思議
<lb ed="X" n="0145c19"/><lb ed="R032" n="0565b09"/>勝功德比丘。豈異人乎。卽阿彌如來是也。此明法
<lb ed="X" n="0145c20"/><lb ed="R032" n="0565b10"/>藏所修本行。足與經文互證。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0145c21"/><lb ed="R032" n="0565b11"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX22p0145c2101">阿難。彼佛所放光明。徧照東方恒沙佛刹。南西北方。
<lb ed="X" n="0145c22"/><lb ed="R032" n="0565b12"/>四維上下。亦復如是。若化頂上圓光。或一二三四由
<lb ed="X" n="0145c23"/><lb ed="R032" n="0565b13"/>旬。或百千由旬。或億萬由旬。或照一二佛刹。百千佛
<lb ed="X" n="0145c24"/><lb ed="R032" n="0565b14"/>刹。乃至徧照無量無邊無數佛刹。是故阿彌陀佛。亦
<pb ed="X" xml:id="X22.0401.0146a" n="0146a"/>
<lb ed="X" n="0146a01"/><lb ed="R032" n="0565b15"/>名無量光佛。如是光明普照十方一切世界。其有衆
<lb ed="X" n="0146a02"/><lb ed="R032" n="0565b16"/>生遇斯光者。垢滅善生。身意柔輭。若在三途極苦之
<lb ed="X" n="0146a03"/><lb ed="R032" n="0565b17"/>處。有緣見此光明。皆得休息。命終皆得解脫。若有衆
<lb ed="X" n="0146a04"/><lb ed="R032" n="0565b18"/>生聞其光明功德。日夜稱說。至心不斷。隨意所願。得
<lb ed="X" n="0146a05"/><lb ed="R032" n="0566a01"/>生其國。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0146a06"/><lb ed="R032" n="0566a02"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX22p0146a0601">右第六章。阿難至佛刹一。魏居士曰。光明遠近不
<lb ed="X" n="0146a07"/><lb ed="R032" n="0566a03"/>同處。漢吳二譯皆指他方諸佛。魏唐二譯亦同。惟
<lb ed="X" n="0146a08"/><lb ed="R032" n="0566a04"/>宋譯屬阿彌陀佛自身圓光。隨意大小。最爲得之。
<lb ed="X" n="0146a09"/><lb ed="R032" n="0566a05"/>蓋放光與圓光不同。諸佛成道說法未有不放光
<lb ed="X" n="0146a10"/><lb ed="R032" n="0566a06"/>照大千世界者。豈有十方佛光拘止尋丈之理。至
<lb ed="X" n="0146a11"/><lb ed="R032" n="0566a07"/>阿彌陀佛化身接引衆生。則光亦有大小。隨其所
<lb ed="X" n="0146a12"/><lb ed="R032" n="0566a08"/>現。庶不礙諸佛功德平等之誼。是故至其國二。魏
<lb ed="X" n="0146a13"/><lb ed="R032" n="0566a09"/>居士曰。無量光下。各本尙有十二種光明佛號。皆
<lb ed="X" n="0146a14"/><lb ed="R032" n="0566a10"/>攝於無量之中。今節去。以省重複。衆生遇光以下。
<lb ed="X" n="0146a15"/><lb ed="R032" n="0566a11"/>用漢吳二譯。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0146a16"/><lb ed="R032" n="0566a12"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX22p0146a1601">復次阿難。阿彌陀佛有無量無數聲聞之衆。譬喩算
<lb ed="X" n="0146a17"/><lb ed="R032" n="0566a13"/>數所不能及。阿難。彼<name role="" type="person">大目犍連</name>神通第一。三千大千
<lb ed="X" n="0146a18"/><lb ed="R032" n="0566a14"/>世界所有一切星宿衆生。於一晝夜。悉知其數。假使
<lb ed="X" n="0146a19"/><lb ed="R032" n="0566a15"/>百千萬億聲聞神通之力。皆如<name role="" type="person">大目犍連</name>。一一聲聞
<lb ed="X" n="0146a20"/><lb ed="R032" n="0566a16"/>壽百千萬億歲。盡其壽命數彼聲聞。百分之中。不及
<lb ed="X" n="0146a21"/><lb ed="R032" n="0566a17"/>一分。復次阿難。譬如大海。深八萬四千由旬。廣闊無
<lb ed="X" n="0146a22"/><lb ed="R032" n="0566a18"/>邊。假使有人出身一毛碎爲百分。細如微塵。以一毛
<lb ed="X" n="0146a23"/><lb ed="R032" n="0566b01"/>塵沾海一滴。此毛塵水。較海孰多。阿難。彼目犍連等
<lb ed="X" n="0146a24"/><lb ed="R032" n="0566b02"/>聲聞之衆。盡其形壽所知數者。如毛塵水。所未知者。
<pb ed="X" xml:id="X22.0401.0146b" n="0146b"/>
<lb ed="X" n="0146b01"/><lb ed="R032" n="0566b03"/>如大海水。彼佛及諸菩薩壽量劫數。亦復如是。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0146b02"/><lb ed="R032" n="0566b04"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX22p0146b0201">右第七章。復次至海水一。魏居士曰。以上各譯略
<lb ed="X" n="0146b03"/><lb ed="R032" n="0566b05"/>同。其字句用魏宋二譯。彼佛至如是二。魏居士曰。
<lb ed="X" n="0146b04"/><lb ed="R032" n="0566b06"/>此壽量句。用唐譯增。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0146b05"/><lb ed="R032" n="0566b07"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX22p0146b0501">又其國土七寶諸樹。周滿世界。金樹。銀樹。瑠璃樹。玻
<lb ed="X" n="0146b06"/><lb ed="R032" n="0566b08"/>瓈樹。眞珠樹。硨磲樹。瑪瑙樹。或有二寶三寶四寶五
<lb ed="X" n="0146b07"/><lb ed="R032" n="0566b09"/>寶六寶七寶。轉共合成。根莖枝幹。此寶所成。華葉果
<lb ed="X" n="0146b08"/><lb ed="R032" n="0566b10"/>實。他寶所作。或有寶樹。黃金爲根。白銀爲身。瑠璃爲
<lb ed="X" n="0146b09"/><lb ed="R032" n="0566b11"/>枝。玻瓈爲梢。眞珠爲葉。硨磲爲華。瑪瑙爲果。其餘諸
<lb ed="X" n="0146b10"/><lb ed="R032" n="0566b12"/>樹諸寶輾轉相互。亦復如是。行行相望。枝枝相對。葉
<lb ed="X" n="0146b11"/><lb ed="R032" n="0566b13"/>葉相當。又阿彌陀佛有道場樹。高四百萬里。其本周
<lb ed="X" n="0146b12"/><lb ed="R032" n="0566b14"/>圍五十由旬。枝葉四布二十萬里。一切衆寶自然合
<lb ed="X" n="0146b13"/><lb ed="R032" n="0566b15"/>成。珍妙寶網羅覆其上。微風吹動。演出無量妙音。流
<lb ed="X" n="0146b14"/><lb ed="R032" n="0566b16"/>徧國中。若有衆生覩菩提樹。聞聲齅香。嘗其果味。觸
<lb ed="X" n="0146b15"/><lb ed="R032" n="0566b17"/>其光影。念樹功德。皆得五根淸淨。住不退轉。至成佛
<lb ed="X" n="0146b16"/><lb ed="R032" n="0566b18"/>道。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0146b17"/><lb ed="R032" n="0567a01"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX22p0146b1701">右第八章。又其至相當一。魏居士曰。各譯皆將每
<lb ed="X" n="0146b18"/><lb ed="R032" n="0567a02"/>樹根柯枝葉華果與七寶輾轉互配。演成七段。過
<lb ed="X" n="0146b19"/><lb ed="R032" n="0567a03"/>於繁悉。無關佛法。今省幷之。末三句。用漢魏譯增。
<lb ed="X" n="0146b20"/><lb ed="R032" n="0567a04"/>又阿至佛道二。魏居士曰。道場樹一節。宋譯無之。
<lb ed="X" n="0146b21"/><lb ed="R032" n="0567a05"/>此用魏唐二譯。蔭福按。道場樹一節。實見宋譯第
<lb ed="X" n="0146b22"/><lb ed="R032" n="0567a06"/>三十六章。惟與他譯字句不同。魏居士以爲無其
<lb ed="X" n="0146b23"/><lb ed="R032" n="0567a07"/>文。非也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0146b24"/><lb ed="R032" n="0567a08"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX22p0146b2401">復次阿難。彼佛國土。淸淨嚴飾。寬廣平正。無丘陵坑
<pb ed="X" xml:id="X22.0401.0146c" n="0146c"/>
<lb ed="X" n="0146c01"/><lb ed="R032" n="0567a09"/>坎。荆棘沙礫。土石等山。黑山。雪山。寶山。金山。<name role="" type="person">須彌山</name>。
<lb ed="X" n="0146c02"/><lb ed="R032" n="0567a10"/><name role="" type="person">鐵圍山</name>。大<name role="" type="person">鐵圍山</name>。惟以黃金爲地。爾時阿難聞是語
<lb ed="X" n="0146c03"/><lb ed="R032" n="0567a11"/><anchor xml:id="nkr_note_add_0146c0301" n="0146c0301"/><anchor xml:id="beg0146c0301" n="0146c0301"/>已<anchor xml:id="end0146c0301"/>。白世尊言。若無<name role="" type="person">須彌山</name>。其四天王天<name role="" type="person">忉利天</name>。依何
<lb ed="X" n="0146c04"/><lb ed="R032" n="0567a12"/>而住。佛語阿難。四禪天色究竟天。依何而住。當知衆
<lb ed="X" n="0146c05"/><lb ed="R032" n="0567a13"/>生業因果報。不可思議。諸佛神力。亦不可思議。彼佛
<lb ed="X" n="0146c06"/><lb ed="R032" n="0567a14"/>淨土本無人天之別。惟順餘方。示有三界。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0146c07"/><lb ed="R032" n="0567a15"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX22p0146c0701">右第九章。復次至思議一。魏居士曰。此節魏唐宋
<lb ed="X" n="0146c08"/><lb ed="R032" n="0567a16"/>三譯略同。彼佛至三界二。魏居士曰。人天三界四
<lb ed="X" n="0146c09"/><lb ed="R032" n="0567a17"/>句。宋譯無之。此從魏唐二譯增入。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0146c10"/><lb ed="R032" n="0567a18"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX22p0146c1001">復次阿難。彼佛國土。雖無大海。而有泉池。處處交流。
<lb ed="X" n="0146c11"/><lb ed="R032" n="0567b01"/>其水深廣。或十由旬。二十由旬。三十由旬。乃至百千
<lb ed="X" n="0146c12"/><lb ed="R032" n="0567b02"/>由旬。其水淸淨。具八功德。又水兩岸。復有無數栴檀
<lb ed="X" n="0146c13"/><lb ed="R032" n="0567b03"/>香樹。吉祥果樹。華果恒芳。光明照曜。若彼衆生過浴
<lb ed="X" n="0146c14"/><lb ed="R032" n="0567b04"/>此水。欲至足者。欲至膝者。乃至欲至頂者。或欲冷者。
<lb ed="X" n="0146c15"/><lb ed="R032" n="0567b05"/>溫者。急流者。緩流者。其水一一隨衆生意。令受禪定
<lb ed="X" n="0146c16"/><lb ed="R032" n="0567b06"/>之樂。其寶池中。純是蓮華。有他方衆生來生其國者。
<lb ed="X" n="0146c17"/><lb ed="R032" n="0567b07"/>卽於蓮華中自然化生。結跏趺坐。又於水中出種種
<lb ed="X" n="0146c18"/><lb ed="R032" n="0567b08"/>聲。佛法僧聲。止息聲。無性聲。波羅蜜聲。十力四無所
<lb ed="X" n="0146c19"/><lb ed="R032" n="0567b09"/>畏聲。神通聲。無作聲。無生無滅聲。寂靜聲。大慈大悲
<lb ed="X" n="0146c20"/><lb ed="R032" n="0567b10"/>聲。喜<anchor xml:id="nkr_note_orig_0146001" n="0146001"/>舍聲。灌頂受記聲。衆生聞如是種種聲<anchor xml:id="nkr_note_add_0146c2001" n="0146c2001"/><anchor xml:id="beg0146c2001" n="0146c2001"/>已<anchor xml:id="end0146c2001"/>。其心
<lb ed="X" n="0146c21"/><lb ed="R032" n="0567b11"/>淸淨。與聲中說法相應。無諸分別。成熟善根。永不退
<lb ed="X" n="0146c22"/><lb ed="R032" n="0567b12"/>於阿耨多羅三藐三菩提心。其有不願聞聲者。卽如
<lb ed="X" n="0146c23"/><lb ed="R032" n="0567b13"/>定中。一無所聞。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0146c24"/><lb ed="R032" n="0567b14"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX22p0146c2401">右第十章。魏居士曰。此章皆用宋譯。惟蓮華化生
<pb ed="X" xml:id="X22.0401.0147a" n="0147a"/>
<lb ed="X" n="0147a01"/><lb ed="R032" n="0567b15"/>四句。及不願聞聲二句。宋譯無之。從漢唐二譯增。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0147a02"/><lb ed="R032" n="0567b16"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX22p0147a0201">復次阿難。彼國菩薩。或於晨朝欲供諸佛。思香華等。
<lb ed="X" n="0147a03"/><lb ed="R032" n="0567b17"/>作是念時。香華瓔珞。幢幡網蓋。及諸伎樂。隨意卽至。
<lb ed="X" n="0147a04"/><lb ed="R032" n="0567b18"/>其所散華。卽於空中結成華蓋。或十由旬。或數十百
<lb ed="X" n="0147a05"/><lb ed="R032" n="0568a01"/>千由旬。乃至徧覆三千大千世界。供養諸佛<anchor xml:id="nkr_note_add_0147a0501" n="0147a0501"/><anchor xml:id="beg0147a0501" n="0147a0501"/>已<anchor xml:id="end0147a0501"/>。卽於
<lb ed="X" n="0147a06"/><lb ed="R032" n="0568a02"/>晨朝還到本國。若思飮食湯藥衣服臥具等。亦復如
<lb ed="X" n="0147a07"/><lb ed="R032" n="0568a03"/>是。此諸菩薩所需之食。實無食者。但見色聞香。以意
<lb ed="X" n="0147a08"/><lb ed="R032" n="0568a04"/>爲食。身心柔輭。無所味著。事<anchor xml:id="nkr_note_add_0147a0801" n="0147a0801"/><anchor xml:id="beg0147a0801" n="0147a0801"/>已<anchor xml:id="end0147a0801"/>化去。時至復現。其香
<lb ed="X" n="0147a09"/><lb ed="R032" n="0568a05"/>味或有不欲聞者。卽無所聞。又復思念摩尼寶等莊
<lb ed="X" n="0147a10"/><lb ed="R032" n="0568a06"/>嚴。及宮殿樓觀。堂宇房閣。或大或小。或高或下。或處
<lb ed="X" n="0147a11"/><lb ed="R032" n="0568a07"/>虗空。或在平地。或依寶樹而住。隨意所現。無不具足。
<lb ed="X" n="0147a12"/><lb ed="R032" n="0568a08"/>其諸菩薩阿羅漢。各自行道。中有在地講經誦經者。
<lb ed="X" n="0147a13"/><lb ed="R032" n="0568a09"/>有在地受經聽經者。有在地經行者。思道及坐禪者。
<lb ed="X" n="0147a14"/><lb ed="R032" n="0568a10"/>有在虗空講經誦經者。有在虗空受經聽經者。有在
<lb ed="X" n="0147a15"/><lb ed="R032" n="0568a11"/>虗空經行者。思道及坐禪者。中有未得須陀洹道者。
<lb ed="X" n="0147a16"/><lb ed="R032" n="0568a12"/>則得須陀洹道。未得斯陀含道者。則得斯陀含道。未
<lb ed="X" n="0147a17"/><lb ed="R032" n="0568a13"/>得阿那含道者。則得阿那含道。未得阿羅漢道者。則
<lb ed="X" n="0147a18"/><lb ed="R032" n="0568a14"/>得阿羅漢道。未得阿惟越致者。則得阿惟越致。各自
<lb ed="X" n="0147a19"/><lb ed="R032" n="0568a15"/>行道。莫不自在。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0147a20"/><lb ed="R032" n="0568a16"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX22p0147a2001">右第十一章。復次至所聞一。魏居士曰。此節參用
<lb ed="X" n="0147a21"/><lb ed="R032" n="0568a17"/>唐宋魏三譯。又復至具足二。魏居士曰。此節用宋
<lb ed="X" n="0147a22"/><lb ed="R032" n="0568a18"/>譯。惟虗空平地二句。從漢譯增。其諸至自在三。魏
<lb ed="X" n="0147a23"/><lb ed="R032" n="0568b01"/>居士曰。此節用漢譯增。又各譯有乞人不如帝王。
<lb ed="X" n="0147a24"/><lb ed="R032" n="0568b02"/>帝王。不如輪王。輪王不如忉利諸天。輾轉相倍。不
<pb ed="X" xml:id="X22.0401.0147b" n="0147b"/>
<lb ed="X" n="0147b01"/><lb ed="R032" n="0568b03"/>如<name role="" type="person">無量壽國</name>云云一節。但或讚宮殿。或讚威勢。或
<lb ed="X" n="0147b02"/><lb ed="R032" n="0568b04"/>讚菩薩容貌。各本互異。無所適從。且非義諦所關。
<lb ed="X" n="0147b03"/><lb ed="R032" n="0568b05"/>故舍彼取此。較於行人觀心有益。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0147b04"/><lb ed="R032" n="0568b06"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX22p0147b0401">復次阿難。彼佛國土。每於晨食時。香風自起。吹動寶
<lb ed="X" n="0147b05"/><lb ed="R032" n="0568b07"/>樹寶網。出微妙音。演說苦空無常無我諸波羅蜜。其
<lb ed="X" n="0147b06"/><lb ed="R032" n="0568b08"/>有聞者。塵勞垢習自然不起。風觸其身。如比丘得滅
<lb ed="X" n="0147b07"/><lb ed="R032" n="0568b09"/>盡定。復吹樹華落放地上。徧滿佛土。隨色次第。而不
<lb ed="X" n="0147b08"/><lb ed="R032" n="0568b10"/>雜亂。輭妙如兜羅緜。足履其上。蹈下四寸。隨足擧<anchor xml:id="nkr_note_add_0147b0801" n="0147b0801"/><anchor xml:id="beg0147b0801" n="0147b0801"/>已<anchor xml:id="end0147b0801"/>。
<lb ed="X" n="0147b09"/><lb ed="R032" n="0568b11"/>復還如故。過一時後。其華自然沒入於地。隨其時節。
<lb ed="X" n="0147b10"/><lb ed="R032" n="0568b12"/>復雨新華。一日之中。如是六反。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0147b11"/><lb ed="R032" n="0568b13"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX22p0147b1101">右第十二章。魏居士曰。此章字句。參用魏唐宋譯。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0147b12"/><lb ed="R032" n="0568b14"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX22p0147b1201">復次阿難。彼佛國土。復有衆鳥住虗空界。出種種音。
<lb ed="X" n="0147b13"/><lb ed="R032" n="0568b15"/>猶如佛聲說法。普聞世界。皆是佛力化作。非實畜生。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0147b14"/><lb ed="R032" n="0568b16"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX22p0147b1401">右第十三章。魏居士曰。化鳥七句。各譯無之。今從
<lb ed="X" n="0147b15"/><lb ed="R032" n="0568b17"/>唐譯。但彼在下文。今移於此。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0147b16"/><lb ed="R032" n="0568b18"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX22p0147b1601">復次阿難。彼佛國土。無日月星曜晝夜之象。亦無劫
<lb ed="X" n="0147b17"/><lb ed="R032" n="0569a01"/>數之名。亦無山川高下。林苑家室。於一切處。旣無標
<lb ed="X" n="0147b18"/><lb ed="R032" n="0569a02"/>示。亦無名號。亦無取舍分別。惟有衆寶蓮華周滿世
<lb ed="X" n="0147b19"/><lb ed="R032" n="0569a03"/>界。一一寶華百千億葉。其華光明無量種色。靑色靑
<lb ed="X" n="0147b20"/><lb ed="R032" n="0569a04"/>光。白色白光。黃色黃光。紫色紫光。一一華中出三十
<lb ed="X" n="0147b21"/><lb ed="R032" n="0569a05"/>六百千億光。一一光中出三十六百千億佛。一一諸
<lb ed="X" n="0147b22"/><lb ed="R032" n="0569a06"/>佛。又放百千光明。普爲十方說微妙法。各各安立衆
<lb ed="X" n="0147b23"/><lb ed="R032" n="0569a07"/>生於佛泥洹之道。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0147b24"/><lb ed="R032" n="0569a08"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX22p0147b2401">右第十四章。復次至分別一。魏居士曰。此節字句。
<pb ed="X" xml:id="X22.0401.0147c" n="0147c"/>
<lb ed="X" n="0147c01"/><lb ed="R032" n="0569a09"/>參取諸譯。惟有至之道二。魏居士曰。此節宋譯無
<lb ed="X" n="0147c02"/><lb ed="R032" n="0569a10"/>之。用魏唐譯增。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0147c03"/><lb ed="R032" n="0569a11"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX22p0147c0301">復次阿難。不獨我今稱讚阿彌陀佛光明功德。東方
<lb ed="X" n="0147c04"/><lb ed="R032" n="0569a12"/>過恒河沙數世界諸佛如來。亦各出廣長舌相。放無
<lb ed="X" n="0147c05"/><lb ed="R032" n="0569a13"/>量光。說誠實言。稱讚阿彌陀佛不可思議功德。西方
<lb ed="X" n="0147c06"/><lb ed="R032" n="0569a14"/>南方北方恒河沙數世界諸佛。亦復如是。四維上下
<lb ed="X" n="0147c07"/><lb ed="R032" n="0569a15"/>恒河沙數世界諸佛。亦復如是。何以故。欲令衆生聞
<lb ed="X" n="0147c08"/><lb ed="R032" n="0569a16"/>彼佛名。發淸淨心。憶念受持。歸依供養。求生彼界。得
<lb ed="X" n="0147c09"/><lb ed="R032" n="0569a17"/>不退轉故。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0147c10"/><lb ed="R032" n="0569a18"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX22p0147c1001">右第十五章。魏居士曰。此章用宋譯。與魏唐各譯
<lb ed="X" n="0147c11"/><lb ed="R032" n="0569b01"/>大同小異。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0147c12"/><lb ed="R032" n="0569b02"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX22p0147c1201">復次阿難。十方世界諸天人民。如有至心願生彼國。
<lb ed="X" n="0147c13"/><lb ed="R032" n="0569b03"/>凡有三輩。其上輩者。舍身出家而作沙門。發無上菩
<lb ed="X" n="0147c14"/><lb ed="R032" n="0569b04"/>提之心。一向專念阿彌陀佛。修諸功德。願生彼國。此
<lb ed="X" n="0147c15"/><lb ed="R032" n="0569b05"/>等衆生臨壽終時。阿彌陀佛與諸大衆現其人前。卽
<lb ed="X" n="0147c16"/><lb ed="R032" n="0569b06"/>隨彼佛往生其國。便於七寶華中自然化生。住不退
<lb ed="X" n="0147c17"/><lb ed="R032" n="0569b07"/>轉。應時卽得智慧。神通自在。其中輩者。十方世界諸
<lb ed="X" n="0147c18"/><lb ed="R032" n="0569b08"/>天人民。如有至心願生彼國。雖不能行作沙門。大修
<lb ed="X" n="0147c19"/><lb ed="R032" n="0569b09"/>功德。當發無上菩提之心。一向專念阿彌陀佛。多少
<lb ed="X" n="0147c20"/><lb ed="R032" n="0569b10"/>修善。奉持齋戒。供養三寶。以此迴向願生彼國。其人
<lb ed="X" n="0147c21"/><lb ed="R032" n="0569b11"/>臨終。阿彌陀佛化現其身。光明相好具如眞佛。與諸
<lb ed="X" n="0147c22"/><lb ed="R032" n="0569b12"/>大衆現其人前。卽隨化佛往生其國。住不退轉。功德
<lb ed="X" n="0147c23"/><lb ed="R032" n="0569b13"/>智慧次於上輩者也。其下輩者。十方世界諸天人民。
<lb ed="X" n="0147c24"/><lb ed="R032" n="0569b14"/>如有至心願生彼國。假使不能作諸功德。當發無上
<pb ed="X" xml:id="X22.0401.0148a" n="0148a"/>
<lb ed="X" n="0148a01"/><lb ed="R032" n="0569b15"/>菩提之心。一向專意。乃至十念念阿彌陀佛。願生其
<lb ed="X" n="0148a02"/><lb ed="R032" n="0569b16"/>國。若聞法歡喜信樂。不生疑惑。乃至一念念彼佛者。
<lb ed="X" n="0148a03"/><lb ed="R032" n="0569b17"/>以至誠心願生其國。此人臨終。夢見彼佛。亦得往生。
<lb ed="X" n="0148a04"/><lb ed="R032" n="0569b18"/>功德智慧次於中輩者也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0148a05"/><lb ed="R032" n="0570a01"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX22p0148a0501">右第十六章。魏居士曰。此章皆用魏譯。視唐宋二
<lb ed="X" n="0148a06"/><lb ed="R032" n="0570a02"/>譯文義完善。此三輩。當觀經上中二品。而無其下
<lb ed="X" n="0148a07"/><lb ed="R032" n="0570a03"/>三品。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0148a08"/><lb ed="R032" n="0570a04"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX22p0148a0801">佛吿阿難。彼國菩薩。皆當究竟一生補處。除其宿願
<lb ed="X" n="0148a09"/><lb ed="R032" n="0570a05"/>爲衆生故。以弘誓力入生死界。度脫有情。隨意而作
<lb ed="X" n="0148a10"/><lb ed="R032" n="0570a06"/>佛事。阿難。彼佛國中諸聲聞衆。身光一尋。菩薩光明
<lb ed="X" n="0148a11"/><lb ed="R032" n="0570a07"/>照百由旬。或千由旬。又有二菩薩。最尊第一。光明普
<lb ed="X" n="0148a12"/><lb ed="R032" n="0570a08"/>照三千大千世界。阿難白佛。彼二菩薩。其號云何。佛
<lb ed="X" n="0148a13"/><lb ed="R032" n="0570a09"/>言。一名觀世音。一名大勢至。此二菩薩。現居此界作
<lb ed="X" n="0148a14"/><lb ed="R032" n="0570a10"/>大饒益。攝念佛人生彼佛國。阿難。其有衆生得生彼
<lb ed="X" n="0148a15"/><lb ed="R032" n="0570a11"/>國。其鈍根者。見佛聞法。成就二忍。其利根者。得不可
<lb ed="X" n="0148a16"/><lb ed="R032" n="0570a12"/>計無生法忍。又彼菩薩乃至成佛。不受惡趣。神通自
<lb ed="X" n="0148a17"/><lb ed="R032" n="0570a13"/>在。除以宿願生他方五濁惡世。示現同彼。常識宿命。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0148a18"/><lb ed="R032" n="0570a14"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX22p0148a1801">右第十七章。魏居士曰。此章皆用魏譯。而參取各
<lb ed="X" n="0148a19"/><lb ed="R032" n="0570a15"/>譯字句。又此下各本有讚彼國菩薩功德數百言。
<lb ed="X" n="0148a20"/><lb ed="R032" n="0570a16"/>宋譯<anchor xml:id="nkr_note_add_0148a2001" n="0148a2001"/><anchor xml:id="beg0148a2001" n="0148a2001"/>已<anchor xml:id="end0148a2001"/>省三分之二。今全省之。至此下。漢吳魏譯
<lb ed="X" n="0148a21"/><lb ed="R032" n="0570a17"/>皆有佛吿彌勒勸進往生及五痛五燒數千言。繁
<lb ed="X" n="0148a22"/><lb ed="R032" n="0570a18"/>冗複沓。不類佛語。唐宋二譯皆無之。今從後二譯。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0148a23"/><lb ed="R032" n="0570b01"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX22p0148a2301">阿難。汝起面西頂禮。爾時阿難卽從座起。合掌面西。
<lb ed="X" n="0148a24"/><lb ed="R032" n="0570b02"/>五體投地。而白佛言。我今願見<name role="" type="person">極樂世界</name>阿彌陀佛。
<pb ed="X" xml:id="X22.0401.0148b" n="0148b"/>
<lb ed="X" n="0148b01"/><lb ed="R032" n="0570b03"/>供養禮拜。種諸善根。卽時阿彌陀佛於其掌中放無
<lb ed="X" n="0148b02"/><lb ed="R032" n="0570b04"/>量光。普照一切諸佛世界。於此世界所有黑山。雪山。
<lb ed="X" n="0148b03"/><lb ed="R032" n="0570b05"/>金山。寶山。目眞鄰陀山。<name role="" type="person">須彌山</name>。<name role="" type="person">鐵圍山</name>。大海江河。叢
<lb ed="X" n="0148b04"/><lb ed="R032" n="0570b06"/>林樹木。及天人宮殿。一切境界。無不照見。譬如日出
<lb ed="X" n="0148b05"/><lb ed="R032" n="0570b07"/>明照世間。亦復如是。聲聞菩薩一切光明。皆悉隱蔽。
<lb ed="X" n="0148b06"/><lb ed="R032" n="0570b08"/>爾時會中天龍八部。人非人等。皆見<name role="" type="person">極樂世界</name>種種
<lb ed="X" n="0148b07"/><lb ed="R032" n="0570b09"/>莊嚴。及見阿彌陀佛聲聞菩薩圍繞恭敬。譬如須彌
<lb ed="X" n="0148b08"/><lb ed="R032" n="0570b10"/>山王出於大海。爾時<name role="" type="person">極樂世界</name>過此西方百千俱胝
<lb ed="X" n="0148b09"/><lb ed="R032" n="0570b11"/>那由他國。以佛威力。如對目前。彼見此土。亦復如是。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0148b10"/><lb ed="R032" n="0570b12"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX22p0148b1001">右第十八章。魏居士曰。以上皆用宋譯。間取各譯
<lb ed="X" n="0148b11"/><lb ed="R032" n="0570b13"/>字句。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0148b12"/><lb ed="R032" n="0570b14"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX22p0148b1201">爾時世尊吿彌勒菩薩言。汝見<name role="" type="person">極樂世界</name>從地以上
<lb ed="X" n="0148b13"/><lb ed="R032" n="0570b15"/>至色究竟天諸莊嚴否。汝聞阿彌陀佛大音演說妙
<lb ed="X" n="0148b14"/><lb ed="R032" n="0570b16"/>法。宣布一切佛刹化衆生否。汝見彼國衆生游處虗
<lb ed="X" n="0148b15"/><lb ed="R032" n="0570b17"/>空。宮殿隨意。或徧至十方供養諸佛否。彌勒菩薩白
<lb ed="X" n="0148b16"/><lb ed="R032" n="0570b18"/>佛言。世尊。如佛所說。一一皆見。世尊。云何彼土衆生。
<lb ed="X" n="0148b17"/><lb ed="R032" n="0571a01"/>亦有宮殿處地。不能游行虗空神通自在者耶。佛言。
<lb ed="X" n="0148b18"/><lb ed="R032" n="0571a02"/>此乃彼國化城邊地衆生。由彼在世時。不了諸佛不
<lb ed="X" n="0148b19"/><lb ed="R032" n="0571a03"/>思議智。大乘廣智。最上勝智。但信罪福修習善本。願
<lb ed="X" n="0148b20"/><lb ed="R032" n="0571a04"/>生其國。此人命終時。生彼國邊界七寶城中。其城縱
<lb ed="X" n="0148b21"/><lb ed="R032" n="0571a05"/>廣各二千里。城中亦有舍宅寶樹寶池。供養如第二
<lb ed="X" n="0148b22"/><lb ed="R032" n="0571a06"/><name role="" type="person">忉利天</name>。其人於其城中凡五百歲。不能游行虗空。不
<lb ed="X" n="0148b23"/><lb ed="R032" n="0571a07"/>能見佛聞法。譬如轉輪聖王有七寶牢獄。若諸小王
<lb ed="X" n="0148b24"/><lb ed="R032" n="0571a08"/>子得罪。幽此宮中。衣食供帳伎樂。如轉輪王。而以金
<pb ed="X" xml:id="X22.0401.0148c" n="0148c"/>
<lb ed="X" n="0148c01"/><lb ed="R032" n="0571a09"/>鎖繫其兩足。此諸王子寧樂處彼否。彌勒言。不也。但
<lb ed="X" n="0148c02"/><lb ed="R032" n="0571a10"/>以種種方便求出。佛吿彌勒。此諸衆生亦復如是。又
<lb ed="X" n="0148c03"/><lb ed="R032" n="0571a11"/>如此土衆生處母胎中。尙未出胎。一切無所見聞。此
<lb ed="X" n="0148c04"/><lb ed="R032" n="0571a12"/>等衆生亦復如是。雖處華胎。而不能見佛聞法。與此
<lb ed="X" n="0148c05"/><lb ed="R032" n="0571a13"/>土處胎無異。由其宿命所種善根。不能離相。不求佛
<lb ed="X" n="0148c06"/><lb ed="R032" n="0571a14"/>慧。妄生分別。視生佛國。如求人天福報。是故因果相
<lb ed="X" n="0148c07"/><lb ed="R032" n="0571a15"/>感。生此化城。雖有餘樂。而以不見佛爲苦。待彼衆生
<lb ed="X" n="0148c08"/><lb ed="R032" n="0571a16"/>久知悔責。求離彼處。乃能往詣阿彌陀佛所。供養聞
<lb ed="X" n="0148c09"/><lb ed="R032" n="0571a17"/>法。旣聞法開悟<anchor xml:id="nkr_note_add_0148c0901" n="0148c0901"/><anchor xml:id="beg0148c0901" n="0148c0901"/>已<anchor xml:id="end0148c0901"/>。乃得徧至諸佛世界。修其功德。此
<lb ed="X" n="0148c10"/><lb ed="R032" n="0571a18"/>等衆生暫離三界輪回。信慧未全。尙復如是。況乃世
<lb ed="X" n="0148c11"/><lb ed="R032" n="0571b01"/>智聰辯。取相分別。情執深重。但求人天福田。增益邪
<lb ed="X" n="0148c12"/><lb ed="R032" n="0571b02"/>心。永在三界獄中。云何得免輪回。出離生死。彌勒當
<lb ed="X" n="0148c13"/><lb ed="R032" n="0571b03"/>知。衆生在此五濁惡世精進一日一夜。勝在天上爲
<lb ed="X" n="0148c14"/><lb ed="R032" n="0571b04"/>善百歲。所以者何。天上多樂少苦故。在此忍界精進
<lb ed="X" n="0148c15"/><lb ed="R032" n="0571b05"/>十日十夜。勝在他方佛國邊地爲善千歲。所以者何。
<lb ed="X" n="0148c16"/><lb ed="R032" n="0571b06"/>佛界邊地多樂少苦故。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0148c17"/><lb ed="R032" n="0571b07"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX22p0148c1701">右第十九章。爾時至皆見一。魏居士曰。以上皆用
<lb ed="X" n="0148c18"/><lb ed="R032" n="0571b08"/>宋譯。間取各譯字句。世尊至生死二。魏居士曰。此
<lb ed="X" n="0148c19"/><lb ed="R032" n="0571b09"/>節參取魏唐二譯。其漢吳文亦相仿。惟宋譯不指
<lb ed="X" n="0148c20"/><lb ed="R032" n="0571b10"/>邊地化城。而指生天爲胎生。則天上亦屬化生。且
<lb ed="X" n="0148c21"/><lb ed="R032" n="0571b11"/>佛與彌勒問答語氣。亦太淺近。故不從之。惟末數
<lb ed="X" n="0148c22"/><lb ed="R032" n="0571b12"/>句。略參取其意。又案菩薩處胎經云。佛言。過此西
<lb ed="X" n="0148c23"/><lb ed="R032" n="0571b13"/>方十二億那由他刹。有懈慢國。快樂安隱。人欲往
<lb ed="X" n="0148c24"/><lb ed="R032" n="0571b14"/>生阿<name role="" type="person">彌陀佛國</name>。若從此國過。人多染著。卽願生其
<pb ed="X" xml:id="X22.0401.0149a" n="0149a"/>
<lb ed="X" n="0149a01"/><lb ed="R032" n="0571b15"/>中。遂不得到彌陀佛土。若人見此不貪不愛。卽得
<lb ed="X" n="0149a02"/><lb ed="R032" n="0571b16"/>越過至安樂國。又寶積經。有一比丘聞佛讚揚東
<lb ed="X" n="0149a03"/><lb ed="R032" n="0571b17"/>方<name role="" type="person">不動如來</name>佛刹功德心生貪著。而白佛言。我今
<lb ed="X" n="0149a04"/><lb ed="R032" n="0571b18"/>願生<name role="" type="person">不動佛</name>刹。佛吿比丘。彼國不以愛著而得往
<lb ed="X" n="0149a05"/><lb ed="R032" n="0572a01"/>生。惟有植諸善本。修諸梵行。得生彼國。此二經皆
<lb ed="X" n="0149a06"/><lb ed="R032" n="0572a02"/>可與此相證。卽十六觀經之下品往生。不得見佛
<lb ed="X" n="0149a07"/><lb ed="R032" n="0572a03"/>也。此經三輩往生。皆上中品。而以下品屬疑城邊
<lb ed="X" n="0149a08"/><lb ed="R032" n="0572a04"/>地。彌勒至苦故三。魏居士曰。此節各譯相仿。惟此
<lb ed="X" n="0149a09"/><lb ed="R032" n="0572a05"/>土爲善勝於極樂也。世界。當指疑城邊地言之。諸
<lb ed="X" n="0149a10"/><lb ed="R032" n="0572a06"/>譯未免以辭害意。故酌增邊地二字。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0149a11"/><lb ed="R032" n="0572a07"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX22p0149a1101">彌勒菩薩白佛言。世尊。今此<name role="" type="person">娑婆世界</name>。及諸佛刹。有
<lb ed="X" n="0149a12"/><lb ed="R032" n="0572a08"/>幾多菩薩得生<name role="" type="person">極樂世界</name>。佛言。彌勒。我此<name role="" type="person">娑婆世界</name>。
<lb ed="X" n="0149a13"/><lb ed="R032" n="0572a09"/>有七十二那由他菩薩。<anchor xml:id="nkr_note_add_0149a1301" n="0149a1301"/><anchor xml:id="beg0149a1301" n="0149a1301"/>已<anchor xml:id="end0149a1301"/>曾供養阿彌陀佛。植衆德
<lb ed="X" n="0149a14"/><lb ed="R032" n="0572a10"/>本。當生彼國。其諸小行菩薩。修小功德。當來得往生
<lb ed="X" n="0149a15"/><lb ed="R032" n="0572a11"/>者。不可勝計。復次阿難。難忍佛刹。有十八億菩薩生
<lb ed="X" n="0149a16"/><lb ed="R032" n="0572a12"/>彼國土。寶藏佛刹。有九十億菩薩生彼國土。火光佛
<lb ed="X" n="0149a17"/><lb ed="R032" n="0572a13"/>刹。有二十二億菩薩生彼國土。無量光佛刹。有二十
<lb ed="X" n="0149a18"/><lb ed="R032" n="0572a14"/>五億菩薩生彼國土。世鐙佛刹。有六十億菩薩生彼
<lb ed="X" n="0149a19"/><lb ed="R032" n="0572a15"/>國土。龍樹佛刹。有千四百億菩薩生彼國土。無垢光
<lb ed="X" n="0149a20"/><lb ed="R032" n="0572a16"/>佛刹。有二十五億菩薩生彼國土。師子佛刹。有千百
<lb ed="X" n="0149a21"/><lb ed="R032" n="0572a17"/>八億菩薩生彼國土。吉祥峰佛刹。有二千百億菩薩
<lb ed="X" n="0149a22"/><lb ed="R032" n="0572a18"/>生彼國土。仁王佛刹。有千億菩薩生彼國土。華幢佛
<lb ed="X" n="0149a23"/><lb ed="R032" n="0572b01"/>刹。有一億菩薩生彼國土。光明王佛刹。有十二億菩
<lb ed="X" n="0149a24"/><lb ed="R032" n="0572b02"/>薩生彼國土。得無畏佛刹。有六十九億菩薩生彼國
<pb ed="X" xml:id="X22.0401.0149b" n="0149b"/>
<lb ed="X" n="0149b01"/><lb ed="R032" n="0572b03"/>土。此外十方世界無量佛國。其往生者。亦復如是。晝
<lb ed="X" n="0149b02"/><lb ed="R032" n="0572b04"/>夜一劫。說不能盡。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0149b03"/><lb ed="R032" n="0572b05"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX22p0149b0301">右第二十章。魏居士曰。此章皆用宋譯。惟末四句。
<lb ed="X" n="0149b04"/><lb ed="R032" n="0572b06"/>從魏譯增。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0149b05"/><lb ed="R032" n="0572b07"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX22p0149b0501">若有善男子善女人。得聞阿彌陀佛名號。深心信樂。
<lb ed="X" n="0149b06"/><lb ed="R032" n="0572b08"/>至誠歸依。無所疑惑。當知此人夙世<anchor xml:id="nkr_note_add_0149b0601" n="0149b0601"/><anchor xml:id="beg0149b0601" n="0149b0601"/>已<anchor xml:id="end0149b0601"/>曾於諸佛所
<lb ed="X" n="0149b07"/><lb ed="R032" n="0572b09"/>種諸善根。非小乘比。若於此經書寫供養。受持讀誦。
<lb ed="X" n="0149b08"/><lb ed="R032" n="0572b10"/>爲他演說。乃至於一晝夜思惟彼刹。及佛身功德。此
<lb ed="X" n="0149b09"/><lb ed="R032" n="0572b11"/>人命終。假使三千大千世界滿中大火。亦能超過。生
<lb ed="X" n="0149b10"/><lb ed="R032" n="0572b12"/>彼國土。是人<anchor xml:id="nkr_note_add_0149b1001" n="0149b1001"/><anchor xml:id="beg0149b1001" n="0149b1001"/>已<anchor xml:id="end0149b1001"/>曾値過去佛。受菩提記。一切如來同
<lb ed="X" n="0149b11"/><lb ed="R032" n="0572b13"/>所稱讚。無上菩提。隨意成就。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0149b12"/><lb ed="R032" n="0572b14"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX22p0149b1201">右第二十一章。魏居士曰。此用宋譯。參取各譯字
<lb ed="X" n="0149b13"/><lb ed="R032" n="0572b15"/>句。蔭福按。菩提記。舊本誤提爲薩。殊膠。今依宋譯
<lb ed="X" n="0149b14"/><lb ed="R032" n="0572b16"/>改正如文。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0149b15"/><lb ed="R032" n="0572b17"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX22p0149b1501">佛語彌勒。我悲此土衆生。盡其形壽。爲心走使。無田
<lb ed="X" n="0149b16"/><lb ed="R032" n="0572b18"/>宅。憂田宅。無財寶。憂財寶。無眷屬。憂眷屬。適然得之。
<lb ed="X" n="0149b17"/><lb ed="R032" n="0573a01"/>又憂非常。水火盜賊。怨家債主。焚漂劫奪。日夜怔營。
<lb ed="X" n="0149b18"/><lb ed="R032" n="0573a02"/>無有休息。身亡命終。棄捐之去。莫誰隨者。又或於所
<lb ed="X" n="0149b19"/><lb ed="R032" n="0573a03"/>怨仇。更相報復。於所恩愛。互相貪戀。世世轉劇。或父
<lb ed="X" n="0149b20"/><lb ed="R032" n="0573a04"/>哭子。或子哭父。兄弟夫婦。更相哭泣。惟<anchor xml:id="nkr_note_add_0149b2001" n="0149b2001"/><anchor xml:id="beg0149b2001" n="0149b2001"/>己<anchor xml:id="end0149b2001"/>之神識。獨
<lb ed="X" n="0149b21"/><lb ed="R032" n="0573a05"/>生獨死。獨往獨來。苦樂自當。無能代者。或有勉修福
<lb ed="X" n="0149b22"/><lb ed="R032" n="0573a06"/>田。情執深重。但求人天有漏果報。祗增生死。不出輪
<lb ed="X" n="0149b23"/><lb ed="R032" n="0573a07"/>回。永劫以來。流轉五道。憂畏勤苦。不可勝言。變化殃
<lb ed="X" n="0149b24"/><lb ed="R032" n="0573a08"/>咎。異處善惡。自然追逐。去無所至。窈窈冥冥。別離久
<pb ed="X" xml:id="X22.0401.0149c" n="0149c"/>
<lb ed="X" n="0149c01"/><lb ed="R032" n="0573a09"/>長。道路不同。會見無期。甚難甚難。此皆不了佛智。不
<lb ed="X" n="0149c02"/><lb ed="R032" n="0573a10"/>信佛語。不拔生死輪回根本。迷沒愚癡苦海。無有出
<lb ed="X" n="0149c03"/><lb ed="R032" n="0573a11"/>期。當知衆生處此五濁惡世。長受五痛五燒。於諸世
<lb ed="X" n="0149c04"/><lb ed="R032" n="0573a12"/>界中。最可憐愍。何謂五濁。劫濁。命濁。見濁。衆生濁。煩
<lb ed="X" n="0149c05"/><lb ed="R032" n="0573a13"/>惱濁。是爲五濁。何謂五痛五燒。生時痛。老時痛。病時
<lb ed="X" n="0149c06"/><lb ed="R032" n="0573a14"/>痛。死時痛。患難窮苦痛。淫欲火燒。瞋忿火燒。貪盜火
<lb ed="X" n="0149c07"/><lb ed="R032" n="0573a15"/>燒。邪僞火燒。愚癡火燒。是爲五痛五燒。我今於此五
<lb ed="X" n="0149c08"/><lb ed="R032" n="0573a16"/>濁惡世。勸導衆生。出五濁。離五痛。斷五燒。說此易行
<lb ed="X" n="0149c09"/><lb ed="R032" n="0573a17"/>難信之法。是爲甚難。當知衆生或聞阿彌陀佛名號。
<lb ed="X" n="0149c10"/><lb ed="R032" n="0573a18"/>悲悚信樂。深心歸依者。皆是宿種善根。<anchor xml:id="nkr_note_add_0149c1001" n="0149c1001"/><anchor xml:id="beg0149c1001" n="0149c1001"/>已<anchor xml:id="end0149c1001"/>曾供養諸
<lb ed="X" n="0149c11"/><lb ed="R032" n="0573b01"/>佛。若聞阿彌陀佛名號。不敬不信。不樂受持者。皆由
<lb ed="X" n="0149c12"/><lb ed="R032" n="0573b02"/>惡道中來。不種善根所致。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0149c13"/><lb ed="R032" n="0573b03"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX22p0149c1301">右第二十二章。魏居士曰。漢吳魏三譯皆有佛吿
<lb ed="X" n="0149c14"/><lb ed="R032" n="0573b04"/>彌勒勸進往生。及五痛五燒等數千言。唐宋二譯
<lb ed="X" n="0149c15"/><lb ed="R032" n="0573b05"/>皆無之。固較簡淨。但於我佛悲心苦口覺迷之恉。
<lb ed="X" n="0149c16"/><lb ed="R032" n="0573b06"/>又恐有缺。考漢吳譯。皆有生老病死苦五痛之語。
<lb ed="X" n="0149c17"/><lb ed="R032" n="0573b07"/>竊意當初佛說五痛。不過如此。後人輾轉附益。故
<lb ed="X" n="0149c18"/><lb ed="R032" n="0573b08"/>失其眞。今故於前三譯中。決擇精粗。存此一節。以
<lb ed="X" n="0149c19"/><lb ed="R032" n="0573b09"/>資持誦。而起悲信。惟中間人天福田五句。各譯無
<lb ed="X" n="0149c20"/><lb ed="R032" n="0573b10"/>之。今采宋譯增人。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0149c21"/><lb ed="R032" n="0573b11"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX22p0149c2101">佛語彌勒。如來出世。難値難見。諸佛經法。難得難聞。
<lb ed="X" n="0149c22"/><lb ed="R032" n="0573b12"/>若聞此經。信樂受持。難中之難。無過此難。當來之世。
<lb ed="X" n="0149c23"/><lb ed="R032" n="0573b13"/>經道滅盡。我以慈悲哀愍。特留此經止住百歲。其有
<lb ed="X" n="0149c24"/><lb ed="R032" n="0573b14"/>衆生値斯經者。隨意所願。皆可得度。過是以往。阿彌
<pb ed="X" xml:id="X22.0401.0150a" n="0150a"/>
<lb ed="X" n="0150a01"/><lb ed="R032" n="0573b15"/>陀經亦滅。惟餘阿彌陀佛四字廣度羣生。汝等皆當
<lb ed="X" n="0150a02"/><lb ed="R032" n="0573b16"/>受持我語。廣流末法。毋令斷絕。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0150a03"/><lb ed="R032" n="0573b17"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX22p0150a0301">右第二十三章。佛語至得度一。魏居士曰。此節皆
<lb ed="X" n="0150a04"/><lb ed="R032" n="0573b18"/>用魏譯過是至羣生二。魏居士曰。此四句。各譯無
<lb ed="X" n="0150a05"/><lb ed="R032" n="0574a01"/>之。今從大集經增入。使人知此淨土法門。爲末法
<lb ed="X" n="0150a06"/><lb ed="R032" n="0574a02"/>第一<anchor xml:id="nkr_note_add_0150a0601" n="0150a0601"/><anchor xml:id="beg0150a0601" n="0150a0601"/>津<anchor xml:id="end0150a0601"/>梁。且使人免法滅之懼。又瑜伽師地論云。
<lb ed="X" n="0150a07"/><lb ed="R032" n="0574a03"/>劫盡之時。阿彌陀佛四字。世間無能念全。或能一
<lb ed="X" n="0150a08"/><lb ed="R032" n="0574a04"/>字。或能二字。若有能念全四字者。卽爲天人師。是
<lb ed="X" n="0150a09"/><lb ed="R032" n="0574a05"/>知法愈末則根愈鈍。又法苑珠林言。餓鬼地獄。有
<lb ed="X" n="0150a10"/><lb ed="R032" n="0574a06"/>菩薩憫之。敎以念佛。皆不成聲。或以佛號寫其手
<lb ed="X" n="0150a11"/><lb ed="R032" n="0574a07"/>掌。字不能現。是知業障愈重。則信受愈難。故人身
<lb ed="X" n="0150a12"/><lb ed="R032" n="0574a08"/>難得。佛法難聞。況淨土橫超三界。至易簡。至難信。
<lb ed="X" n="0150a13"/><lb ed="R032" n="0574a09"/>經末丁寧吿戒以難中之難。無過此難。讀者當發
<lb ed="X" n="0150a14"/><lb ed="R032" n="0574a10"/>深慶幸。深悲恐。方不負金口屬付之苦心也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0150a15"/><lb ed="R032" n="0574a11"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX22p0150a1501">爾時佛說此經。無量衆生皆發無上正覺之心。萬二
<lb ed="X" n="0150a16"/><lb ed="R032" n="0574a12"/>千那由他人。得淸淨法眼。二十二億諸天人民。得阿
<lb ed="X" n="0150a17"/><lb ed="R032" n="0574a13"/>那含果。八百比丘。漏盡意解。四十億菩薩。得不退轉。
<lb ed="X" n="0150a18"/><lb ed="R032" n="0574a14"/>以弘誓功德而自莊嚴。於將來世當成正覺。爾時三
<lb ed="X" n="0150a19"/><lb ed="R032" n="0574a15"/>千大千世界六種震動。光明普照十方國土。百千音
<lb ed="X" n="0150a20"/><lb ed="R032" n="0574a16"/>樂自然而作。無量妙華雨滿虗空。佛說是經<anchor xml:id="nkr_note_add_0150a2001" n="0150a2001"/><anchor xml:id="beg0150a2001" n="0150a2001"/>已<anchor xml:id="end0150a2001"/>。尊者
<lb ed="X" n="0150a21"/><lb ed="R032" n="0574a17"/>阿難及彌勒菩薩。天龍八部。一切大衆。皆大歡喜。信
<lb ed="X" n="0150a22"/><lb ed="R032" n="0574a18"/>受奉行。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0150a23"/><lb ed="R032" n="0574b01"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX22p0150a2301">右第二十四章。魏居士曰。此用魏宋二譯。</p></cb:div></cb:div>
<lb ed="X" n="0150a24"/><lb ed="R032" n="0574b02"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="1">衷論一</cb:mulu><head>衷論一</head>
<pb ed="X" xml:id="X22.0401.0150b" n="0150b"/>
<lb ed="X" n="0150b01"/><lb ed="R032" n="0574b03"/><p xml:id="pX22p0150b0101">佛說摩訶阿彌陀經。解脫生死之淵源。大部彌陀諸
<lb ed="X" n="0150b02"/><lb ed="R032" n="0574b04"/>經之第一本也。先佛遺敎。以發明生死之故爲全體。
<lb ed="X" n="0150b03"/><lb ed="R032" n="0574b05"/>以開示解脫生死諸方爲大用。生死。病也。諸方。藥也。
<lb ed="X" n="0150b04"/><lb ed="R032" n="0574b06"/>衆生苟不知生死之爲病。先佛亦奚以藥爲。如<anchor xml:id="nkr_note_add_0150b0401" n="0150b0401"/><anchor xml:id="beg0150b0401" n="0150b0401"/>已<anchor xml:id="end0150b0401"/>能
<lb ed="X" n="0150b05"/><lb ed="R032" n="0574b07"/>知生死之病。則先佛必揭至神之藥以爲貺。可知也。
<lb ed="X" n="0150b06"/><lb ed="R032" n="0574b08"/>度生之方。雖有禪淨敎律諸宗之別。而若禪若敎。獲
<lb ed="X" n="0150b07"/><lb ed="R032" n="0574b09"/>效至艱。度生未廣。惟淨土一宗。普被三根。靡所不統。
<lb ed="X" n="0150b08"/><lb ed="R032" n="0574b10"/>上上根不能踰其閾。下下根亦可涉其藩。但具至心。
<lb ed="X" n="0150b09"/><lb ed="R032" n="0574b11"/>皆可轉凡入聖。故淨土一宗。實足兼諸家之長。而諸
<lb ed="X" n="0150b10"/><lb ed="R032" n="0574b12"/>家所長。不足以握淨宗之要。以此先佛旣徧寄其說
<lb ed="X" n="0150b11"/><lb ed="R032" n="0574b13"/>於大乘敎典。復專說淨土諸經。以定普度衆生之極
<lb ed="X" n="0150b12"/><lb ed="R032" n="0574b14"/>軌。此大小兩部彌陀諸經所由來也。夫先佛心源所
<lb ed="X" n="0150b13"/><lb ed="R032" n="0574b15"/>寄。惻怛如此。諸經所陳。精切如此。而至今世諦家猶
<lb ed="X" n="0150b14"/><lb ed="R032" n="0574b16"/>不知生死解脫爲何事。卽禪那家亦或妄肆譏彈。何
<lb ed="X" n="0150b15"/><lb ed="R032" n="0574b17"/>歟。此無他。旣疏典墳。復爭門戶。其智不足以知此。其
<lb ed="X" n="0150b16"/><lb ed="R032" n="0574b18"/>仁遂亦不足以任此而<anchor xml:id="nkr_note_add_0150b1601" n="0150b1601"/><anchor xml:id="beg0150b1601" n="0150b1601"/>已<anchor xml:id="end0150b1601"/>。龍藏至言。浩如煙海。雖非
<lb ed="X" n="0150b17"/><lb ed="R032" n="0575a01"/>若輩所能闚。卽先聖格致之方。亦不解其精意所存。
<lb ed="X" n="0150b18"/><lb ed="R032" n="0575a02"/>毫無聞見。輙直趣三途。悍然不顧。亦可哀矣。考淨土
<lb ed="X" n="0150b19"/><lb ed="R032" n="0575a03"/>一宗。流別雖多。終以持名念佛爲上第。而持名諸經。
<lb ed="X" n="0150b20"/><lb ed="R032" n="0575a04"/>復有大小彌陀兩部之別。大彌陀經。古譯有六。其第
<lb ed="X" n="0150b21"/><lb ed="R032" n="0575a05"/>一本三卷。曰無量淸淨平等覺經。後漢月支三藏法
<lb ed="X" n="0150b22"/><lb ed="R032" n="0575a06"/>師<name role="" type="person">支婁迦讖</name>所譯也。第二本二卷。曰阿彌陀經。亦名
<lb ed="X" n="0150b23"/><lb ed="R032" n="0575a07"/>阿彌陀三邪三佛薩樓佛檀過度人道經。吳月支三
<lb ed="X" n="0150b24"/><lb ed="R032" n="0575a08"/>藏法師<name role="" type="person">支謙</name>所譯也。第三本二卷。曰無量壽經。魏三
<pb ed="X" xml:id="X22.0401.0150c" n="0150c"/>
<lb ed="X" n="0150c01"/><lb ed="R032" n="0575a09"/>藏法師<name role="" type="person">康僧鎧</name>所譯也。第四本二卷。在大寶積經內。
<lb ed="X" n="0150c02"/><lb ed="R032" n="0575a10"/>曰無量壽如來會。唐三藏法師<name role="" type="person">菩提流志</name>所譯也。第
<lb ed="X" n="0150c03"/><lb ed="R032" n="0575a11"/>五本三卷。曰無量壽莊嚴經。宋西域三藏法師法賢
<lb ed="X" n="0150c04"/><lb ed="R032" n="0575a12"/>所譯也。第六本二卷。曰大彌陀經。宋龍舒居士王日
<lb ed="X" n="0150c05"/><lb ed="R032" n="0575a13"/>休所會譯也。以上六本。竝見乾隆三年　欽定龍藏
<lb ed="X" n="0150c06"/><lb ed="R032" n="0575a14"/>彚記。長洲彭居士紹升以龍舒譯本。義有未安。復校
<lb ed="X" n="0150c07"/><lb ed="R032" n="0575a15"/>訂魏譯無量壽經。著起信論三卷。經文豐縟。論亦精
<lb ed="X" n="0150c08"/><lb ed="R032" n="0575a16"/>當。是爲此經之第七本。咸豐中。邵陽魏居士謂諸家
<lb ed="X" n="0150c09"/><lb ed="R032" n="0575a17"/>及龍舒譯本。猶未盡善。乃會譯衆本。別爲一書。仍名
<lb ed="X" n="0150c10"/><lb ed="R032" n="0575a18"/>無量壽經。則爲此經之第八本矣。彭氏魏氏成書。皆
<lb ed="X" n="0150c11"/><lb ed="R032" n="0575b01"/>在重訂龍藏之後。故藏本缺焉。每進益上。亦淨土家
<lb ed="X" n="0150c12"/><lb ed="R032" n="0575b02"/>所宜知也。小彌陀經。譯本有二。第一本一卷。亦名阿
<lb ed="X" n="0150c13"/><lb ed="R032" n="0575b03"/>彌陀經。姚秦三藏法師鳩摩羅什所譯也。第二本一
<lb ed="X" n="0150c14"/><lb ed="R032" n="0575b04"/>卷。曰稱讚淨土佛攝受經。唐三藏法師<name role="" type="person">玄奘</name>所譯也。
<lb ed="X" n="0150c15"/><lb ed="R032" n="0575b05"/>二文大同小異。而秦譯尤精。故明雲栖大師<anchor xml:id="nkr_note_add_0150c1501" n="0150c1501"/><anchor xml:id="beg0150c1501" n="0150c1501"/>袾<anchor xml:id="end0150c1501"/>宏爲
<lb ed="X" n="0150c16"/><lb ed="R032" n="0575b06"/>作疏鈔四卷者是也。先佛說經。義有詳略。故分大小
<lb ed="X" n="0150c17"/><lb ed="R032" n="0575b07"/>兩部。而大部之文。足該小部。以其具述阿彌陀佛創
<lb ed="X" n="0150c18"/><lb ed="R032" n="0575b08"/>建淨土之正因。非小部所能詳備也。魏氏會譯本。復
<lb ed="X" n="0150c19"/><lb ed="R032" n="0575b09"/>上援漢譯。訂四十八願爲二十四願。以祛諸家譯本
<lb ed="X" n="0150c20"/><lb ed="R032" n="0575b10"/>之誤。其文亦簡切不支。故尤非諸家所及云。同治中。
<lb ed="X" n="0150c21"/><lb ed="R032" n="0575b11"/>先世父梅叔公嘗言。魏氏經文。足以冠冕大部諸經。
<lb ed="X" n="0150c22"/><lb ed="R032" n="0575b12"/>而當校正者。猶有數事。一日正名。謂經名無量壽。與
<lb ed="X" n="0150c23"/><lb ed="R032" n="0575b13"/>康譯無別。而文辭<anchor xml:id="nkr_note_orig_0150001" n="0150001"/>迴殊。適以滋後學之惑也。二曰正
<lb ed="X" n="0150c24"/><lb ed="R032" n="0575b14"/>實。謂經書佛名。或作無量壽。或作阿彌陀。爲例<anchor xml:id="nkr_note_add_0150c2401" n="0150c2401"/><anchor xml:id="beg0150c2401" n="0150c2401"/>已<anchor xml:id="end0150c2401"/>疏。
<pb ed="X" xml:id="X22.0401.0151a" n="0151a"/>
<lb ed="X" n="0151a01"/><lb ed="R032" n="0575b15"/>而古今修淨業者。惟念阿彌陀佛。未嘗有念無量壽
<lb ed="X" n="0151a02"/><lb ed="R032" n="0575b16"/>佛者。則經書佛名。當仍依龍舒舊文。以作阿彌陀佛
<lb ed="X" n="0151a03"/><lb ed="R032" n="0575b17"/>爲是。其餘文字。亦尙有可議者。因博考衆本。手自校
<lb ed="X" n="0151a04"/><lb ed="R032" n="0575b18"/>讐。且定經名曰摩訶阿彌陀。摩訶。華言所謂大也。大
<lb ed="X" n="0151a05"/><lb ed="R032" n="0576a01"/>義改從梵文。所以別龍舒舊本也。校訂旣訖。且議行
<lb ed="X" n="0151a06"/><lb ed="R032" n="0576a02"/>世。公遽歸道山。厥志未酬。亦是經之缺典矣。耕心年
<lb ed="X" n="0151a07"/><lb ed="R032" n="0576a03"/>二十餘。偏好方策。頗究漢宋諸家學術之要。空腹高
<lb ed="X" n="0151a08"/><lb ed="R032" n="0576a04"/>心。不可一世。又聞昌黎韓氏排斥佛老。號稱大儒。心
<lb ed="X" n="0151a09"/><lb ed="R032" n="0576a05"/>尤慕之。其後雖習聞先曾王父椒園公嘗以謗佛罹
<lb ed="X" n="0151a10"/><lb ed="R032" n="0576a06"/>神譴。及悔過自新。乃深通佛乘。遂以循吏名當世。而
<lb ed="X" n="0151a11"/><lb ed="R032" n="0576a07"/>爲意氣所蠱。殊不謂然。且隱事腹誹。然實不知佛乘
<lb ed="X" n="0151a12"/><lb ed="R032" n="0576a08"/>之是非爲何如也。及先世父參宛平瑞安法師於江
<lb ed="X" n="0151a13"/><lb ed="R032" n="0576a09"/>寧。因具通紅蠡宗恉。家居習靜。時以敎授子弟。於小
<lb ed="X" n="0151a14"/><lb ed="R032" n="0576a10"/>子耕心期許尤切。耕心因得盡闚大乘諸經論。乃知
<lb ed="X" n="0151a15"/><lb ed="R032" n="0576a11"/>至道微言。本非世諦所能解。而擧世夢夢。顚倒是非。
<lb ed="X" n="0151a16"/><lb ed="R032" n="0576a12"/>尤非六道天人之福。及光緖初。復聞揚州省一大師
<lb ed="X" n="0151a17"/><lb ed="R032" n="0576a13"/>現證念佛三昧。爲海內淨業宗師第一。乃竭誠參叩。
<lb ed="X" n="0151a18"/><lb ed="R032" n="0576a14"/>更備悉淨宗得失之奧。旣歸。輒身體力行。漸有證入。
<lb ed="X" n="0151a19"/><lb ed="R032" n="0576a15"/>更徧徵藏典。益知講師之空言。不足敵大師之實行。
<lb ed="X" n="0151a20"/><lb ed="R032" n="0576a16"/>其後以身膺世網。不欲蹈位卑言高之咎。默默自將。
<lb ed="X" n="0151a21"/><lb ed="R032" n="0576a17"/>用辭譏病。迄今<anchor xml:id="nkr_note_add_0151a2101" n="0151a2101"/><anchor xml:id="beg0151a2101" n="0151a2101"/>已<anchor xml:id="end0151a2101"/>二十餘年矣。近以年將遲暮。頗虞
<lb ed="X" n="0151a22"/><lb ed="R032" n="0576a18"/>衰朽。且方値國家多難。邪說橫行。或儒或佛。幾無稅
<lb ed="X" n="0151a23"/><lb ed="R032" n="0576b01"/>駕之所。明發不寐。時切隱憂。乃取先世父所校經本。
<lb ed="X" n="0151a24"/><lb ed="R032" n="0576b02"/>繫以衷論若干萬言。以示後學。其文上援敎乘。下抒
<pb ed="X" xml:id="X22.0401.0151b" n="0151b"/>
<lb ed="X" n="0151b01"/><lb ed="R032" n="0576b03"/>心得。尤必擧現證三昧之心傳。以爲修持歸宿。意在
<lb ed="X" n="0151b02"/><lb ed="R032" n="0576b04"/>發揮實際。不欲徒尙空談。由是此經此論。非同非異。
<lb ed="X" n="0151b03"/><lb ed="R032" n="0576b05"/>亦同亦異。卽經義所遺。亦旁推交通。無所不具。庶期
<lb ed="X" n="0151b04"/><lb ed="R032" n="0576b06"/>上報佛恩。下纘淨宗幾絕之緖。卽儒佛之傾危。亦欲
<lb ed="X" n="0151b05"/><lb ed="R032" n="0576b07"/>藉是以奏撥亂反正之勣。知我罪我。惟願上質十方
<lb ed="X" n="0151b06"/><lb ed="R032" n="0576b08"/>諸佛。無暇與流俗競短長也。如有闊疏。則補缺拾遺。
<lb ed="X" n="0151b07"/><lb ed="R032" n="0576b09"/>仍以俟眞修實證及博通大乘之至人。不敢自是也。
<lb ed="X" n="0151b08"/><lb ed="R032" n="0576b10"/>先曾王父。諱定柱。初授雲南知縣。道光十年。終浙江
<lb ed="X" n="0151b09"/><lb ed="R032" n="0576b11"/>按察使。先世父。諱蔭福。故江南沛縣知縣。</p>
<lb ed="X" n="0151b10"/><lb ed="R032" n="0576b12"/><p xml:id="pX22p0151b1001">求通是經者。第一當知生死之故。第二當知解脫生
<lb ed="X" n="0151b11"/><lb ed="R032" n="0576b13"/>死諸法。第三在修淨業以超生死。第四在持名念佛
<lb ed="X" n="0151b12"/><lb ed="R032" n="0576b14"/>以超生死。第五在現證念佛三昧以超生死。今悉本
<lb ed="X" n="0151b13"/><lb ed="R032" n="0576b15"/>此義爲文。且益以或問終焉。經所詳者略之。經所略
<lb ed="X" n="0151b14"/><lb ed="R032" n="0576b16"/>者詳之。合者離之。離者合之。所謂非同非異。亦同亦
<lb ed="X" n="0151b15"/><lb ed="R032" n="0576b17"/>異也。不如是。則先佛度生之弘願無由明。此經不盡
<lb ed="X" n="0151b16"/><lb ed="R032" n="0576b18"/>之宗恉亦無由具。且無以統括諸宗。爲至道之根柢
<lb ed="X" n="0151b17"/><lb ed="R032" n="0577a01"/>云。烏呼。生死事大。無常迅速。此豈託空言昧實效者。
<lb ed="X" n="0151b18"/><lb ed="R032" n="0577a02"/>所能悉哉。志在出世之哲人。苟欲取法乎上。其毋忽
<lb ed="X" n="0151b19"/><lb ed="R032" n="0577a03"/>諸。</p>
<lb ed="X" n="0151b20"/><lb ed="R032" n="0577a04"/><p xml:id="pX22p0151b2001">生死之實有二。一曰分段生死。二曰變易生死。分段
<lb ed="X" n="0151b21"/><lb ed="R032" n="0577a05"/>生死者。四大和合謂之生。四大分散謂之死。輪回六
<lb ed="X" n="0151b22"/><lb ed="R032" n="0577a06"/>道之生死也。變易生死者。因移果易。易麤爲精。謂之
<lb ed="X" n="0151b23"/><lb ed="R032" n="0577a07"/>生。舍所住位。謂之死。進趨一乘之生死也。分段生死。
<lb ed="X" n="0151b24"/><lb ed="R032" n="0577a08"/>固有生死之生死也。變易生死。本無生死之生死。以
<pb ed="X" xml:id="X22.0401.0151c" n="0151c"/>
<lb ed="X" n="0151c01"/><lb ed="R032" n="0577a09"/>度生無<anchor xml:id="nkr_note_add_0151c0101" n="0151c0101"/><anchor xml:id="beg0151c0101" n="0151c0101"/>已<anchor xml:id="end0151c0101"/>。乘大悲弘願以入界內。故亦假名生死也。
<lb ed="X" n="0151c02"/><lb ed="R032" n="0577a10"/>猶滯分段生死。是爲界內。是爲六凡衆生。<anchor xml:id="nkr_note_add_0151c0201" n="0151c0201"/><anchor xml:id="beg0151c0201" n="0151c0201"/>已<anchor xml:id="end0151c0201"/>證變易
<lb ed="X" n="0151c03"/><lb ed="R032" n="0577a11"/>生死。是爲界外。是爲四聖正果。猶滯界內。是爲處世。
<lb ed="X" n="0151c04"/><lb ed="R032" n="0577a12"/><anchor xml:id="nkr_note_add_0151c0401" n="0151c0401"/><anchor xml:id="beg0151c0401" n="0151c0401"/>已<anchor xml:id="end0151c0401"/>超界外。乃爲出世也。界內六凡。惟趨生滅。本情以
<lb ed="X" n="0151c05"/><lb ed="R032" n="0577a13"/>造業。本業以受生。其輪回六道。或榮或瘁。或苦或樂。
<lb ed="X" n="0151c06"/><lb ed="R032" n="0577a14"/>而卒無實樂之可憑。苟不能進趣眞如。其苦與瘁終
<lb ed="X" n="0151c07"/><lb ed="R032" n="0577a15"/>無<anchor xml:id="nkr_note_add_0151c0701" n="0151c0701"/><anchor xml:id="beg0151c0701" n="0151c0701"/>已<anchor xml:id="end0151c0701"/>時。故曰固有之生死。界外四聖。分證眞如。本性
<lb ed="X" n="0151c08"/><lb ed="R032" n="0577a16"/>以進道。皆乘大悲弘願。以遨游三界拯濟衆生。其來
<lb ed="X" n="0151c09"/><lb ed="R032" n="0577a17"/>也。必有所爲。其往也。必有所證。馴至十地等覺。上極
<lb ed="X" n="0151c10"/><lb ed="R032" n="0577a18"/>無上正等正覺而後<anchor xml:id="nkr_note_add_0151c1001" n="0151c1001"/><anchor xml:id="beg0151c1001" n="0151c1001"/>已<anchor xml:id="end0151c1001"/>。故曰本無之生死。固有之生
<lb ed="X" n="0151c11"/><lb ed="R032" n="0577b01"/>死。有升有降。且升一而降九。雖至生天。猶不能超然
<lb ed="X" n="0151c12"/><lb ed="R032" n="0577b02"/>於分段之外。所謂輪回之苦者此也。本無之生死。有
<lb ed="X" n="0151c13"/><lb ed="R032" n="0577b03"/>升無降。進止自由。且每進益上。以度生酬願。乃有此
<lb ed="X" n="0151c14"/><lb ed="R032" n="0577b04"/>生死。故不得以生死論也。<anchor xml:id="nkr_note_add_0151c1401" n="0151c1401"/><anchor xml:id="beg0151c1401" n="0151c1401"/>已<anchor xml:id="end0151c1401"/>超生死之外。仍入生死
<lb ed="X" n="0151c15"/><lb ed="R032" n="0577b05"/>界內以度衆生者。是爲菩薩。是爲大乘。旣超生死之
<lb ed="X" n="0151c16"/><lb ed="R032" n="0577b06"/>外。遂證相似涅槃。不生不滅。惟蘄獨善。不復以度生
<lb ed="X" n="0151c17"/><lb ed="R032" n="0577b07"/>爲念者。是爲聲聞緣覺。是爲中小二乘。中小二乘。適
<lb ed="X" n="0151c18"/><lb ed="R032" n="0577b08"/>爲諸佛所訶。以其無意度生。顯悖大乘。必不能進證
<lb ed="X" n="0151c19"/><lb ed="R032" n="0577b09"/>無上正覺故也。變易生死。如賢哲之擢官。雖有遷移。
<lb ed="X" n="0151c20"/><lb ed="R032" n="0577b10"/>每進益上。分段生死。如流民之就食。卽有榮枯。終無
<lb ed="X" n="0151c21"/><lb ed="R032" n="0577b11"/>依據。總覈十界之究竟。永證涅槃之樂者。惟有一乘
<lb ed="X" n="0151c22"/><lb ed="R032" n="0577b12"/>諸佛。長罹生死之災者。惟在六道衆生而<anchor xml:id="nkr_note_add_0151c2201" n="0151c2201"/><anchor xml:id="beg0151c2201" n="0151c2201"/>已<anchor xml:id="end0151c2201"/>。衆生輪
<lb ed="X" n="0151c23"/><lb ed="R032" n="0577b13"/>回。雖有六道之殊。尤必以人道爲樞紐。人道衆生。積
<lb ed="X" n="0151c24"/><lb ed="R032" n="0577b14"/>善業者。百無一二。積惡業者。數逾恒沙。卽以善業論。
<pb ed="X" xml:id="X22.0401.0152a" n="0152a"/>
<lb ed="X" n="0152a01"/><lb ed="R032" n="0577b15"/>如不能修出世福慧。惟積界內善因。極其所至。不過
<lb ed="X" n="0152a02"/><lb ed="R032" n="0577b16"/>生天。天道壽命雖長。果報雖勝。終在分段生死之內。
<lb ed="X" n="0152a03"/><lb ed="R032" n="0577b17"/>福報旣終。仍當淪墜。旣從淪墜。則三途之害。終不能
<lb ed="X" n="0152a04"/><lb ed="R032" n="0577b18"/>免。天道如此。餘道可知。善業如此。惡業可知。卽無善
<lb ed="X" n="0152a05"/><lb ed="R032" n="0578a01"/>無惡者亦可知。故凡不能超脫於三界之外者。無論
<lb ed="X" n="0152a06"/><lb ed="R032" n="0578a02"/>善惡。三途之害。皆不能翛然無累。以<anchor xml:id="nkr_note_add_0152a0601" n="0152a0601"/><anchor xml:id="beg0152a0601" n="0152a0601"/>已<anchor xml:id="end0152a0601"/>生復死。<anchor xml:id="nkr_note_add_0152a0602" n="0152a0602"/><anchor xml:id="beg0152a0602" n="0152a0602"/>已<anchor xml:id="end0152a0602"/>死
<lb ed="X" n="0152a07"/><lb ed="R032" n="0578a03"/>復生。生必有來。死必有往。生死相纏。莫知所極。縱修
<lb ed="X" n="0152a08"/><lb ed="R032" n="0578a04"/>善果。不過一生兩生不失善道。稍一失足。復從淪墜
<lb ed="X" n="0152a09"/><lb ed="R032" n="0578a05"/>矣。以一隙有漏之明。心不敵無始業習之厚。勢有必
<lb ed="X" n="0152a10"/><lb ed="R032" n="0578a06"/>至。理有固然。不足怪也。所謂了生死。卽了此分段之
<lb ed="X" n="0152a11"/><lb ed="R032" n="0578a07"/>生死。所謂解脫生死。卽解脫此分段之生死而<anchor xml:id="nkr_note_add_0152a1101" n="0152a1101"/><anchor xml:id="beg0152a1101" n="0152a1101"/>已<anchor xml:id="end0152a1101"/>。而
<lb ed="X" n="0152a12"/><lb ed="R032" n="0578a08"/>界內衆生。以不通二種生死之故。因不知修證之方。
<lb ed="X" n="0152a13"/><lb ed="R032" n="0578a09"/>旣不解修證之方。上焉者。不過經畫太空。自闢門戶。
<lb ed="X" n="0152a14"/><lb ed="R032" n="0578a10"/>以成其處世之學。下焉者。必致固執惑業。力競三途。
<lb ed="X" n="0152a15"/><lb ed="R032" n="0578a11"/>上或上升。僅成淺喜。下至下降。遂抱深憂。歷劫茫茫。
<lb ed="X" n="0152a16"/><lb ed="R032" n="0578a12"/>共淪長夜。諸佛所謂可憐愍者。正在此輩。豈不悲哉。
<lb ed="X" n="0152a17"/><lb ed="R032" n="0578a13"/>夫諱疾忌醫。固可駭怪。卽當壯健時遽嘲盧扁。不知
<lb ed="X" n="0152a18"/><lb ed="R032" n="0578a14"/>壯健之人。亦有衰病之一日。得失雖異。謬妄不殊。賢
<lb ed="X" n="0152a19"/><lb ed="R032" n="0578a15"/>哲苟具眞知。不識何以自處。生死之故。至道之源。大
<lb ed="X" n="0152a20"/><lb ed="R032" n="0578a16"/>略如此。蹈常襲故。及甘食悅色之倫。亦可以爽然自
<lb ed="X" n="0152a21"/><lb ed="R032" n="0578a17"/>失矣。</p>
<lb ed="X" n="0152a22"/><lb ed="R032" n="0578a18"/><p xml:id="pX22p0152a2201">三界諸天。下及地獄。分段生死之境也。六道升降。分
<lb ed="X" n="0152a23"/><lb ed="R032" n="0578b01"/>段生死之果也。十二類生。分段生死之相也。或升或
<lb ed="X" n="0152a24"/><lb ed="R032" n="0578b02"/>降。輪回不息。分段生死之險巇也。一墮三途。動經塵
<pb ed="X" xml:id="X22.0401.0152b" n="0152b"/>
<lb ed="X" n="0152b01"/><lb ed="R032" n="0578b03"/>劫。衆生業力不可思議。地獄之慘酷。鬼畜之沉淪。亦
<lb ed="X" n="0152b02"/><lb ed="R032" n="0578b04"/>不可思議。分段生死之鉅災也。生<anchor xml:id="nkr_note_add_0152b0201" n="0152b0201"/><anchor xml:id="beg0152b0201" n="0152b0201"/>已<anchor xml:id="end0152b0201"/>復死。死<anchor xml:id="nkr_note_add_0152b0202" n="0152b0202"/><anchor xml:id="beg0152b0202" n="0152b0202"/>已<anchor xml:id="end0152b0202"/>復生。
<lb ed="X" n="0152b03"/><lb ed="R032" n="0578b05"/>累經胎獄而不辭。屢換面具而無愧。雖欲徑歸斷滅。
<lb ed="X" n="0152b04"/><lb ed="R032" n="0578b06"/>不知本無斷滅之事。亦無斷滅之理。分段生死之大
<lb ed="X" n="0152b05"/><lb ed="R032" n="0578b07"/>累也。方生方死。莫能自由。亦終不肯自由。分段生死
<lb ed="X" n="0152b06"/><lb ed="R032" n="0578b08"/>之妙因也。或愚或智。或賢或不肖。或富或貴。或貧或
<lb ed="X" n="0152b07"/><lb ed="R032" n="0578b09"/>賤。無一得免。且終不肯自蘄解免。或反深惡出世大
<lb ed="X" n="0152b08"/><lb ed="R032" n="0578b10"/>聖人之望人解免。吾不知其何說也。所謂生死之故。
<lb ed="X" n="0152b09"/><lb ed="R032" n="0578b11"/>如是焉而<anchor xml:id="nkr_note_add_0152b0901" n="0152b0901"/><anchor xml:id="beg0152b0901" n="0152b0901"/>已<anchor xml:id="end0152b0901"/>。諸佛菩薩之所悲念。念此輩也。諸佛菩
<lb ed="X" n="0152b10"/><lb ed="R032" n="0578b12"/>薩之所化度。度此輩也。然而此輩若聞非聞。若見非
<lb ed="X" n="0152b11"/><lb ed="R032" n="0578b13"/>見。若知非知。方赬面戟指詬謗不<anchor xml:id="nkr_note_add_0152b1101" n="0152b1101"/><anchor xml:id="beg0152b1101" n="0152b1101"/>已<anchor xml:id="end0152b1101"/>。且力拒出世大
<lb ed="X" n="0152b12"/><lb ed="R032" n="0578b14"/>聖人之悲念化度焉。烏呼。吾不知其果何說也。</p>
<lb ed="X" n="0152b13"/><lb ed="R032" n="0578b15"/><p xml:id="pX22p0152b1301">求通生死之故。當先知方量。次知心量。不知方量。則
<lb ed="X" n="0152b14"/><lb ed="R032" n="0578b16"/>聰明局於一隅。不知心量。則智慧霾於世諦。生死之
<lb ed="X" n="0152b15"/><lb ed="R032" n="0578b17"/>故且無由通。或至歷劫不知其所以然。終從淪墜而
<lb ed="X" n="0152b16"/><lb ed="R032" n="0578b18"/>後<anchor xml:id="nkr_note_add_0152b1601" n="0152b1601"/><anchor xml:id="beg0152b1601" n="0152b1601"/>已<anchor xml:id="end0152b1601"/>。可哀也。心量源也。方量流也。心量因也。方量果
<lb ed="X" n="0152b17"/><lb ed="R032" n="0579a01"/>也。然心量之說。近取諸身。稍具超世之識者。或能知
<lb ed="X" n="0152b18"/><lb ed="R032" n="0579a02"/>之。方量之說。每以爲非耳目所及。莫不疑爲荒誕。或
<lb ed="X" n="0152b19"/><lb ed="R032" n="0579a03"/>視爲莊列之寓言。不知諸佛及等覺菩薩。<anchor xml:id="nkr_note_add_0152b1901" n="0152b1901"/><anchor xml:id="beg0152b1901" n="0152b1901"/>已<anchor xml:id="end0152b1901"/>圓證眞
<lb ed="X" n="0152b20"/><lb ed="R032" n="0579a04"/>如。故能徧通其理。徧履其境。因以開示衆生。不辭精
<lb ed="X" n="0152b21"/><lb ed="R032" n="0579a05"/>悉。彼諸佛菩薩悲念衆生。化度衆生。猶日不暇給。烏
<lb ed="X" n="0152b22"/><lb ed="R032" n="0579a06"/>肯向小兒蟲豸輩妄作寓言。翻成戲論哉。然而大惑
<lb ed="X" n="0152b23"/><lb ed="R032" n="0579a07"/>者。且終身不解。不愚者。且終身不靈。每持此見爲障
<lb ed="X" n="0152b24"/><lb ed="R032" n="0579a08"/>道之具。本經所陳。幾成虗設。則推闡方量之綱要。以
<pb ed="X" xml:id="X22.0401.0152c" n="0152c"/>
<lb ed="X" n="0152c01"/><lb ed="R032" n="0579a09"/>通其狂惑。諒亦先佛所深許矣。所謂方量柰何。法界
<lb ed="X" n="0152c02"/><lb ed="R032" n="0579a10"/>有十。統分四土。十界者。一佛界。二菩薩界。三緣覺界。
<lb ed="X" n="0152c03"/><lb ed="R032" n="0579a11"/>四聲聞界。五天界。六人界。七阿修羅界。八畜生界。九
<lb ed="X" n="0152c04"/><lb ed="R032" n="0579a12"/>餓鬼界。十地獄界。四土者。一曰<name role="" type="person">常寂光土</name>。諸佛所居
<lb ed="X" n="0152c05"/><lb ed="R032" n="0579a13"/>也。二曰實報莊嚴<anchor xml:id="nkr_note_add_0152c0501" n="0152c0501"/><anchor xml:id="beg0152c0501" n="0152c0501"/>土<anchor xml:id="end0152c0501"/>。十地菩薩所居也。三曰方便有
<lb ed="X" n="0152c06"/><lb ed="R032" n="0579a14"/>餘土。緣覺聲聞所居也。四曰凡聖同居土。寄報諸聖。
<lb ed="X" n="0152c07"/><lb ed="R032" n="0579a15"/>及天人以下衆生所居也。自諸天以下下至地獄。統
<lb ed="X" n="0152c08"/><lb ed="R032" n="0579a16"/>名三界。亦曰六道。天人修羅爲善道。畜生餓鬼地獄
<lb ed="X" n="0152c09"/><lb ed="R032" n="0579a17"/>爲惡道。三善道。爲善業衆生受生之處。三惡道。亦曰
<lb ed="X" n="0152c10"/><lb ed="R032" n="0579a18"/>三途。皆惡業衆生退墮之處也。三界者。欲界色界無
<lb ed="X" n="0152c11"/><lb ed="R032" n="0579b01"/>色界也。由地獄以上。上極六欲天。統爲欲界。以皆有
<lb ed="X" n="0152c12"/><lb ed="R032" n="0579b02"/>男女情欲也。由六欲天以上。以次遞上。復有初禪三
<lb ed="X" n="0152c13"/><lb ed="R032" n="0579b03"/>天。二禪三天。三禪三天。四禪九天。統爲色界。以惟有
<lb ed="X" n="0152c14"/><lb ed="R032" n="0579b04"/>色身。竝無男女情欲也。由色界天以上。以次遞上。復
<lb ed="X" n="0152c15"/><lb ed="R032" n="0579b05"/>有四空天。統爲無色界。以竝無色身。惟有魂識如鬼
<lb ed="X" n="0152c16"/><lb ed="R032" n="0579b06"/>神也。是爲三界二十八天。六欲天之下。復有地居三
<lb ed="X" n="0152c17"/><lb ed="R032" n="0579b07"/>天。以次遞上。復有空居一天。空居天以上。卽欲界之
<lb ed="X" n="0152c18"/><lb ed="R032" n="0579b08"/>初天矣。是爲三界三十二天。則諸天之全也。諸天之
<lb ed="X" n="0152c19"/><lb ed="R032" n="0579b09"/>名。具如大佛頂首楞嚴等經所紀。茲不具述。修羅有
<lb ed="X" n="0152c20"/><lb ed="R032" n="0579b10"/>四。或攝人趣。或攝鬼趣。或攝畜生趣。惟修羅王執持
<lb ed="X" n="0152c21"/><lb ed="R032" n="0579b11"/>世界。力洞無畏。能與梵天及天帝釋四天爭權。惟修
<lb ed="X" n="0152c22"/><lb ed="R032" n="0579b12"/>天福。不修天慧。其所卜居。鄰於日月。爲天之附庸。故
<lb ed="X" n="0152c23"/><lb ed="R032" n="0579b13"/>爲天趣所攝。亦得別爲一界也。寂光實報及方便有
<lb ed="X" n="0152c24"/><lb ed="R032" n="0579b14"/>餘三土。爲四聖界。以皆出世聖人所居也。天人以下
<pb ed="X" xml:id="X22.0401.0153a" n="0153a"/>
<lb ed="X" n="0153a01"/><lb ed="R032" n="0579b15"/>下至地獄。爲六凡界。雖曰凡聖同居。而聖爲寄報。故
<lb ed="X" n="0153a02"/><lb ed="R032" n="0579b16"/>仍謂之六凡也。娑婆同居界內。凡聖各二。凡二者。一
<lb ed="X" n="0153a03"/><lb ed="R032" n="0579b17"/>惡衆生。卽四趣也。二善衆生。卽人天也。四趣。謂三途
<lb ed="X" n="0153a04"/><lb ed="R032" n="0579b18"/>及修羅也。修羅有天福。無天德。故亦謂之惡趣也。聖
<lb ed="X" n="0153a05"/><lb ed="R032" n="0580a01"/>二者。一實聖。卽四果辟支。通敎六地。別十住。圓十信。
<lb ed="X" n="0153a06"/><lb ed="R032" n="0580a02"/>後心通惑雖盡。報身猶在。皆名實也。二權聖。謂寂光
<lb ed="X" n="0153a07"/><lb ed="R032" n="0580a03"/>實報方便三土中法身菩薩。及妙覺佛。爲度有緣衆
<lb ed="X" n="0153a08"/><lb ed="R032" n="0580a04"/>生。示現同居。皆爲權也。權實諸聖。或寄報三界諸天。
<lb ed="X" n="0153a09"/><lb ed="R032" n="0580a05"/>或示現人世。故名是土曰凡聖同居也。所謂聖。謂聲
<lb ed="X" n="0153a10"/><lb ed="R032" n="0580a06"/>聞四果以上。<anchor xml:id="nkr_note_add_0153a1001" n="0153a1001"/><anchor xml:id="beg0153a1001" n="0153a1001"/>已<anchor xml:id="end0153a1001"/>出三界分段生死諸聖人也。所謂凡。
<lb ed="X" n="0153a11"/><lb ed="R032" n="0580a07"/>謂天人以下六道三途。未出三界分段生死諸衆生
<lb ed="X" n="0153a12"/><lb ed="R032" n="0580a08"/>也。以心有迷悟。故有聖凡之別。旣別聖凡。遂有四土
<lb ed="X" n="0153a13"/><lb ed="R032" n="0580a09"/>十界。四土雖恢弘無際。要皆此一心所感召而<anchor xml:id="nkr_note_add_0153a1301" n="0153a1301"/><anchor xml:id="beg0153a1301" n="0153a1301"/>已<anchor xml:id="end0153a1301"/>。如
<lb ed="X" n="0153a14"/><lb ed="R032" n="0580a10"/>無分段生死。及界內界外之異。諸佛菩薩且無所用
<lb ed="X" n="0153a15"/><lb ed="R032" n="0580a11"/>其悲願。無所用其化度矣。此方量之大綱。三界之實
<lb ed="X" n="0153a16"/><lb ed="R032" n="0580a12"/>義也。凡一天一地。一日一月。一<name role="" type="person">須彌山</name>。上自初禪天
<lb ed="X" n="0153a17"/><lb ed="R032" n="0580a13"/>梵天以下。下自<name role="" type="person">鐵圍山</name><g ref="#CB08504">𦦨</g>摩羅王地獄界以上。爲一
<lb ed="X" n="0153a18"/><lb ed="R032" n="0580a14"/>小世界。如此千小世界。有一二禪天覆之。是爲一小
<lb ed="X" n="0153a19"/><lb ed="R032" n="0580a15"/>千世界。積此小千世界至一千。有一三禪天覆之。是
<lb ed="X" n="0153a20"/><lb ed="R032" n="0580a16"/>爲一中千世界。則百萬小世界矣。積此中千世界至
<lb ed="X" n="0153a21"/><lb ed="R032" n="0580a17"/>一千。有一四禪天覆之。是爲大千世界。則十萬萬小
<lb ed="X" n="0153a22"/><lb ed="R032" n="0580a18"/>世界矣。一大千世界。通爲一佛化度之境。亦名三千
<lb ed="X" n="0153a23"/><lb ed="R032" n="0580b01"/>大千世界者。繁複不厭之詞也。化度者化。此度此三
<lb ed="X" n="0153a24"/><lb ed="R032" n="0580b02"/>界六道中之分段衆生也。佛所化度。自菩薩以下。莫
<pb ed="X" xml:id="X22.0401.0153b" n="0153b"/>
<lb ed="X" n="0153b01"/><lb ed="R032" n="0580b03"/>不兼容幷包。而惟以界內分段衆生爲尤急。不可不
<lb ed="X" n="0153b02"/><lb ed="R032" n="0580b04"/>知也。先佛釋迦牟尼世尊所化度之境。曰<name role="" type="person">娑婆世界</name>。
<lb ed="X" n="0153b03"/><lb ed="R032" n="0580b05"/>吾輩所居。爲<name role="" type="person">娑婆世界</name>中之一小世界。此小世界。有
<lb ed="X" n="0153b04"/><lb ed="R032" n="0580b06"/>四大洲。中國所統爲南洲。以在<name role="" type="person">須彌山</name>之南也。亦曰
<lb ed="X" n="0153b05"/><lb ed="R032" n="0580b07"/>支那。亦曰震旦。樓炭經所謂蔥河以東名震旦。是也。
<lb ed="X" n="0153b06"/><lb ed="R032" n="0580b08"/>八方上下。虗空無盡。則世界無盡。世界無盡。則衆生
<lb ed="X" n="0153b07"/><lb ed="R032" n="0580b09"/>無盡。衆生無盡。則生死無盡。生死無盡。則化度無盡。
<lb ed="X" n="0153b08"/><lb ed="R032" n="0580b10"/>卽諸佛亦無盡。如大方廣佛華嚴經所陳者是也。十
<lb ed="X" n="0153b09"/><lb ed="R032" n="0580b11"/>方世界。皆有淨有穢。此<name role="" type="person">娑婆世界</name>。適爲穢土。以衆生
<lb ed="X" n="0153b10"/><lb ed="R032" n="0580b12"/>惡業視他方尤重。故獨現此穢土也。他方淨土雖夥。
<lb ed="X" n="0153b11"/><lb ed="R032" n="0580b13"/>惟西方阿彌陀佛<name role="" type="person">極樂世界</name>。通四土爲一土。永絕三
<lb ed="X" n="0153b12"/><lb ed="R032" n="0580b14"/>途六道分段生死之苦。故獨爲純淨。非十方淨土所
<lb ed="X" n="0153b13"/><lb ed="R032" n="0580b15"/>能及。其化度因果。及一切依正莊嚴。皆如本經所陳。
<lb ed="X" n="0153b14"/><lb ed="R032" n="0580b16"/>詳繹自見。<name role="" type="person">極樂世界</name>在此<name role="" type="person">娑婆世界</name>之西。去此世界
<lb ed="X" n="0153b15"/><lb ed="R032" n="0580b17"/>十萬億佛世界。亦如本經所陳是也。今禪宗及世諦
<lb ed="X" n="0153b16"/><lb ed="R032" n="0580b18"/>諸家不考藏典。乃以西域天竺當之。謬妄甚矣。此又
<lb ed="X" n="0153b17"/><lb ed="R032" n="0581a01"/>十方世界之大略。<name role="" type="person">極樂淨土</name>之方位也。</p>
<lb ed="X" n="0153b18"/><lb ed="R032" n="0581a02"/><p xml:id="pX22p0153b1801">所謂心量柰何。虗空無盡。世界無盡。則衆生之心量
<lb ed="X" n="0153b19"/><lb ed="R032" n="0581a03"/>亦無盡。心量者。心所能至之分量也。諸佛量周法界。
<lb ed="X" n="0153b20"/><lb ed="R032" n="0581a04"/>旣通法界之事理。且履法界之勝境。是爲<anchor xml:id="nkr_note_add_0153b2001" n="0153b2001"/><anchor xml:id="beg0153b2001" n="0153b2001"/>已<anchor xml:id="end0153b2001"/>證之心
<lb ed="X" n="0153b21"/><lb ed="R032" n="0581a05"/>量。衆生尙滯生死。雖未能遽履其境。未嘗不可先通
<lb ed="X" n="0153b22"/><lb ed="R032" n="0581a06"/>其事理。因以漸臻其勝境。是爲未證之心量。<anchor xml:id="nkr_note_add_0153b2201" n="0153b2201"/><anchor xml:id="beg0153b2201" n="0153b2201"/>已<anchor xml:id="end0153b2201"/>證之
<lb ed="X" n="0153b23"/><lb ed="R032" n="0581a07"/>心量。不可思議。未證之心量。亦不可思議。先哲所謂
<lb ed="X" n="0153b24"/><lb ed="R032" n="0581a08"/>心佛衆生三無差別者是<anchor xml:id="nkr_note_add_0153b2401" n="0153b2401"/><anchor xml:id="beg0153b2401" n="0153b2401"/>已<anchor xml:id="end0153b2401"/>。夫佛與衆生。相去不可
<pb ed="X" xml:id="X22.0401.0153c" n="0153c"/>
<lb ed="X" n="0153c01"/><lb ed="R032" n="0581a09"/>以日劫計。今乃以爲無別何哉。以衆生之心。果欲爲
<lb ed="X" n="0153c02"/><lb ed="R032" n="0581a10"/>善。終必至善。果欲爲惡。終必至惡。果欲學道。卽無不
<lb ed="X" n="0153c03"/><lb ed="R032" n="0581a11"/>學道。果欲念佛。卽無不念佛。果欲往生。亦無不往生。
<lb ed="X" n="0153c04"/><lb ed="R032" n="0581a12"/>或好世諦。卽仍在世諦。或好出世。卽無不出世。上至
<lb ed="X" n="0153c05"/><lb ed="R032" n="0581a13"/>諸佛。下極地獄。無不惟此一心所造。先佛所開示者。
<lb ed="X" n="0153c06"/><lb ed="R032" n="0581a14"/><anchor xml:id="nkr_note_add_0153c0601" n="0153c0601"/><anchor xml:id="beg0153c0601" n="0153c0601"/>已<anchor xml:id="end0153c0601"/>徧震三千大千世界。而下達之衆生。仍一無所解。
<lb ed="X" n="0153c07"/><lb ed="R032" n="0581a15"/>意以爲與我無涉。吾不知果能與彼無涉與否。殊不
<lb ed="X" n="0153c08"/><lb ed="R032" n="0581a16"/>敢必。此十方諸佛所以悲念無<anchor xml:id="nkr_note_add_0153c0801" n="0153c0801"/><anchor xml:id="beg0153c0801" n="0153c0801"/>已<anchor xml:id="end0153c0801"/>者歟。故惟心淨土。
<lb ed="X" n="0153c09"/><lb ed="R032" n="0581a17"/>自性彌陀者。無非此衆生之心性。惟心穢土。自性三
<lb ed="X" n="0153c10"/><lb ed="R032" n="0581a18"/>途者。亦無非此衆生之心性。惟在衆生之自擇而<anchor xml:id="nkr_note_add_0153c1001" n="0153c1001"/><anchor xml:id="beg0153c1001" n="0153c1001"/>已<anchor xml:id="end0153c1001"/>。
<lb ed="X" n="0153c11"/><lb ed="R032" n="0581b01"/>紅蠡醒大師曰。吾人現前一念之心。全眞成妄。全妄
<lb ed="X" n="0153c12"/><lb ed="R032" n="0581b02"/>卽眞。終日不變。終日隨緣。夫不隨佛界之緣而念佛
<lb ed="X" n="0153c13"/><lb ed="R032" n="0581b03"/>界。便念九界。不念三乘。便念六凡。不念人天。便念三
<lb ed="X" n="0153c14"/><lb ed="R032" n="0581b04"/>途。不念鬼畜。便念地獄。以凡在有心。不能無念。以無
<lb ed="X" n="0153c15"/><lb ed="R032" n="0581b05"/>念心體。惟佛獨證。自等覺以還。皆悉有念。凡起一念。
<lb ed="X" n="0153c16"/><lb ed="R032" n="0581b06"/>必落十界。更無有念出十界外者。以十法界更無外
<lb ed="X" n="0153c17"/><lb ed="R032" n="0581b07"/>故。每起一念。爲一受生之緣。果知此理。而不念佛者。
<lb ed="X" n="0153c18"/><lb ed="R032" n="0581b08"/>未之有也。若此心能與平等大慈大悲依正功德以
<lb ed="X" n="0153c19"/><lb ed="R032" n="0581b09"/>及萬德洪名相應。卽念佛法界也。能與菩提心六度
<lb ed="X" n="0153c20"/><lb ed="R032" n="0581b10"/>萬行相應。卽念菩薩法界也。以無我心與十二因緣
<lb ed="X" n="0153c21"/><lb ed="R032" n="0581b11"/>相應。卽念緣覺法界也。以無我心觀察四諦。卽念聲
<lb ed="X" n="0153c22"/><lb ed="R032" n="0581b12"/>聞法界也。或與四禪八定以及上品十善相應。卽念
<lb ed="X" n="0153c23"/><lb ed="R032" n="0581b13"/>天法界也。如與五戒相應。卽念人法界也。若修戒善
<lb ed="X" n="0153c24"/><lb ed="R032" n="0581b14"/>等法。兼懷瞋慢勝負之心。卽落修羅法界。若以緩輭
<pb ed="X" xml:id="X22.0401.0154a" n="0154a"/>
<lb ed="X" n="0154a01"/><lb ed="R032" n="0581b15"/>念下品十惡。卽墮畜生法界。或以緩急相半心與中
<lb ed="X" n="0154a02"/><lb ed="R032" n="0581b16"/>品十惡相應。便墮餓鬼法界。若以猛熾心與上品十
<lb ed="X" n="0154a03"/><lb ed="R032" n="0581b17"/>惡相應。卽墮地獄法界矣。十惡者。卽殺。盜。淫。妄言。綺
<lb ed="X" n="0154a04"/><lb ed="R032" n="0581b18"/>語。惡口。兩舌。貪。瞋。邪見。是也。反此則爲十善。當密自
<lb ed="X" n="0154a05"/><lb ed="R032" n="0582a01"/>檢點日用所起之念。與何界相應者多。與何界相應
<lb ed="X" n="0154a06"/><lb ed="R032" n="0582a02"/>者猛。則他日安身立命之處。不勞更問人矣。又曰。一
<lb ed="X" n="0154a07"/><lb ed="R032" n="0582a03"/>切境界。惟業所感。惟心所現。卽其現處。當體卽心。凡
<lb ed="X" n="0154a08"/><lb ed="R032" n="0582a04"/>在有心。不能無境。不現佛境。便現九界之境。不現三
<lb ed="X" n="0154a09"/><lb ed="R032" n="0582a05"/>乘之境。便現六凡之境。不現天人鬼畜之境。便現地
<lb ed="X" n="0154a10"/><lb ed="R032" n="0582a06"/>獄之境。佛與三乘所現境界。雖優降不同。要皆受享
<lb ed="X" n="0154a11"/><lb ed="R032" n="0582a07"/>法樂而<anchor xml:id="nkr_note_add_0154a1101" n="0154a1101"/><anchor xml:id="beg0154a1101" n="0154a1101"/>已<anchor xml:id="end0154a1101"/>。三界諸天所現之境。惟受禪定五欲之樂。
<lb ed="X" n="0154a12"/><lb ed="R032" n="0582a08"/>人道之境。苦樂相問。各隨其業多少不同。鬼畜之境。
<lb ed="X" n="0154a13"/><lb ed="R032" n="0582a09"/>苦多樂少。至於地獄。則純一極苦。如人夢中所現山
<lb ed="X" n="0154a14"/><lb ed="R032" n="0582a10"/>川人物。皆依夢心所現。若無夢心。必無夢境。設無夢
<lb ed="X" n="0154a15"/><lb ed="R032" n="0582a11"/>境。亦無夢心。故知心外無境。境外無心。全境卽心。全
<lb ed="X" n="0154a16"/><lb ed="R032" n="0582a12"/>心卽境。若於因中察果。當須觀心。設於果處驗因。當
<lb ed="X" n="0154a17"/><lb ed="R032" n="0582a13"/>須觀境。故曰未有無心境。曾無無境心。果必從因。因
<lb ed="X" n="0154a18"/><lb ed="R032" n="0582a14"/>必克果。苟眞知此心境因果一如不二之理。猶不肯
<lb ed="X" n="0154a19"/><lb ed="R032" n="0582a15"/>念佛求生淨土者。吾不信也。心量方量之義。備見三
<lb ed="X" n="0154a20"/><lb ed="R032" n="0582a16"/>藏敎典。不勝稱引。今大師所論。獨能提綱挈領。毫無
<lb ed="X" n="0154a21"/><lb ed="R032" n="0582a17"/>餘蘊。學者亦可以知其槪矣。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0154a22"/><lb ed="R032" n="0582a18"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="1">衷論二</cb:mulu><head>衷論二</head>
<lb ed="X" n="0154a23"/><lb ed="R032" n="0582b01"/><p xml:id="pX22p0154a2301">先佛說法五十年。統九界聖凡諄諄敎誨。本嘗一日
<lb ed="X" n="0154a24"/><lb ed="R032" n="0582b02"/>厭倦。直至涅槃而後<anchor xml:id="nkr_note_add_0154a2401" n="0154a2401"/><anchor xml:id="beg0154a2401" n="0154a2401"/>已<anchor xml:id="end0154a2401"/>。顧不曰闡敎。不曰論道。惟曰
<pb ed="X" xml:id="X22.0401.0154b" n="0154b"/>
<lb ed="X" n="0154b01"/><lb ed="R032" n="0582b03"/>說法。何也。以先佛所開示者。無非解脫生死之實法
<lb ed="X" n="0154b02"/><lb ed="R032" n="0582b04"/>也。衆生造業之法。萬別千差。無所不具。故先佛度生
<lb ed="X" n="0154b03"/><lb ed="R032" n="0582b05"/>之法。亦萬別千差。無所不具。今綜核大綱。凡有五宗。
<lb ed="X" n="0154b04"/><lb ed="R032" n="0582b06"/>所謂禪宗淨宗敎宗律宗密宗也。禪宗有五。曰潙仰。
<lb ed="X" n="0154b05"/><lb ed="R032" n="0582b07"/>曰臨濟。曰曹洞。曰雲門。曰法眼。是也。淨宗惟一。廬山
<lb ed="X" n="0154b06"/><lb ed="R032" n="0582b08"/>是也。敎宗有三。曰天台。曰賢首。曰慈恩。天台賢首爲
<lb ed="X" n="0154b07"/><lb ed="R032" n="0582b09"/>性宗。慈恩爲相宗也。律宗惟一。南山是也。密宗雖無
<lb ed="X" n="0154b08"/><lb ed="R032" n="0582b10"/>所不統。而厥宗不顯。其初祖則洛陽<name role="" type="person">廣福寺</name>國師金
<lb ed="X" n="0154b09"/><lb ed="R032" n="0582b11"/>剛智也。禪宗以徹見本性爲究竟。以參究話頭爲修
<lb ed="X" n="0154b10"/><lb ed="R032" n="0582b12"/>持之法。淨宗以往生西方<name role="" type="person">極樂淨土</name>爲究竟。以專念
<lb ed="X" n="0154b11"/><lb ed="R032" n="0582b13"/>阿彌陀佛爲修持之法。敎宗義繁。學有定慧。皆以斷
<lb ed="X" n="0154b12"/><lb ed="R032" n="0582b14"/>惑證果爲究竟。以諸家止觀爲修持之法。然斷惑證
<lb ed="X" n="0154b13"/><lb ed="R032" n="0582b15"/>果。諸宗皆同。不獨敎宗爲然。特敎宗所論。尤詳悉爾。
<lb ed="X" n="0154b14"/><lb ed="R032" n="0582b16"/>定學諸法。有六妙門禪。有十六特勝。有通明觀。有九
<lb ed="X" n="0154b15"/><lb ed="R032" n="0582b17"/>想觀。有八念觀。有十想觀。有八背舍觀。有八勝處觀。
<lb ed="X" n="0154b16"/><lb ed="R032" n="0582b18"/>有十一切處觀。有九次第定。有師子奮迅三昧。有超
<lb ed="X" n="0154b17"/><lb ed="R032" n="0583a01"/>越三昧。有王三昧。慧學諸法。有發聲聞心。有發辟支
<lb ed="X" n="0154b18"/><lb ed="R032" n="0583a02"/>心。有發四弘願六度心。有體空觀。有次第三觀。有圓
<lb ed="X" n="0154b19"/><lb ed="R032" n="0583a03"/>頓妙觀。所以修定謂之止。所以修慧謂之觀。三觀。空
<lb ed="X" n="0154b20"/><lb ed="R032" n="0583a04"/>假中是也。圓頓妙觀。亦名一心三觀。亦名摩訶止觀。
<lb ed="X" n="0154b21"/><lb ed="R032" n="0583a05"/>亦名大乘止觀法門。是也。以上諸止觀。統括大小諸
<lb ed="X" n="0154b22"/><lb ed="R032" n="0583a06"/>乘。皆出世之學也。此外復有根本四禪。有四無量心。
<lb ed="X" n="0154b23"/><lb ed="R032" n="0583a07"/>有四無色定。皆界內之禪定也。統論禪定。凡有四種。
<lb ed="X" n="0154b24"/><lb ed="R032" n="0583a08"/>一者世間禪。卽根本四禪。及四無量心。四無色定也。
<pb ed="X" xml:id="X22.0401.0154c" n="0154c"/>
<lb ed="X" n="0154c01"/><lb ed="R032" n="0583a09"/>修持者。惟證天果。不能出分段生死。故曰世間也。二
<lb ed="X" n="0154c02"/><lb ed="R032" n="0583a10"/>者亦世間亦出世間禪。謂六妙門。十六特勝。及通明
<lb ed="X" n="0154c03"/><lb ed="R032" n="0583a11"/>觀。利根依此發眞斷惑。鈍根或亦隨禪受生。故曰亦
<lb ed="X" n="0154c04"/><lb ed="R032" n="0583a12"/>世間亦出世間也。慧學體空一觀。亦統三乘。惟次第
<lb ed="X" n="0154c05"/><lb ed="R032" n="0583a13"/>三觀。及圓頓妙觀。純爲大乘修持之法。然以上諸家
<lb ed="X" n="0154c06"/><lb ed="R032" n="0583a14"/>止觀。名字雖存。修習者少。近世志在出世者。大率或
<lb ed="X" n="0154c07"/><lb ed="R032" n="0583a15"/>歸禪宗。或歸淨宗。而或禪或敎或律。尤當以迴向往
<lb ed="X" n="0154c08"/><lb ed="R032" n="0583a16"/>生淨土爲第一義。以諸宗繁雜。且多退墮。惟橫超生
<lb ed="X" n="0154c09"/><lb ed="R032" n="0583a17"/>死。事半功倍。苟證念佛三昧。尤足囊括諸宗。卽三昧
<lb ed="X" n="0154c10"/><lb ed="R032" n="0583a18"/>未就。但能臨終正念。亦可往生。旣獲往生。卽永無退
<lb ed="X" n="0154c11"/><lb ed="R032" n="0583b01"/>墮之緣。其得失相去。判若天淵。故非諸宗所能竝論
<lb ed="X" n="0154c12"/><lb ed="R032" n="0583b02"/>也。律宗以身心兼淨爲究竟。以備持菩薩以下具戒
<lb ed="X" n="0154c13"/><lb ed="R032" n="0583b03"/>爲修持之法。旣<anchor xml:id="nkr_note_add_0154c1301" n="0154c1301"/><anchor xml:id="beg0154c1301" n="0154c1301"/>已<anchor xml:id="end0154c1301"/>受戒。復犯戒者。其罪幾至不通懺
<lb ed="X" n="0154c14"/><lb ed="R032" n="0583b04"/>悔。近世受戒之徒。幾以犯戒爲游戲三昧。其升沈功
<lb ed="X" n="0154c15"/><lb ed="R032" n="0583b05"/>罪。不問可知矣。密宗。持誦諸陀羅尼呪是也。陀羅尼。
<lb ed="X" n="0154c16"/><lb ed="R032" n="0583b06"/>此云總持。以能總括一切佛法也。所謂總持。謂持誦
<lb ed="X" n="0154c17"/><lb ed="R032" n="0583b07"/>陀羅尼者。旣懺宿業。亦滌心業。亦度含靈。亦消災難。
<lb ed="X" n="0154c18"/><lb ed="R032" n="0583b08"/>亦可折伏鬼神。亦可迴向往生淨土。亦可斷除諸惑。
<lb ed="X" n="0154c19"/><lb ed="R032" n="0583b09"/>明自本心。見自本性。然持誦者。必持戒禁語掩關專
<lb ed="X" n="0154c20"/><lb ed="R032" n="0583b10"/>念。念至一心不亂。乃能現證三昧。所求如願。如尋常
<lb ed="X" n="0154c21"/><lb ed="R032" n="0583b11"/>散念。則其效亦減。不可槪論也。三藏諸經爲顯部。諸
<lb ed="X" n="0154c22"/><lb ed="R032" n="0583b12"/>陀羅尼爲密部。所謂顯。謂依文解義。依解起行。無不
<lb ed="X" n="0154c23"/><lb ed="R032" n="0583b13"/>可通也。所謂密。謂譯音不譯義。如軍中之口號信矢。
<lb ed="X" n="0154c24"/><lb ed="R032" n="0583b14"/>惟宜令到奉行。應答無誤。無取求解。亦不必求解也。
<pb ed="X" xml:id="X22.0401.0155a" n="0155a"/>
<lb ed="X" n="0155a01"/><lb ed="R032" n="0583b15"/>故持誦者。惟當依文口誦。餘無別法。而昧者不知。轉
<lb ed="X" n="0155a02"/><lb ed="R032" n="0583b16"/>以不能解義爲疑。更有冒昧釋子不知此義。強爲解
<lb ed="X" n="0155a03"/><lb ed="R032" n="0583b17"/>詁。亦可怪矣。飯所以療饑。忽責以不能禦寒。衣所以
<lb ed="X" n="0155a04"/><lb ed="R032" n="0583b18"/>禦寒。忽責以不能療饑。不知其體用所在。皆謬妄之
<lb ed="X" n="0155a05"/><lb ed="R032" n="0584a01"/>說也。諸陀羅尼。或出佛說。或出法身菩薩說。或出鬼
<lb ed="X" n="0155a06"/><lb ed="R032" n="0584a02"/>神說。其威神赫奕神效不測者。有大悲。尊勝。準提。楞
<lb ed="X" n="0155a07"/><lb ed="R032" n="0584a03"/>嚴等呪。各呪皆有本經。其持誦之法。儀軌亦多。而惟
<lb ed="X" n="0155a08"/><lb ed="R032" n="0584a04"/>以持戒禁語掩關專念爲第一義。其餘不必拘滯。其
<lb ed="X" n="0155a09"/><lb ed="R032" n="0584a05"/>說具見大悲陀羅尼經。及首楞嚴經。流俗不解此說。
<lb ed="X" n="0155a10"/><lb ed="R032" n="0584a06"/>或拘文牽義。至不敢持誦。妄人或任意侮慢。致遭鬼
<lb ed="X" n="0155a11"/><lb ed="R032" n="0584a07"/>神之訶譴。皆下愚之過。不足論也。阿彌陀佛四字。皆
<lb ed="X" n="0155a12"/><lb ed="R032" n="0584a08"/>屬梵文。亦與諸呪同。故持呪念佛。其法大率無異。惟
<lb ed="X" n="0155a13"/><lb ed="R032" n="0584a09"/>念佛之究竟。專在往生。而以懺願等事爲兼攝。持呪
<lb ed="X" n="0155a14"/><lb ed="R032" n="0584a10"/>惟在懺願。而以往生爲兼攝耳。此五宗修持諸法。皆
<lb ed="X" n="0155a15"/><lb ed="R032" n="0584a11"/>學者所宜知也。</p>
<lb ed="X" n="0155a16"/><lb ed="R032" n="0584a12"/><p xml:id="pX22p0155a1601">先佛所謂全體。不過二端。一曰眞如。一曰生滅。是也。
<lb ed="X" n="0155a17"/><lb ed="R032" n="0584a13"/>明自本心。見自本性。伏除三惑。是爲眞如。未明本心。
<lb ed="X" n="0155a18"/><lb ed="R032" n="0584a14"/>未見本性。三惑具在。是爲生滅。眞如者。不生不滅。不
<lb ed="X" n="0155a19"/><lb ed="R032" n="0584a15"/>垢不淨。不增不減。出世四聖。及三界六凡。所同具之
<lb ed="X" n="0155a20"/><lb ed="R032" n="0584a16"/>本性也。生滅者。亦生亦滅。亦垢亦淨。亦增亦減。三界
<lb ed="X" n="0155a21"/><lb ed="R032" n="0584a17"/>六凡。上曁實報莊嚴諸菩薩。所分具之三惑也。三惑
<lb ed="X" n="0155a22"/><lb ed="R032" n="0584a18"/>者。一曰見思。二曰塵沙。三曰無明。見思。三界衆生之
<lb ed="X" n="0155a23"/><lb ed="R032" n="0584b01"/>惑也。塵沙。聲聞緣覺之惑也。無明。十地菩薩之惑也。
<lb ed="X" n="0155a24"/><lb ed="R032" n="0584b02"/>三界衆生囊括三惑。無所不具。而尤以見思一惑。爲
<pb ed="X" xml:id="X22.0401.0155b" n="0155b"/>
<lb ed="X" n="0155b01"/><lb ed="R032" n="0584b03"/>分段生死之根本。由是敎宗立三觀以破三惑。證三
<lb ed="X" n="0155b02"/><lb ed="R032" n="0584b04"/>智。成三德。修空觀者。破見思惑。證一切智。成般若德。
<lb ed="X" n="0155b03"/><lb ed="R032" n="0584b05"/>修假觀者。破塵沙惑。證道種智。成解脫德。修中觀者。
<lb ed="X" n="0155b04"/><lb ed="R032" n="0584b06"/>破無明惑。證一切種智。成法身德。旣破見思。然後能
<lb ed="X" n="0155b05"/><lb ed="R032" n="0584b07"/>先後上證緣覺聲聞四果。超然於分段生死之外。所
<lb ed="X" n="0155b06"/><lb ed="R032" n="0584b08"/>謂出世也。再破塵沙。且分破無明。乃能證十地菩薩
<lb ed="X" n="0155b07"/><lb ed="R032" n="0584b09"/>諸果。復盡破無明。則三惑盡破。卽上證佛果。所謂無
<lb ed="X" n="0155b08"/><lb ed="R032" n="0584b10"/>上正等正覺也。三惑以次分破。則眞如以次遞顯。必
<lb ed="X" n="0155b09"/><lb ed="R032" n="0584b11"/>三惑盡破無餘。然後眞如無所不具。卽先佛之體用
<lb ed="X" n="0155b10"/><lb ed="R032" n="0584b12"/>亦無所不備。此敎宗之說也。禪那參究之法。用心犀
<lb ed="X" n="0155b11"/><lb ed="R032" n="0584b13"/>利。且琢磨入微。必破末後牢關。然後謂之徹悟。旣抵
<lb ed="X" n="0155b12"/><lb ed="R032" n="0584b14"/>徹悟。則三惑俱斷。惟以淨除現業流識爲務。蓋由慧
<lb ed="X" n="0155b13"/><lb ed="R032" n="0584b15"/>以入定。故見功超卓如此。如中夏六祖大鑑。及五宗
<lb ed="X" n="0155b14"/><lb ed="R032" n="0584b16"/>諸師。所證者皆是也。然後世衆生業力愈厚。道力愈
<lb ed="X" n="0155b15"/><lb ed="R032" n="0584b17"/>微。禪那一宗。所悟所修稍有差池。轉多泣歧之歎。上
<lb ed="X" n="0155b16"/><lb ed="R032" n="0584b18"/>上根旣萬中無一。僅獲薄悟。遽欲圓超生死。決不足
<lb ed="X" n="0155b17"/><lb ed="R032" n="0585a01"/>恃。轉不能如淨土一宗。普被三根之爲得矣。永明壽
<lb ed="X" n="0155b18"/><lb ed="R032" n="0585a02"/>禪師曰。有禪無淨土。十人九蹉路。陰境忽現前。瞥爾
<lb ed="X" n="0155b19"/><lb ed="R032" n="0585a03"/>隨他去。老成見到之言。昭晰如此。誠願解脫生死者。
<lb ed="X" n="0155b20"/><lb ed="R032" n="0585a04"/>不可不知也。</p>
<lb ed="X" n="0155b21"/><lb ed="R032" n="0585a05"/><p xml:id="pX22p0155b2101">修禪敎諸宗以蘄解脫。爲豎出生死。修淨土一宗以
<lb ed="X" n="0155b22"/><lb ed="R032" n="0585a06"/>蘄解脫。爲橫出生死。豎出者。謂自下而上。惟在此界
<lb ed="X" n="0155b23"/><lb ed="R032" n="0585a07"/>斷惑證果。以出生死也。橫出者。謂由此至彼。往生西
<lb ed="X" n="0155b24"/><lb ed="R032" n="0585a08"/>方淨土。以出生死也。豎出生死。惟仗自力。見思惑毫
<pb ed="X" xml:id="X22.0401.0155c" n="0155c"/>
<lb ed="X" n="0155c01"/><lb ed="R032" n="0585a09"/>髮未斷。卽不能超脫無累。橫出生死。兼仗佛力。見思
<lb ed="X" n="0155c02"/><lb ed="R032" n="0585a10"/>未斷。亦能往生。旣得往生。則無業可造。永無退墮之
<lb ed="X" n="0155c03"/><lb ed="R032" n="0585a11"/>虞。如本經所明者是也。見思未斷。雖非往生之究竟。
<lb ed="X" n="0155c04"/><lb ed="R032" n="0585a12"/>但得臨終時。正念分明。念佛不輟。卽往生可必。以視
<lb ed="X" n="0155c05"/><lb ed="R032" n="0585a13"/>豎出諸宗。實有難易之別。本師釋迦牟尼佛。及十方
<lb ed="X" n="0155c06"/><lb ed="R032" n="0585a14"/>諸佛。所以並讚者以此。唐宋後諸宗師所以竭力勸
<lb ed="X" n="0155c07"/><lb ed="R032" n="0585a15"/>導者亦以此。前輩論辯至詳。卽本經亦開示不厭。無
<lb ed="X" n="0155c08"/><lb ed="R032" n="0585a16"/>矣贅說。果能深求其故。毋以解脫正宗爲空談之具。
<lb ed="X" n="0155c09"/><lb ed="R032" n="0585a17"/>斯可矣。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0155c10"/><lb ed="R032" n="0585a18"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="1">衷論三</cb:mulu><head>衷論三</head>
<lb ed="X" n="0155c11"/><lb ed="R032" n="0585b01"/><p xml:id="pX22p0155c1101">專修淨業。以蘄往生<name role="" type="person">極樂淨土</name>。是爲淨宗。淨宗之流
<lb ed="X" n="0155c12"/><lb ed="R032" n="0585b02"/>別。亦有數家。一曰持名。二曰觀想。三曰持誦大乘陀
<lb ed="X" n="0155c13"/><lb ed="R032" n="0585b03"/>羅尼呪。迴向往生。四曰持誦大乘諸經。迴向往生。其
<lb ed="X" n="0155c14"/><lb ed="R032" n="0585b04"/>說具見諸經所陳。不可殫述。而終以持名爲第一修
<lb ed="X" n="0155c15"/><lb ed="R032" n="0585b05"/>持正法。持名者。口誦心惟阿彌陀佛。是也。觀想之法。
<lb ed="X" n="0155c16"/><lb ed="R032" n="0585b06"/>詳見觀無量壽佛經。雖亦淨業之大宗。而觀境恢弘。
<lb ed="X" n="0155c17"/><lb ed="R032" n="0585b07"/>非凡夫心力所能到。且有正觀邪觀之防。其繁難殊
<lb ed="X" n="0155c18"/><lb ed="R032" n="0585b08"/>甚。故古今從未有專修觀想求生淨土者。則其難可
<lb ed="X" n="0155c19"/><lb ed="R032" n="0585b09"/>知。且觀想之要。惟在當面見佛。而持名果至一心不
<lb ed="X" n="0155c20"/><lb ed="R032" n="0585b10"/>亂。亦必當面見佛。竝極樂依正莊嚴。亦無不現在目
<lb ed="X" n="0155c21"/><lb ed="R032" n="0585b11"/>前。古經如般舟三昧。文殊般若。諸經所陳。今人如省
<lb ed="X" n="0155c22"/><lb ed="R032" n="0585b12"/>一大師所現證者皆是。是持名一宗。足兼觀想。無取
<lb ed="X" n="0155c23"/><lb ed="R032" n="0585b13"/>舍易就難。古今修淨業者。所以必以此經爲往生正
<lb ed="X" n="0155c24"/><lb ed="R032" n="0585b14"/>行也。持呪以下諸行門。雖有其說。修習者亦尟。蓋解
<pb ed="X" xml:id="X22.0401.0156a" n="0156a"/>
<lb ed="X" n="0156a01"/><lb ed="R032" n="0585b15"/>脫生死。爲人界第一大事。苟通其說。斷不肯姑舍正
<lb ed="X" n="0156a02"/><lb ed="R032" n="0585b16"/>行。轉騖旁門。以圖徼幸也。</p>
<lb ed="X" n="0156a03"/><lb ed="R032" n="0585b17"/><p xml:id="pX22p0156a0301">治淨業者。必先具信願二輪。二輪不具。必不能依解
<lb ed="X" n="0156a04"/><lb ed="R032" n="0585b18"/>起行可知也。二輪之先導。有兩事焉。一則考究典籍。
<lb ed="X" n="0156a05"/><lb ed="R032" n="0586a01"/>一則親師取友也。無典籍。則師友無以收警策之功。
<lb ed="X" n="0156a06"/><lb ed="R032" n="0586a02"/>無師友。則典籍無以奏觀感之效。蓋師友乃活潑之
<lb ed="X" n="0156a07"/><lb ed="R032" n="0586a03"/>典籍。典籍爲精詳之師友。二者皆不容偏廢。解脫生
<lb ed="X" n="0156a08"/><lb ed="R032" n="0586a04"/>死之至道。非荒疏謬妄之徒所能襲取也。兩事<anchor xml:id="nkr_note_add_0156a0801" n="0156a0801"/><anchor xml:id="beg0156a0801" n="0156a0801"/>已<anchor xml:id="end0156a0801"/>完。
<lb ed="X" n="0156a09"/><lb ed="R032" n="0586a05"/>二輪<anchor xml:id="nkr_note_add_0156a0901" n="0156a0901"/><anchor xml:id="beg0156a0901" n="0156a0901"/>已<anchor xml:id="end0156a0901"/>具。然後能依解起行。修習無疑。出世之豪傑。
<lb ed="X" n="0156a10"/><lb ed="R032" n="0586a06"/>其毋因陋就簡。反致一蹶不振也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0156a11"/><lb ed="R032" n="0586a07"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="1">衷論四</cb:mulu><head>衷論四</head>
<lb ed="X" n="0156a12"/><lb ed="R032" n="0586a08"/><p xml:id="pX22p0156a1201">持名念佛。亦有二法。一念四字佛。一念六字佛。念六
<lb ed="X" n="0156a13"/><lb ed="R032" n="0586a09"/>字佛。見觀經第十六觀。所謂合掌叉手稱南無阿彌
<lb ed="X" n="0156a14"/><lb ed="R032" n="0586a10"/>陀佛。是也。念四字佛。見本經。及小彌陀經。如本經所
<lb ed="X" n="0156a15"/><lb ed="R032" n="0586a11"/>謂一向專念阿彌陀佛。及惟餘阿彌陀佛四字廣度
<lb ed="X" n="0156a16"/><lb ed="R032" n="0586a12"/>羣生。又小彌陀經所謂執持名號。是也。四字六字。雖
<lb ed="X" n="0156a17"/><lb ed="R032" n="0586a13"/>若無別。而惟念四字。出自本經。且南無二字。終屬增
<lb ed="X" n="0156a18"/><lb ed="R032" n="0586a14"/>益之文。是修淨業者。尤當以專念四字佛。爲持誦之
<lb ed="X" n="0156a19"/><lb ed="R032" n="0586a15"/>正軌矣。</p>
<lb ed="X" n="0156a20"/><lb ed="R032" n="0586a16"/><p xml:id="pX22p0156a2001">修淨業者有三事。一曰念佛。二曰持戒。三曰修福。念
<lb ed="X" n="0156a21"/><lb ed="R032" n="0586a17"/>佛爲正行。持戒修福爲助行。所謂依解起行者此也。
<lb ed="X" n="0156a22"/><lb ed="R032" n="0586a18"/>念佛之法。復有三科。一曰平居定課。二曰平居散課。
<lb ed="X" n="0156a23"/><lb ed="R032" n="0586b01"/>三曰刻期閉關專念現證三昧。專念之法。別見後文。
<lb ed="X" n="0156a24"/><lb ed="R032" n="0586b02"/>定散二課。乃淨業之正軌。故先出其說以爲初學吿。
<pb ed="X" xml:id="X22.0401.0156b" n="0156b"/>
<lb ed="X" n="0156b01"/><lb ed="R032" n="0586b03"/>荒陋之區。尙不知念佛爲何事。不嫌覶縷也。</p>
<lb ed="X" n="0156b02"/><lb ed="R032" n="0586b04"/><p xml:id="pX22p0156b0201">念佛定課。當先於淨室。供西方三聖金像。或畫像一
<lb ed="X" n="0156b03"/><lb ed="R032" n="0586b05"/>軸。像必東向。行人禮拜必西向。乃稱如儀。每日課時。
<lb ed="X" n="0156b04"/><lb ed="R032" n="0586b06"/>先盥漱焚香。然後合掌向西。至心膜拜頂禮。</p><p xml:id="pX22p0156b0418" cb:place="inline">禮拜<anchor xml:id="nkr_note_add_0156b0401" n="0156b0401"/><anchor xml:id="beg0156b0401" n="0156b0401"/>已<anchor xml:id="end0156b0401"/>。
<lb ed="X" n="0156b05"/><lb ed="R032" n="0586b07"/>誦曰。
<lb ed="X" n="0156b06" type="honorific"/><lb ed="R032" n="0586b08"/>南無本師釋迦牟尼佛。次曰。
<lb ed="X" n="0156b07" type="honorific"/><lb ed="R032" n="0586b09"/>南無十方三世諸佛。次曰。
<lb ed="X" n="0156b08" type="honorific"/><lb ed="R032" n="0586b10"/>南無<name role="" type="person">西方極樂世界</name>接引導師阿彌陀佛。次曰。
<lb ed="X" n="0156b09" type="honorific"/><lb ed="R032" n="0586b11"/>南無觀世音菩薩。次曰。
<lb ed="X" n="0156b10" type="honorific"/><lb ed="R032" n="0586b12"/>南無大勢至菩薩。次曰。
<lb ed="X" n="0156b11" type="honorific"/><lb ed="R032" n="0586b13"/>南無淸淨大海衆菩薩。</p><p xml:id="pX22p0156b1110" cb:place="inline">禮誦<anchor xml:id="nkr_note_add_0156b1101" n="0156b1101"/><anchor xml:id="beg0156b1101" n="0156b1101"/>已<anchor xml:id="end0156b1101"/>。然後誦雲栖大師<anchor xml:id="nkr_note_add_0156b1102" n="0156b1102"/><anchor xml:id="beg0156b1102" n="0156b1102"/>袾<anchor xml:id="end0156b1102"/>
<lb ed="X" n="0156b12"/><lb ed="R032" n="0586b14"/>宏西方願文一徧。或誦大慈菩薩迴向發願偈一徧。
<lb ed="X" n="0156b13"/><lb ed="R032" n="0586b15"/>皆可。文與偈雖繁簡不同。而厥義無別。以兩文皆以
<lb ed="X" n="0156b14"/><lb ed="R032" n="0586b16"/>迴向往生爲主。且能總括菩薩四弘誓願無遺也。迴
<lb ed="X" n="0156b15"/><lb ed="R032" n="0586b17"/>向<anchor xml:id="nkr_note_add_0156b1501" n="0156b1501"/><anchor xml:id="beg0156b1501" n="0156b1501"/>已<anchor xml:id="end0156b1501"/>。然後退坐向西。至心稱念
<lb ed="X" n="0156b16" type="honorific"/><lb ed="R032" n="0586b18"/>阿彌陀佛。或千聲。或數千聲。多至萬聲不等。念<anchor xml:id="nkr_note_add_0156b1601" n="0156b1601"/><anchor xml:id="beg0156b1601" n="0156b1601"/>已<anchor xml:id="end0156b1601"/>。復
<lb ed="X" n="0156b17"/><lb ed="R032" n="0587a01"/>禮拜而退。</p><p xml:id="pX22p0156b1705" cb:place="inline">是爲定課之儀軌。淸淨大海衆菩薩以上
<lb ed="X" n="0156b18"/><lb ed="R032" n="0587a02"/>爲序課。稱念阿彌陀佛爲正課也。每日定課。時之早
<lb ed="X" n="0156b19"/><lb ed="R032" n="0587a03"/>晚。及念佛之多少。皆在行人自量其時其力爲準。無
<lb ed="X" n="0156b20"/><lb ed="R032" n="0587a04"/>定程也。如行役於外。不能供像禮拜者。當向西合掌
<lb ed="X" n="0156b21"/><lb ed="R032" n="0587a05"/>立禮。惟念阿彌陀佛。而誦偈迴向。亦不可缺。所謂散
<lb ed="X" n="0156b22"/><lb ed="R032" n="0587a06"/>課者。每日定課外。無論何時何地。但値無事及不對
<lb ed="X" n="0156b23"/><lb ed="R032" n="0587a07"/>客時。無論行住坐臥。皆當稱念阿彌陀佛。或默持。或
<lb ed="X" n="0156b24"/><lb ed="R032" n="0587a08"/>出聲持。或金剛持。皆無不可。但不必持珠記數耳。金
<pb ed="X" xml:id="X22.0401.0156c" n="0156c"/>
<lb ed="X" n="0156c01"/><lb ed="R032" n="0587a09"/>剛持者。惟脣齒微動。字字分明。而未嘗出聲。是也。以
<lb ed="X" n="0156c02"/><lb ed="R032" n="0587a10"/>上定課儀軌。古法亦繁簡不同。惟此折衷允當。可爲
<lb ed="X" n="0156c03"/><lb ed="R032" n="0587a11"/>定法。然此乃爲在家二衆言之。若出家二衆。每日當
<lb ed="X" n="0156c04"/><lb ed="R032" n="0587a12"/>三時上殿。禮拜持誦。或直法廬山分六時禮念。乃天
<lb ed="X" n="0156c05"/><lb ed="R032" n="0587a13"/>下叢林久廢不講。或轉藉門庭施設。自文其謬。俾先
<lb ed="X" n="0156c06"/><lb ed="R032" n="0587a14"/>佛之良法美意湮沒無傳。深可悼痛。今惟懷柔紅蠡
<lb ed="X" n="0156c07"/><lb ed="R032" n="0587a15"/>山修持嚴密。故不三二年。輒有正念往生之人。可敬
<lb ed="X" n="0156c08"/><lb ed="R032" n="0587a16"/>也。散念之法。則無論在家出家。皆當如法修習。乃可
<lb ed="X" n="0156c09"/><lb ed="R032" n="0587a17"/>漸收一心之效。如不能念茲在茲。往生實未敢必。行
<lb ed="X" n="0156c10"/><lb ed="R032" n="0587a18"/>人宜自省也。至十念往生之法。雖出本經。而據余所
<lb ed="X" n="0156c11"/><lb ed="R032" n="0587b01"/>見諸淨業家。或修習頗勤。年當遲暮。反退初心。或臨
<lb ed="X" n="0156c12"/><lb ed="R032" n="0587b02"/>命終時。神明昏憒。徑失正念者。時時有之。若惟修十
<lb ed="X" n="0156c13"/><lb ed="R032" n="0587b03"/>念輒能往生者。實未嘗親見。蓋末法衆生業習日厚。
<lb ed="X" n="0156c14"/><lb ed="R032" n="0587b04"/>又非三千年前之善根可比。旣未親見。卽不敢依文
<lb ed="X" n="0156c15"/><lb ed="R032" n="0587b05"/>證實。以自誤誤人。通識之士。尙其鑒諸。雲栖西方願
<lb ed="X" n="0156c16"/><lb ed="R032" n="0587b06"/>文曰。稽首西方安樂國。接引衆生大導師。我今發願
<lb ed="X" n="0156c17"/><lb ed="R032" n="0587b07"/>願往生。惟願慈悲哀攝受。弟子某甲。普爲四恩三有
<lb ed="X" n="0156c18"/><lb ed="R032" n="0587b08"/>法界衆生。上求諸佛一乘無上菩提道故。專心持念
<lb ed="X" n="0156c19"/><lb ed="R032" n="0587b09"/>阿彌陀佛萬德洪名。期生淨土。又以業重福輕。障深
<lb ed="X" n="0156c20"/><lb ed="R032" n="0587b10"/>慧淺。染心易熾。淨德難成。今於佛前。翹勤五體。披瀝
<lb ed="X" n="0156c21"/><lb ed="R032" n="0587b11"/>一心。投誠懺悔。我及衆生。曠劫至今。迷本淨心。縱貪
<lb ed="X" n="0156c22"/><lb ed="R032" n="0587b12"/>瞋癡。染穢三業。無量無邊所作罪垢。無量無邊所結
<lb ed="X" n="0156c23"/><lb ed="R032" n="0587b13"/>冤業。願悉消滅。敢從今日。立深誓願。遠離惡法。誓不
<lb ed="X" n="0156c24"/><lb ed="R032" n="0587b14"/>更造。勤修聖道。誓不退墮。誓成正覺。誓度衆生。阿彌
<pb ed="X" xml:id="X22.0401.0157a" n="0157a"/>
<lb ed="X" n="0157a01"/><lb ed="R032" n="0587b15"/>陀佛以慈悲願力。當證知我。當哀憫我。當加被我。願
<lb ed="X" n="0157a02"/><lb ed="R032" n="0587b16"/>禪觀之中。夢寐之際。得見阿彌陀佛金色之身。得歷
<lb ed="X" n="0157a03"/><lb ed="R032" n="0587b17"/>阿彌陀佛寶嚴之土。得蒙阿彌陀佛甘露灌頂。光明
<lb ed="X" n="0157a04"/><lb ed="R032" n="0587b18"/>照身。手摩我頭。衣覆我體。使我宿障自除。善根增長。
<lb ed="X" n="0157a05"/><lb ed="R032" n="0588a01"/>疾空煩惱。頓破無明。圓覺妙心。廓然開悟。寂光眞境。
<lb ed="X" n="0157a06"/><lb ed="R032" n="0588a02"/>常得現前。至於臨命終時。預知時至。身無一切病苦
<lb ed="X" n="0157a07"/><lb ed="R032" n="0588a03"/>戹難。心無一切貪戀迷惑。諸根悅豫。正念分明。舍報
<lb ed="X" n="0157a08"/><lb ed="R032" n="0588a04"/>安詳。如入禪定。阿彌陀佛與觀音勢至。諸聖賢衆。放
<lb ed="X" n="0157a09"/><lb ed="R032" n="0588a05"/>光接引。垂手提攜。樓閣幢幡。異香天樂。西方聖境。昭
<lb ed="X" n="0157a10"/><lb ed="R032" n="0588a06"/>示目前。令諸衆生見者聞者。歡喜感歎。發菩提心。我
<lb ed="X" n="0157a11"/><lb ed="R032" n="0588a07"/>於爾時。乘金剛臺。隨從佛後。如彈指頃。生<name role="" type="person">極樂國</name>七
<lb ed="X" n="0157a12"/><lb ed="R032" n="0588a08"/>寶池內。勝蓮華中。華開見佛。見諸菩薩。聞妙法音。獲
<lb ed="X" n="0157a13"/><lb ed="R032" n="0588a09"/>無生忍。於須臾間。承事諸佛。親蒙授記。得授記<anchor xml:id="nkr_note_add_0157a1301" n="0157a1301"/><anchor xml:id="beg0157a1301" n="0157a1301"/>已<anchor xml:id="end0157a1301"/>。三
<lb ed="X" n="0157a14"/><lb ed="R032" n="0588a10"/>身四智五眼六通。無量百千陀羅尼門。一切功德。皆
<lb ed="X" n="0157a15"/><lb ed="R032" n="0588a11"/>悉成就。然後不違安養。回入娑婆。分身無數。徧十方
<lb ed="X" n="0157a16"/><lb ed="R032" n="0588a12"/>刹。以不可思議自在神力。種種方便。度脫衆生。咸令
<lb ed="X" n="0157a17"/><lb ed="R032" n="0588a13"/>離染。還得淨心。同生西方。入不退地。如是大願。世界
<lb ed="X" n="0157a18"/><lb ed="R032" n="0588a14"/>無盡。衆生無盡。業及煩惱一切無盡。我願無盡。願今
<lb ed="X" n="0157a19"/><lb ed="R032" n="0588a15"/>禮佛發願修持功德。回施有情。四恩總報。三有齊資。
<lb ed="X" n="0157a20"/><lb ed="R032" n="0588a16"/>法界衆生。同圓種智。大慈迴向發願偈曰。十方三世
<lb ed="X" n="0157a21"/><lb ed="R032" n="0588a17"/>佛。阿彌陀第一。九品度衆生。威德無窮極。我今大皈
<lb ed="X" n="0157a22"/><lb ed="R032" n="0588a18"/>依。懺悔三業罪。凡有諸福善。至心用迴向。願同念佛
<lb ed="X" n="0157a23"/><lb ed="R032" n="0588b01"/>人。感應隨時現。臨終西方境。分明在目前。見聞皆精
<lb ed="X" n="0157a24"/><lb ed="R032" n="0588b02"/>進。共生<name role="" type="person">極樂國</name>。見佛了生死。如佛度一切。</p>
<pb ed="X" xml:id="X22.0401.0157b" n="0157b"/>
<lb ed="X" n="0157b01"/><lb ed="R032" n="0588b03"/><p xml:id="pX22p0157b0101">觀無量壽佛經曰。修淨業者。當生西方<name role="" type="person">極樂國</name>土。欲
<lb ed="X" n="0157b02"/><lb ed="R032" n="0588b04"/>生彼國者。當修三福。一者孝養父母。奉事師長。慈心
<lb ed="X" n="0157b03"/><lb ed="R032" n="0588b05"/>不殺。修十善業。二者受持三歸。具足衆戒。不犯威儀。
<lb ed="X" n="0157b04"/><lb ed="R032" n="0588b06"/>三者發菩提心。深信因果。讀誦大乘。勸進行者。如此
<lb ed="X" n="0157b05"/><lb ed="R032" n="0588b07"/>三事。名爲淨業。佛吿韋提希。汝今知否。此三種業。乃
<lb ed="X" n="0157b06"/><lb ed="R032" n="0588b08"/>是過去未來現在三世諸佛淨業正因。今按先佛所
<lb ed="X" n="0157b07"/><lb ed="R032" n="0588b09"/>示淨土因地諸善業。莫詳於此。足以補本經所缺。學
<lb ed="X" n="0157b08"/><lb ed="R032" n="0588b10"/>者當知五濁惡世之五痛五燒諸苦。非力持此三淨
<lb ed="X" n="0157b09"/><lb ed="R032" n="0588b11"/>業者。決不能免。念佛以治內心。積善以勵外行。然後
<lb ed="X" n="0157b10"/><lb ed="R032" n="0588b12"/>得爲淨宗中人。然後得以往生淨土。舍此不爲。雖念
<lb ed="X" n="0157b11"/><lb ed="R032" n="0588b13"/>佛精勤。適與大乘菩提相反。其所證可知。此三淨業。
<lb ed="X" n="0157b12"/><lb ed="R032" n="0588b14"/>乃先佛實事。求是之誨。不可忽也。第一科不言忠以
<lb ed="X" n="0157b13"/><lb ed="R032" n="0588b15"/>事君者。蓋爲出家二衆言之。若在家士大夫。身爲臣
<lb ed="X" n="0157b14"/><lb ed="R032" n="0588b16"/>子。自當視孝養奉事之例以起行。不待煩言也。慈心
<lb ed="X" n="0157b15"/><lb ed="R032" n="0588b17"/>不殺。謂不殺衆生也。若枉殺人。更不待論矣。十善者。
<lb ed="X" n="0157b16"/><lb ed="R032" n="0588b18"/>一身三業。殺盜淫也。二口四業。妄言綺語惡口兩舌
<lb ed="X" n="0157b17"/><lb ed="R032" n="0589a01"/>也。三意三業。貪瞋癡也。十事竝行。謂之十惡業。十事
<lb ed="X" n="0157b18"/><lb ed="R032" n="0589a02"/>皆不行。謂之十止善。但不爲惡。亦得謂之善也。止善
<lb ed="X" n="0157b19"/><lb ed="R032" n="0589a03"/>之外。復能力反十惡。增修善行。然後謂之十善業。反
<lb ed="X" n="0157b20"/><lb ed="R032" n="0589a04"/>惡修善者。如不殺之外。復能贖放生命。愼恤刑罰。不
<lb ed="X" n="0157b21"/><lb ed="R032" n="0589a05"/>肯妄坐一人。乃爲不殺之善業。不盜之外。復能賑濟
<lb ed="X" n="0157b22"/><lb ed="R032" n="0589a06"/>窮困。乃爲不盜之善業。不淫之外。復能保全貞節。乃
<lb ed="X" n="0157b23"/><lb ed="R032" n="0589a07"/>爲不淫之善業。不妄言之外。復能以至誠惻怛之說。
<lb ed="X" n="0157b24"/><lb ed="R032" n="0589a08"/>敎人改過遷善。及解惑學道。乃爲不妄言之善業。不
<pb ed="X" xml:id="X22.0401.0157c" n="0157c"/>
<lb ed="X" n="0157c01"/><lb ed="R032" n="0589a09"/>綺語之外。復能以縱橫博辯之說。敎人改過遷善。及
<lb ed="X" n="0157c02"/><lb ed="R032" n="0589a10"/>解惑學道。乃爲不綺語之善業。不惡口之外。復能以
<lb ed="X" n="0157c03"/><lb ed="R032" n="0589a11"/>準情酌理之說。敎人改過遷善。及解惑學道。乃爲不
<lb ed="X" n="0157c04"/><lb ed="R032" n="0589a12"/>惡口之善業。不兩舌之外。復能以懷忠抱信之說。敎
<lb ed="X" n="0157c05"/><lb ed="R032" n="0589a13"/>人改過遷善。及解惑學道。乃爲不兩舌之善業。不貪
<lb ed="X" n="0157c06"/><lb ed="R032" n="0589a14"/>之外。復能親親仁民。由近及遠。布施不倦。或推賢讓
<lb ed="X" n="0157c07"/><lb ed="R032" n="0589a15"/>能。以人事君。不肯苟據祿位。乃爲不貪之善業。不瞋
<lb ed="X" n="0157c08"/><lb ed="R032" n="0589a16"/>之外。復能苦口婆心。解人仇讐。息人訟獄。乃爲不瞋
<lb ed="X" n="0157c09"/><lb ed="R032" n="0589a17"/>之善業。不癡之外。復能正誼明道。以德慧術智。維持
<lb ed="X" n="0157c10"/><lb ed="R032" n="0589a18"/>國家天下之政敎。及一切傾危變亂。乃爲不癡之善
<lb ed="X" n="0157c11"/><lb ed="R032" n="0589b01"/>業。則十善之全也。十善之義。一反一正一止。有三重
<lb ed="X" n="0157c12"/><lb ed="R032" n="0589b02"/>進退。姑以三界論之。至善極果。足以上生諸天。至惡
<lb ed="X" n="0157c13"/><lb ed="R032" n="0589b03"/>極果。足以下淪<name role="" type="person">阿鼻地獄</name>。故先佛成規。惟以十善爲
<lb ed="X" n="0157c14"/><lb ed="R032" n="0589b04"/>天道正因。然充其分量。且先以定慧。實亦永證無上
<lb ed="X" n="0157c15"/><lb ed="R032" n="0589b05"/>正覺之正因。故淨宗因地。亦必以此爲福業之要領
<lb ed="X" n="0157c16"/><lb ed="R032" n="0589b06"/>也。舊說十善業。不殺之外。惟曰放生。不盜之外。惟曰
<lb ed="X" n="0157c17"/><lb ed="R032" n="0589b07"/>施食。不淫之外。惟曰梵行。不妄之外。惟曰誠實。不綺
<lb ed="X" n="0157c18"/><lb ed="R032" n="0589b08"/>之外。惟曰質直。不兩舌之外。惟曰和諍。不惡口之外。
<lb ed="X" n="0157c19"/><lb ed="R032" n="0589b09"/>惟曰常輭。不貪之外。惟曰不爭。不瞋之外。惟曰慈悲。
<lb ed="X" n="0157c20"/><lb ed="R032" n="0589b10"/>不癡之外。惟曰因緣。蓋皆講師之說。故惟據出家者
<lb ed="X" n="0157c21"/><lb ed="R032" n="0589b11"/>爲言。不知先佛所建五戒十善。乃統出家在家之四
<lb ed="X" n="0157c22"/><lb ed="R032" n="0589b12"/>衆悉歸陶鑄。決非出家二衆狃於一隅者。所宜獨擅。
<lb ed="X" n="0157c23"/><lb ed="R032" n="0589b13"/>以止善不過自守。行善必歸化度衆生。乃合先佛立
<lb ed="X" n="0157c24"/><lb ed="R032" n="0589b14"/>言之恉。今說不妄。惟曰誠實。說不綺。惟曰質直。云云。
<pb ed="X" xml:id="X22.0401.0158a" n="0158a"/>
<lb ed="X" n="0158a01"/><lb ed="R032" n="0589b15"/>局於一隅。不知擴充。實未能盡其分量。今新說推本
<lb ed="X" n="0158a02"/><lb ed="R032" n="0589b16"/>人界四衆之要務爲言。所以擴十善未盡之義。孤陋
<lb ed="X" n="0158a03"/><lb ed="R032" n="0589b17"/>之說。不足論<anchor xml:id="nkr_note_add_0158a0301" n="0158a0301"/><anchor xml:id="beg0158a0301" n="0158a0301"/>已<anchor xml:id="end0158a0301"/>。三歸。謂歸依佛法僧三寶也。衆戒。謂
<lb ed="X" n="0158a04"/><lb ed="R032" n="0589b18"/>在家五戒。出修沙彌十戒。比丘僧二百五十戒。比丘
<lb ed="X" n="0158a05"/><lb ed="R032" n="0590a01"/>尼三百五十戒。及菩薩十重四十八輕諸戒也。不犯
<lb ed="X" n="0158a06"/><lb ed="R032" n="0590a02"/>威儀。謂行止坐臥諸威儀。皆不得少背戒律也。發菩
<lb ed="X" n="0158a07"/><lb ed="R032" n="0590a03"/>提心。謂發菩提四弘誓願也。四弘誓願者。一曰衆生
<lb ed="X" n="0158a08"/><lb ed="R032" n="0590a04"/>無邊誓願度。二曰煩惱無盡誓願斷。三曰法門無量
<lb ed="X" n="0158a09"/><lb ed="R032" n="0590a05"/>誓願學。四曰佛道無上誓願成。此四弘願。乃大乘十
<lb ed="X" n="0158a10"/><lb ed="R032" n="0590a06"/>地菩薩之正因。亦卽十方無量諸佛上證極果之正
<lb ed="X" n="0158a11"/><lb ed="R032" n="0590a07"/>因。願雖有四。尤以度生爲第一義。必發此願。乃爲大
<lb ed="X" n="0158a12"/><lb ed="R032" n="0590a08"/>乘。不發此願。卽爲中小二乘。所證之果。雖亦超然生
<lb ed="X" n="0158a13"/><lb ed="R032" n="0590a09"/>死之外。而永無成佛之期。適爲諸佛所不取。必回小
<lb ed="X" n="0158a14"/><lb ed="R032" n="0590a10"/>向大。然後直趣菩提。每進益上。此大小諸乘。及成佛
<lb ed="X" n="0158a15"/><lb ed="R032" n="0590a11"/>不成佛之分也。修淨業者。當專效阿彌陀佛。以發願
<lb ed="X" n="0158a16"/><lb ed="R032" n="0590a12"/>度生爲主。其不知發願者。旣獲往生。亦必回小向大。
<lb ed="X" n="0158a17"/><lb ed="R032" n="0590a13"/>與他方世界之中小二乘終局偏小者不同。故本經
<lb ed="X" n="0158a18"/><lb ed="R032" n="0590a14"/>三品往生。莫不曰發無上菩提之心也。深信因果者。
<lb ed="X" n="0158a19"/><lb ed="R032" n="0590a15"/>因以種言。果以實言。如農圃之樹藝。必先下種。然後
<lb ed="X" n="0158a20"/><lb ed="R032" n="0590a16"/>成實。世無無種之實。亦無無實之種。此二字乃世出
<lb ed="X" n="0158a21"/><lb ed="R032" n="0590a17"/>世間十界四土萬理萬事之總名。而流俗失考。惟以
<lb ed="X" n="0158a22"/><lb ed="R032" n="0590a18"/>善惡感應當之。謬矣。蓋善惡感應。雖亦在因果之中。
<lb ed="X" n="0158a23"/><lb ed="R032" n="0590b01"/>而非因果名實之正義。如惟以善惡感應爲因果。是
<lb ed="X" n="0158a24"/><lb ed="R032" n="0590b02"/>猶執一木一石以爲山。執一指一節以爲人。山與人
<pb ed="X" xml:id="X22.0401.0158b" n="0158b"/>
<lb ed="X" n="0158b01"/><lb ed="R032" n="0590b03"/>必不肯應也。讀誦大乘者。大乘諸敎典。乃化度衆生
<lb ed="X" n="0158b02"/><lb ed="R032" n="0590b04"/>進趨極果之正因。非小乘獨善之學可比。故修淨業
<lb ed="X" n="0158b03"/><lb ed="R032" n="0590b05"/>者。必以通解大乘爲至道淵源也。勸進行者者。生死
<lb ed="X" n="0158b04"/><lb ed="R032" n="0590b06"/>之故。解脫之方。非世諦衆生所能遽解。必藉師友之
<lb ed="X" n="0158b05"/><lb ed="R032" n="0590b07"/>勸導乃能證入。此尤度生之要義。故又以勸進爲淨
<lb ed="X" n="0158b06"/><lb ed="R032" n="0590b08"/>業之終也。以上三福。乃念佛之助行。亦萬善之綱宗。
<lb ed="X" n="0158b07"/><lb ed="R032" n="0590b09"/>於世出世間諸善業。無所不統。故先佛亦以此爲淨
<lb ed="X" n="0158b08"/><lb ed="R032" n="0590b10"/>業之正因。然非至心念佛迴向往生。則此三福轉以
<lb ed="X" n="0158b09"/><lb ed="R032" n="0590b11"/>前無鄕導。適僅成人天之果。此又助行之實義。治此
<lb ed="X" n="0158b10"/><lb ed="R032" n="0590b12"/>經者。不可不察也。</p>
<lb ed="X" n="0158b11"/><lb ed="R032" n="0590b13"/><p xml:id="pX22p0158b1101">淨土之學有六要。六要皆通。則朗然大覺。與佛同儔。
<lb ed="X" n="0158b12"/><lb ed="R032" n="0590b14"/>所圓證者。更在禪敎諸家之上。六要皆不通。則仍困
<lb ed="X" n="0158b13"/><lb ed="R032" n="0590b15"/>輪回。不出生死。何所底止。雖諸佛亦不能預知矣。六
<lb ed="X" n="0158b14"/><lb ed="R032" n="0590b16"/>要柰何。若戒若定若慧。是爲出世三德。修淨業者。依
<lb ed="X" n="0158b15"/><lb ed="R032" n="0590b17"/>此三德各各權實。是也。昔淨宗諸大師雖未嘗推闡
<lb ed="X" n="0158b16"/><lb ed="R032" n="0590b18"/>及此。而若理若事。皆具見先佛遺敎。如日月經天。江
<lb ed="X" n="0158b17"/><lb ed="R032" n="0591a01"/>河行地。不容陽爲不知。以自誤誤人也。權戒者。惟持
<lb ed="X" n="0158b18"/><lb ed="R032" n="0591a02"/>具戒。不能進修三福也。實戒者。旣持具戒。復進修三
<lb ed="X" n="0158b19"/><lb ed="R032" n="0591a03"/>福。如觀經所陳也。權定者。惟能終身念佛。未證一心
<lb ed="X" n="0158b20"/><lb ed="R032" n="0591a04"/>不亂也。寶定者。閉關專念。現證一心不亂。內則伏除
<lb ed="X" n="0158b21"/><lb ed="R032" n="0591a05"/>見思二惑。外則面見阿彌陀佛依正莊嚴。及十方諸
<lb ed="X" n="0158b22"/><lb ed="R032" n="0591a06"/>佛也。權慧者。深通淨宗信解行證諸說。不爲世諦所
<lb ed="X" n="0158b23"/><lb ed="R032" n="0591a07"/>搖奪也。實慧者。閉關專念。<anchor xml:id="nkr_note_add_0158b2301" n="0158b2301"/><anchor xml:id="beg0158b2301" n="0158b2301"/>已<anchor xml:id="end0158b2301"/>證一心不亂。<anchor xml:id="nkr_note_add_0158b2302" n="0158b2302"/><anchor xml:id="beg0158b2302" n="0158b2302"/>已<anchor xml:id="end0158b2302"/>獲實定。
<lb ed="X" n="0158b24"/><lb ed="R032" n="0591a08"/>復精進專念不<anchor xml:id="nkr_note_add_0158b2401" n="0158b2401"/><anchor xml:id="beg0158b2401" n="0158b2401"/>已<anchor xml:id="end0158b2401"/>。更見眞如本性。徑發一切智慧。如
<pb ed="X" xml:id="X22.0401.0158c" n="0158c"/>
<lb ed="X" n="0158c01"/><lb ed="R032" n="0591a09"/>文殊般若諸經所陳也。修淨業者。果能始於權戒。終
<lb ed="X" n="0158c02"/><lb ed="R032" n="0591a10"/>於實慧。然後得收淨業之全功。往生淨土。必超登上
<lb ed="X" n="0158c03"/><lb ed="R032" n="0591a11"/>品。如有權無實。如本經所陳。雖亦庶幾往生。設爲宿
<lb ed="X" n="0158c04"/><lb ed="R032" n="0591a12"/>業所縛。仍不免捍格之虞。此本經未盡之蘊。所以必
<lb ed="X" n="0158c05"/><lb ed="R032" n="0591a13"/>待彌綸也。</p>
<lb ed="X" n="0158c06"/><lb ed="R032" n="0591a14"/><p xml:id="pX22p0158c0601">權戒實戒之義。如上章所陳是也。權定之義。惟依定
<lb ed="X" n="0158c07"/><lb ed="R032" n="0591a15"/>散二課終身念佛。孳孳不倦。但不爲內惑所纏。外緣
<lb ed="X" n="0158c08"/><lb ed="R032" n="0591a16"/>所撓。亦得往生淨土。如木經所謂至心願生彼國。一
<lb ed="X" n="0158c09"/><lb ed="R032" n="0591a17"/>向專念阿彌陀佛。是也。本經所謂專念。謂惟念佛號。
<lb ed="X" n="0158c10"/><lb ed="R032" n="0591a18"/>不雜餘業。非閉關專念。現證三昧之義也。淨土之學。
<lb ed="X" n="0158c11"/><lb ed="R032" n="0591b01"/>亦精亦博。備見一切敎典。先佛所示實定實慧諸義。
<lb ed="X" n="0158c12"/><lb ed="R032" n="0591b02"/><anchor xml:id="nkr_note_add_0158c1201" n="0158c1201"/><anchor xml:id="beg0158c1201" n="0158c1201"/>已<anchor xml:id="end0158c1201"/>詳別經。故本經無述焉。然學者如不解現證三昧
<lb ed="X" n="0158c13"/><lb ed="R032" n="0591b03"/>之說。則實定實慧。遂無進趨之緣。雖念佛終身。而心
<lb ed="X" n="0158c14"/><lb ed="R032" n="0591b04"/>業猶在。心業旣在。雖獲往生。終非淨宗之究竟。故本
<lb ed="X" n="0158c15"/><lb ed="R032" n="0591b05"/>經所示。惟得謂之權定也。近有講師古崑。未達先佛
<lb ed="X" n="0158c16"/><lb ed="R032" n="0591b06"/>淨宗權實二義。及閉關專念現證三昧之法。惟以終
<lb ed="X" n="0158c17"/><lb ed="R032" n="0591b07"/>身念佛不倦爲宗。著念佛要訣一篇。其目曰。第一不
<lb ed="X" n="0158c18"/><lb ed="R032" n="0591b08"/>貪靜境。第二不參是誰。第三不除妄想。第四不求一
<lb ed="X" n="0158c19"/><lb ed="R032" n="0591b09"/>心。其意以爲終身念佛。亦得姑名一心不亂。亦可徑
<lb ed="X" n="0158c20"/><lb ed="R032" n="0591b10"/>遂往生。如因妄想難除。一心難證。反失進修之路。則
<lb ed="X" n="0158c21"/><lb ed="R032" n="0591b11"/>自誤尤甚。其說蓋專爲畏難苟安之徒痛下砭鍼。誠
<lb ed="X" n="0158c22"/><lb ed="R032" n="0591b12"/>可廣度含靈。爲本經之一助。然主持太過。流弊亦多。
<lb ed="X" n="0158c23"/><lb ed="R032" n="0591b13"/>何也。一適阻上智進修之地。二適開中下退惰之緣。
<lb ed="X" n="0158c24"/><lb ed="R032" n="0591b14"/>三上違古經。四下負今驗。五未達淨宗之大全。轉爲
<pb ed="X" xml:id="X22.0401.0159a" n="0159a"/>
<lb ed="X" n="0159a01"/><lb ed="R032" n="0591b15"/>禪敎兩宗所深鄙。乘除功過。終非第一了義也。以余
<lb ed="X" n="0159a02"/><lb ed="R032" n="0591b16"/>所見淨業諸君子。有初志甚勤。垂老退墮者。有信願
<lb ed="X" n="0159a03"/><lb ed="R032" n="0591b17"/>頗眞。忽自尋煩惱。致死非命者。有素行念佛。無不通
<lb ed="X" n="0159a04"/><lb ed="R032" n="0591b18"/>曉。及臨命終時。反失正念。不得往生者。有旣名念佛。
<lb ed="X" n="0159a05"/><lb ed="R032" n="0592a01"/>復以意見參禪。空腹高心。致失心病狂者。紛紛籍籍。
<lb ed="X" n="0159a06"/><lb ed="R032" n="0592a02"/>無事生事。反置先佛遺敎於不問。大率皆以身纏宿
<lb ed="X" n="0159a07"/><lb ed="R032" n="0592a03"/>業。復昧眞修。故轉貽流俗之笑柄。此了義之說。所以
<lb ed="X" n="0159a08"/><lb ed="R032" n="0592a04"/>不可不講也。參究念佛。本後世僞妄之說。非先佛遺
<lb ed="X" n="0159a09"/><lb ed="R032" n="0592a05"/>敎所有。崑師所論四事。惟此一端。至精至確。然亦先
<lb ed="X" n="0159a10"/><lb ed="R032" n="0592a06"/>哲所<anchor xml:id="nkr_note_add_0159a1001" n="0159a1001"/><anchor xml:id="beg0159a1001" n="0159a1001"/>已<anchor xml:id="end0159a1001"/>言。不爲創獲。若不貪靜境。乃更爲躁妄人力
<lb ed="X" n="0159a11"/><lb ed="R032" n="0592a07"/>樹赤幟。尤不可訓。念佛者。下學上達之至道。必先却
<lb ed="X" n="0159a12"/><lb ed="R032" n="0592a08"/>外境。乃能漸靜心境。果靜外境。心境之能靜不靜。尙
<lb ed="X" n="0159a13"/><lb ed="R032" n="0592a09"/>不敢知。今乃先以靜境爲禁。是必一傳衆咻。轉能學
<lb ed="X" n="0159a14"/><lb ed="R032" n="0592a10"/>道矣。亦異聞也。實定之義。如小彌陀經所陳是也。其
<lb ed="X" n="0159a15"/><lb ed="R032" n="0592a11"/>文曰。若有善男子善女人。聞說阿彌陀佛。執持名號。
<lb ed="X" n="0159a16"/><lb ed="R032" n="0592a12"/>若一日。若二日。若三日。若四日。若五日。若六日。若七
<lb ed="X" n="0159a17"/><lb ed="R032" n="0592a13"/>日。一心不亂。其人臨命終時。阿彌陀佛與諸聖衆現
<lb ed="X" n="0159a18"/><lb ed="R032" n="0592a14"/>在其前。是人終時。心不顚倒。卽得往生阿彌陀佛極
<lb ed="X" n="0159a19"/><lb ed="R032" n="0592a15"/>樂國土。舍利弗。我見是利。故說此言。若有衆生聞是
<lb ed="X" n="0159a20"/><lb ed="R032" n="0592a16"/>說者。應當發願生彼國土。先佛所示實定之義如此。
<lb ed="X" n="0159a21"/><lb ed="R032" n="0592a17"/>淨宗正因。第一在發願往生。第二卽在念佛至一心
<lb ed="X" n="0159a22"/><lb ed="R032" n="0592a18"/>不亂。果能念佛至一心不亂。然後謂之實定。臨命終
<lb ed="X" n="0159a23"/><lb ed="R032" n="0592b01"/>時。卽任運往生。必無退失正念之慮。必一心不亂。然
<lb ed="X" n="0159a24"/><lb ed="R032" n="0592b02"/>後謂之念佛三昧。三昧者。正定也。正定者。實定也。此
<pb ed="X" xml:id="X22.0401.0159b" n="0159b"/>
<lb ed="X" n="0159b01"/><lb ed="R032" n="0592b03"/>本經所缺之義。必當補以此文者。然歷代講師釋此
<lb ed="X" n="0159b02"/><lb ed="R032" n="0592b04"/>文者。靡不疏舛。雖博如雲栖之疏鈔。精如靈峰之要
<lb ed="X" n="0159b03"/><lb ed="R032" n="0592b05"/>解。亦顯與經義背馳。有不可不亟正者。原經文之義。
<lb ed="X" n="0159b04"/><lb ed="R032" n="0592b06"/>本謂念佛之人。如能專心念至一日一心不亂。或遠
<lb ed="X" n="0159b05"/><lb ed="R032" n="0592b07"/>至七日一心不亂。其人至臨命終時。佛卽與聖衆現
<lb ed="X" n="0159b06"/><lb ed="R032" n="0592b08"/>前接引。其人自能心不顚倒。任運往生。所謂一日至
<lb ed="X" n="0159b07"/><lb ed="R032" n="0592b09"/>七日。乃指一心不亂在定之期。非謂念佛一日至七
<lb ed="X" n="0159b08"/><lb ed="R032" n="0592b10"/>日。卽能得一心不亂也。一心不亂之期。多則七日。少
<lb ed="X" n="0159b09"/><lb ed="R032" n="0592b11"/>則一日。皆名念佛三昧。久暫雖異。一心則同。果能一
<lb ed="X" n="0159b10"/><lb ed="R032" n="0592b12"/>日不亂。卽不難七日不亂。故無事區別也。修淨業者。
<lb ed="X" n="0159b11"/><lb ed="R032" n="0592b13"/>當知一心不亂。卽爲念佛三昧。而念佛三昧。決無七
<lb ed="X" n="0159b12"/><lb ed="R032" n="0592b14"/>日卽證之理。學者果能先具信願。力求三昧。當閉關
<lb ed="X" n="0159b13"/><lb ed="R032" n="0592b15"/>專念。必念至一心不亂。然後得爲現證三昧。一心不
<lb ed="X" n="0159b14"/><lb ed="R032" n="0592b16"/>亂。是爲實定。實定之期。不妨七日。亦不妨多日。而至
<lb ed="X" n="0159b15"/><lb ed="R032" n="0592b17"/>少亦必須一日。若念至一心不亂之期。則各視其人
<lb ed="X" n="0159b16"/><lb ed="R032" n="0592b18"/>業力之厚薄。宿根之深淺。果能數月卽證一心。<anchor xml:id="nkr_note_add_0159b1601" n="0159b1601"/><anchor xml:id="beg0159b1601" n="0159b1601"/>已<anchor xml:id="end0159b1601"/>屬
<lb ed="X" n="0159b17"/><lb ed="R032" n="0593a01"/>上根。若猶未能。則百日千日。皆不可定。無論七日決
<lb ed="X" n="0159b18"/><lb ed="R032" n="0593a02"/>無遽證之理。卽百日亦斷不敢必。超脫生死之大事。
<lb ed="X" n="0159b19"/><lb ed="R032" n="0593a03"/>一心不亂之實定。不可誤信講師謬解。以七日之輕
<lb ed="X" n="0159b20"/><lb ed="R032" n="0593a04"/>心掉之。及求而不得。復不知謬解之失。反腹誹先佛
<lb ed="X" n="0159b21"/><lb ed="R032" n="0593a05"/>之遺文本無實效。則一誤再誤。其妄彌甚矣。規通經
<lb ed="X" n="0159b22"/><lb ed="R032" n="0593a06"/>文。亦無謬巧。惟自若一日起。至一心不亂止。通爲一
<lb ed="X" n="0159b23"/><lb ed="R032" n="0593a07"/>句讀之。則其義自明。無多博辯也。若者。或也。謂或一
<lb ed="X" n="0159b24"/><lb ed="R032" n="0593a08"/>日一心不亂。或七日一心不亂也。卽解作如字。其義
<pb ed="X" xml:id="X22.0401.0159c" n="0159c"/>
<lb ed="X" n="0159c01"/><lb ed="R032" n="0593a09"/>亦通。唐譯本則直作或字。尤無迂曲。總之一日七日。
<lb ed="X" n="0159c02"/><lb ed="R032" n="0593a10"/>皆指一心不亂而言。非指念佛之期而言也。如以一
<lb ed="X" n="0159c03"/><lb ed="R032" n="0593a11"/>七日爲念佛之期。是先佛直謂衆生念佛七日。或少
<lb ed="X" n="0159c04"/><lb ed="R032" n="0593a12"/>至一日。卽可徑證三昧矣。自先佛垂敎。至今幾三千
<lb ed="X" n="0159c05"/><lb ed="R032" n="0593a13"/>年。旣無其事。則亦無其理。幷經文亦不作此解可知。
<lb ed="X" n="0159c06"/><lb ed="R032" n="0593a14"/>學者勿爲舊說所惑可<anchor xml:id="nkr_note_add_0159c0601" n="0159c0601"/><anchor xml:id="beg0159c0601" n="0159c0601"/>已<anchor xml:id="end0159c0601"/>。權慧之義。如上章所陳深
<lb ed="X" n="0159c07"/><lb ed="R032" n="0593a15"/>通淨宗是也。欲通淨宗之大全。必先備繹淨宗敎典。
<lb ed="X" n="0159c08"/><lb ed="R032" n="0593a16"/>且加以親師取友。自然義理通明。不致爲流俗所惑。
<lb ed="X" n="0159c09"/><lb ed="R032" n="0593a17"/>其悍然不顧。力趨三途者。大抵皆以不能讀書。不求
<lb ed="X" n="0159c10"/><lb ed="R032" n="0593a18"/>甚解。乃終歸自欺耳。業力所在。雖出世聖人亦不能
<lb ed="X" n="0159c11"/><lb ed="R032" n="0593b01"/>強度。無足辯也。實慧之義。謂內見眞如。外見諸佛也。
<lb ed="X" n="0159c12"/><lb ed="R032" n="0593b02"/>其說繁<g ref="#CB00808">𦣱</g>。故別見後章云。此六要之義。淨業大用之
<lb ed="X" n="0159c13"/><lb ed="R032" n="0593b03"/>全也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0159c14"/><lb ed="R032" n="0593b04"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="1">衷論五</cb:mulu><head>衷論五</head>
<lb ed="X" n="0159c15"/><lb ed="R032" n="0593b05"/><p xml:id="pX22p0159c1501">光緖七年春。余參省一大師於揚州淨慧寺。次年春。
<lb ed="X" n="0159c16"/><lb ed="R032" n="0593b06"/>輙依所聞於大師者。閉關專念。三期乃<anchor xml:id="nkr_note_add_0159c1601" n="0159c1601"/><anchor xml:id="beg0159c1601" n="0159c1601"/>已<anchor xml:id="end0159c1601"/>。雖頗有所
<lb ed="X" n="0159c17"/><lb ed="R032" n="0593b07"/>證。莫敢自是也。及大師示寂於丹徒<name role="" type="person">竹林寺</name>。余遠求
<lb ed="X" n="0159c18"/><lb ed="R032" n="0593b08"/>事狀。敬爲之傳。且著澍庵大師傳附焉。於是念佛三
<lb ed="X" n="0159c19"/><lb ed="R032" n="0593b09"/>昧實定實慧之效。靡所不具。而余皆得竊聞之。亦末
<lb ed="X" n="0159c20"/><lb ed="R032" n="0593b10"/>法中一大事因緣<anchor xml:id="nkr_note_add_0159c2001" n="0159c2001"/><anchor xml:id="beg0159c2001" n="0159c2001"/>已<anchor xml:id="end0159c2001"/>。今復上援古經。下徵今驗。述現
<lb ed="X" n="0159c21"/><lb ed="R032" n="0593b11"/>證念佛三昧論一篇。以補本經所缺。蓋上溯初參省
<lb ed="X" n="0159c22"/><lb ed="R032" n="0593b12"/>師時。<anchor xml:id="nkr_note_add_0159c2201" n="0159c2201"/><anchor xml:id="beg0159c2201" n="0159c2201"/>已<anchor xml:id="end0159c2201"/>二十餘年矣。夫解脫生死。爲法界第一事。現
<lb ed="X" n="0159c23"/><lb ed="R032" n="0593b13"/>證念佛三昧。爲解脫第一法。本經所未具。則般舟諸
<lb ed="X" n="0159c24"/><lb ed="R032" n="0593b14"/>經恢於昔。古經所未顯。則省澍兩師襮於今。此皆先
<pb ed="X" xml:id="X22.0401.0160a" n="0160a"/>
<lb ed="X" n="0160a01"/><lb ed="R032" n="0593b15"/>佛哀憫衆生。現是神變。而淨宗之全體大用乃益以
<lb ed="X" n="0160a02"/><lb ed="R032" n="0593b16"/>彰。烏呼。豈偶然哉。</p>
<lb ed="X" n="0160a03"/><lb ed="R032" n="0593b17"/><p xml:id="pX22p0160a0301">般舟三昧經曰。若沙門白衣所。聞<anchor xml:id="nkr_note_add_0160a0301" n="0160a0301"/><anchor xml:id="beg0160a0301" n="0160a0301"/>西<anchor xml:id="end0160a0301"/>方阿彌陀佛刹。
<lb ed="X" n="0160a04"/><lb ed="R032" n="0593b18"/>常念彼方佛。不得缺戒。一心念。若一日晝夜。若七日
<lb ed="X" n="0160a05"/><lb ed="R032" n="0594a01"/>七夜。過七日<anchor xml:id="nkr_note_add_0160a0501" n="0160a0501"/><anchor xml:id="beg0160a0501" n="0160a0501"/>已<anchor xml:id="end0160a0501"/>。見阿彌陀佛。覺不見。夢見之。如夢中
<lb ed="X" n="0160a06"/><lb ed="R032" n="0594a02"/>所見。不知晝夜。不知內外。不在冥故不見。不蔽礙故
<lb ed="X" n="0160a07"/><lb ed="R032" n="0594a03"/>不見。菩薩心作是念時。諸佛國境界名大山。<name role="" type="person">須彌山</name>。
<lb ed="X" n="0160a08"/><lb ed="R032" n="0594a04"/>其有幽冥之處。悉爲開闢。目亦不蔽。心亦不礙。是菩
<lb ed="X" n="0160a09"/><lb ed="R032" n="0594a05"/>薩摩訶薩。不持天眼徹視。不持天耳徹聽。不持神足
<lb ed="X" n="0160a10"/><lb ed="R032" n="0594a06"/>到於佛刹。不是生彼刹乃見。便於是間坐見阿彌陀
<lb ed="X" n="0160a11"/><lb ed="R032" n="0594a07"/>佛。聞所說經悉受得。從三昧中。能具足爲人說之。此。
<lb ed="X" n="0160a12"/><lb ed="R032" n="0594a08"/>古經之一也。文殊般若經曰。欲入一行三昧。應處空
<lb ed="X" n="0160a13"/><lb ed="R032" n="0594a09"/>間。舍諸亂意。不取相貌。繫心一佛。專稱名字。隨彼方
<lb ed="X" n="0160a14"/><lb ed="R032" n="0594a10"/>所。端身正向。能於一佛念念相續。卽是念中。能見過
<lb ed="X" n="0160a15"/><lb ed="R032" n="0594a11"/>去未來現在諸佛。念一佛功德。與念無量佛無二。阿
<lb ed="X" n="0160a16"/><lb ed="R032" n="0594a12"/>難聞法。猶住量數。若得一行三昧。諸經法門。一一分
<lb ed="X" n="0160a17"/><lb ed="R032" n="0594a13"/>別。皆悉了知。晝夜宣說。智慧辯才。終不斷絕。阿難多
<lb ed="X" n="0160a18"/><lb ed="R032" n="0594a14"/>聞辯才。百千等分不及一。此古經之二也。大般若經
<lb ed="X" n="0160a19"/><lb ed="R032" n="0594a15"/>曰。佛吿曼殊室利。菩薩能正修一相莊嚴三昧。疾證
<lb ed="X" n="0160a20"/><lb ed="R032" n="0594a16"/>菩提。應離喧雜。不思衆生相。專念一如來。審取名字。
<lb ed="X" n="0160a21"/><lb ed="R032" n="0594a17"/>善想容儀。卽得普觀三世諸佛。卽得諸佛一切智慧。
<lb ed="X" n="0160a22"/><lb ed="R032" n="0594a18"/>此古經之三也。大佛頂首楞嚴經曰。大勢至法王子
<lb ed="X" n="0160a23"/><lb ed="R032" n="0594b01"/>白佛言。超日月光佛敎我念佛三昧。譬如有人。一專
<lb ed="X" n="0160a24"/><lb ed="R032" n="0594b02"/>爲憶。一人專忘。如是二人。若逢不逢。或見非見。二人
<pb ed="X" xml:id="X22.0401.0160b" n="0160b"/>
<lb ed="X" n="0160b01"/><lb ed="R032" n="0594b03"/>相憶。二憶念深。如是乃至從生至生。同於形影。不相
<lb ed="X" n="0160b02"/><lb ed="R032" n="0594b04"/>乖異。十方如來憐念衆生。如母憶子。若子逃逝。雖憶
<lb ed="X" n="0160b03"/><lb ed="R032" n="0594b05"/>何爲。子若憶母如母憶時。母子歷生。不相違遠。若衆
<lb ed="X" n="0160b04"/><lb ed="R032" n="0594b06"/>生心。憶佛念佛。現前當來。必定見佛。去佛不遠。不假
<lb ed="X" n="0160b05"/><lb ed="R032" n="0594b07"/>方便。自得心開。如染香人。身有香氣。此則名曰香光
<lb ed="X" n="0160b06"/><lb ed="R032" n="0594b08"/>莊嚴。我本因地。以念佛心入無生忍。今於此界攝念
<lb ed="X" n="0160b07"/><lb ed="R032" n="0594b09"/>佛人。歸於淨土。佛問圓通。我無選擇。都攝六根。淨念
<lb ed="X" n="0160b08"/><lb ed="R032" n="0594b10"/>相繼。得三摩地。斯爲第一。此古經之四也。華嚴經兜
<lb ed="X" n="0160b09"/><lb ed="R032" n="0594b11"/>率偈讚品曰。以佛爲境界。專念而不舍。此人得見佛。
<lb ed="X" n="0160b10"/><lb ed="R032" n="0594b12"/>其數與心等。又佛不思議法品。如來十種佛事。謂若
<lb ed="X" n="0160b11"/><lb ed="R032" n="0594b13"/>有衆生專心憶念。則得現前。心不調順。則爲說法等。
<lb ed="X" n="0160b12"/><lb ed="R032" n="0594b14"/>此古經之五也。大集經曰。若人專念一方佛。或行或
<lb ed="X" n="0160b13"/><lb ed="R032" n="0594b15"/>坐。至七七日。現身見佛。卽得往生。此古經之六也。法
<lb ed="X" n="0160b14"/><lb ed="R032" n="0594b16"/>華三昧觀經曰。衆生一稱南無佛者。皆作佛。惟一大
<lb ed="X" n="0160b15"/><lb ed="R032" n="0594b17"/>乘無二三。一切法。一相一門。所謂無生無滅。畢竟空
<lb ed="X" n="0160b16"/><lb ed="R032" n="0594b18"/>相。習如是觀。五欲自斷。五蓋自除。五根增長。卽得禪
<lb ed="X" n="0160b17"/><lb ed="R032" n="0595a01"/>定。此古經之七也。以上皆先佛所示念佛三昧起敎
<lb ed="X" n="0160b18"/><lb ed="R032" n="0595a02"/>經文。或專主阿彌陀佛言。或不專主阿彌陀佛言。或
<lb ed="X" n="0160b19"/><lb ed="R032" n="0595a03"/>正或變。厥義益完。而數千百年來推闡無人。幾成絕
<lb ed="X" n="0160b20"/><lb ed="R032" n="0595a04"/>學。今所見依解起行徑證三昧者。惟省一及澍庵兩
<lb ed="X" n="0160b21"/><lb ed="R032" n="0595a05"/>大師而<anchor xml:id="nkr_note_add_0160b2101" n="0160b2101"/><anchor xml:id="beg0160b2101" n="0160b2101"/>已<anchor xml:id="end0160b2101"/>。先佛之良法美意。昭晰如此。而衆生皆見
<lb ed="X" n="0160b22"/><lb ed="R032" n="0595a06"/>如未見。廢棄如遺。惑亦甚矣。般舟經所陳。專以定言。
<lb ed="X" n="0160b23"/><lb ed="R032" n="0595a07"/>卽上文所謂實定也。文殊般若及大般若經所陳。專
<lb ed="X" n="0160b24"/><lb ed="R032" n="0595a08"/>以慧言。卽上文所謂實慧也。凡證念佛三昧者。必先
<pb ed="X" xml:id="X22.0401.0160c" n="0160c"/>
<lb ed="X" n="0160c01"/><lb ed="R032" n="0595a09"/>定後慧。未有獲慧而不獲定者。如學者<anchor xml:id="nkr_note_add_0160c0101" n="0160c0101"/><anchor xml:id="beg0160c0101" n="0160c0101"/>已<anchor xml:id="end0160c0101"/>證實定。復
<lb ed="X" n="0160c02"/><lb ed="R032" n="0595a10"/>閉關專念不<anchor xml:id="nkr_note_add_0160c0201" n="0160c0201"/><anchor xml:id="beg0160c0201" n="0160c0201"/>已<anchor xml:id="end0160c0201"/>。乃能由定以發慧。此定慧自然之次
<lb ed="X" n="0160c03"/><lb ed="R032" n="0595a11"/>第也。學者如志求發慧。必發願上請。乃獲現證。如知
<lb ed="X" n="0160c04"/><lb ed="R032" n="0595a12"/>修而不知蘄請。亦未必現證。蓋念佛三昧。尤以發願
<lb ed="X" n="0160c05"/><lb ed="R032" n="0595a13"/>蘄請爲主。不可忽也。七經之外。更有開示念佛三昧
<lb ed="X" n="0160c06"/><lb ed="R032" n="0595a14"/>諸文。如小彌陀經。唐譯小彌陀經。坐禪三昧經。大集
<lb ed="X" n="0160c07"/><lb ed="R032" n="0595a15"/>賢護經。鼓音聲王等經。亦無不發揮切摯。要皆不出
<lb ed="X" n="0160c08"/><lb ed="R032" n="0595a16"/>定慧二義。無出七經外者。而小彌陀經。<anchor xml:id="nkr_note_add_0160c0801" n="0160c0801"/><anchor xml:id="beg0160c0801" n="0160c0801"/>已<anchor xml:id="end0160c0801"/>備見上文。
<lb ed="X" n="0160c09"/><lb ed="R032" n="0595a17"/>故不復具述云。</p>
<lb ed="X" n="0160c10"/><lb ed="R032" n="0595a18"/><p xml:id="pX22p0160c1001">衆生心念有三。一曰善念。二曰惡念。三曰雜念。而總
<lb ed="X" n="0160c11"/><lb ed="R032" n="0595b01"/>名妄念。所謂見思惑者。此三念也。所謂生滅心者。此
<lb ed="X" n="0160c12"/><lb ed="R032" n="0595b02"/>三念也。所謂六根六塵者。此三念也。所謂業障。及輪
<lb ed="X" n="0160c13"/><lb ed="R032" n="0595b03"/>迴根本者。此三念也。下根衆生。多蓄惡念。中根衆生。
<lb ed="X" n="0160c14"/><lb ed="R032" n="0595b04"/>多蓄雜念。上根衆生。多蓄善念。而亦不免惡雜諸念。
<lb ed="X" n="0160c15"/><lb ed="R032" n="0595b05"/>若下根衆生。或終身未嘗有一念之善。或且以惡雜
<lb ed="X" n="0160c16"/><lb ed="R032" n="0595b06"/>諸念爲義所當有之正念。千差萬別。不可勝窮也。衆
<lb ed="X" n="0160c17"/><lb ed="R032" n="0595b07"/>生蓄念純善者。萬中無一。且不知出世之勝因。眞如
<lb ed="X" n="0160c18"/><lb ed="R032" n="0595b08"/>之至善。縱有微善。終爲惡雜所擾。仍歸生滅。故與惡
<lb ed="X" n="0160c19"/><lb ed="R032" n="0595b09"/>雜二事。同名妄念也。又眞如實際。必以此心自能作
<lb ed="X" n="0160c20"/><lb ed="R032" n="0595b10"/>主爲根本。禪宗如是。淨宗亦如是。苟非如是。則定非
<lb ed="X" n="0160c21"/><lb ed="R032" n="0595b11"/>實定。慧亦非實慧矣。修淨業者。方念佛時。心所憶念
<lb ed="X" n="0160c22"/><lb ed="R032" n="0595b12"/>惟當在佛。如仍雜餘念。是名雖念佛。實非念佛。其心
<lb ed="X" n="0160c23"/><lb ed="R032" n="0595b13"/>不專一。及不能自主可知。心旣不能自主。遂致不能
<lb ed="X" n="0160c24"/><lb ed="R032" n="0595b14"/>專一。則念佛之外。雖別涉善念。亦當與惡雜諸念同
<pb ed="X" xml:id="X22.0401.0161a" n="0161a"/>
<lb ed="X" n="0161a01"/><lb ed="R032" n="0595b15"/>名妄念。乃自然之理。其過在念不專一。心不自主。非
<lb ed="X" n="0161a02"/><lb ed="R032" n="0595b16"/>善之爲過。仍此心之自爲過焉而<anchor xml:id="nkr_note_add_0161a0201" n="0161a0201"/><anchor xml:id="beg0161a0201" n="0161a0201"/>已<anchor xml:id="end0161a0201"/>。心當念佛。而心
<lb ed="X" n="0161a03"/><lb ed="R032" n="0595b17"/>不在佛。卽心當念善。而心不在善可知。卽推之萬事
<lb ed="X" n="0161a04"/><lb ed="R032" n="0595b18"/>萬物之得失。亦無不可知。此至道之微言。眞如之實
<lb ed="X" n="0161a05"/><lb ed="R032" n="0596a01"/>際。亦卽誠僞之大防。而衆生下愚。幾索解人不得。其
<lb ed="X" n="0161a06"/><lb ed="R032" n="0596a02"/>可哀矣。先佛之爲敎。專在祛除妄念。以爲出世之資。
<lb ed="X" n="0161a07"/><lb ed="R032" n="0596a03"/>及至善之本。故所示祛妄之法。不可勝計。而惟以念
<lb ed="X" n="0161a08"/><lb ed="R032" n="0596a04"/>佛三昧爲至精至卓。念佛三昧者。秉眞念以祛妄念。
<lb ed="X" n="0161a09"/><lb ed="R032" n="0596a05"/>妄念旣盡。眞念獨存。諸念旣盡。惟阿彌陀佛一念獨
<lb ed="X" n="0161a10"/><lb ed="R032" n="0596a06"/>存。然後乃成三昧。三昧者。華言正定。所謂一心不亂。
<lb ed="X" n="0161a11"/><lb ed="R032" n="0596a07"/>所謂禪定。是也。旣證三昧<anchor xml:id="nkr_note_add_0161a1101" n="0161a1101"/><anchor xml:id="beg0161a1101" n="0161a1101"/>已<anchor xml:id="end0161a1101"/>。以云出世。則往生淨土。
<lb ed="X" n="0161a12"/><lb ed="R032" n="0596a08"/>圓超上品。以云處世。則諸惡淨盡。至善日增。故念佛
<lb ed="X" n="0161a13"/><lb ed="R032" n="0596a09"/>三昧。囊括一切三昧。實兼出世處世之大本大原。而
<lb ed="X" n="0161a14"/><lb ed="R032" n="0596a10"/>下愚不察。亦可哀矣。<anchor xml:id="nkr_note_add_0161a1401" n="0161a1401"/><anchor xml:id="beg0161a1401" n="0161a1401"/>已<anchor xml:id="end0161a1401"/>證三昧。乃契眞如。<anchor xml:id="nkr_note_add_0161a1402" n="0161a1402"/><anchor xml:id="beg0161a1402" n="0161a1402"/>已<anchor xml:id="end0161a1402"/>證三昧。
<lb ed="X" n="0161a15"/><lb ed="R032" n="0596a11"/>乃止至善。<anchor xml:id="nkr_note_add_0161a1501" n="0161a1501"/><anchor xml:id="beg0161a1501" n="0161a1501"/>已<anchor xml:id="end0161a1501"/>證三昧。乃能決定往生。解脫分段生死。
<lb ed="X" n="0161a16"/><lb ed="R032" n="0596a12"/><anchor xml:id="nkr_note_add_0161a1601" n="0161a1601"/><anchor xml:id="beg0161a1601" n="0161a1601"/>已<anchor xml:id="end0161a1601"/>證三昧。乃能轉凡入聖。忽超世出世間。而下愚不
<lb ed="X" n="0161a17"/><lb ed="R032" n="0596a13"/>察。轉以謗佛爲古今通義。通儒不察。轉以謗佛爲門
<lb ed="X" n="0161a18"/><lb ed="R032" n="0596a14"/>戶標準。禪宗亦不察。轉以念佛爲依附影響。且藐視
<lb ed="X" n="0161a19"/><lb ed="R032" n="0596a15"/>諸佛第一三昧。以自是其虗誑之愚。亦可哀矣。</p>
<lb ed="X" n="0161a20"/><lb ed="R032" n="0596a16"/><p xml:id="pX22p0161a2001">念佛三昧有二等。第一曰根本三昧。第二曰究竟三
<lb ed="X" n="0161a21"/><lb ed="R032" n="0596a17"/>昧。學者閉關念佛。必念至一塵不染。萬緣俱寂。心中
<lb ed="X" n="0161a22"/><lb ed="R032" n="0596a18"/>惟存四字佛號。雖強覓妄念。亦了不可得。然後得爲
<lb ed="X" n="0161a23"/><lb ed="R032" n="0596b01"/>一心不亂。旣證一心不亂。然後謂之根本三昧。根本
<lb ed="X" n="0161a24"/><lb ed="R032" n="0596b02"/>三昧。卽上文所謂實定也。學者旣證根本三昧。復進
<pb ed="X" xml:id="X22.0401.0161b" n="0161b"/>
<lb ed="X" n="0161b01"/><lb ed="R032" n="0596b03"/>修不<anchor xml:id="nkr_note_add_0161b0101" n="0161b0101"/><anchor xml:id="beg0161b0101" n="0161b0101"/>已<anchor xml:id="end0161b0101"/>。且嘗預發見性之願。然後圓覺妙心。廓然開
<lb ed="X" n="0161b02"/><lb ed="R032" n="0596b04"/>悟。明自本心。見自本性。乃得謂之究竟三昧。究竟三
<lb ed="X" n="0161b03"/><lb ed="R032" n="0596b05"/>昧。卽上文所謂實慧也。旣證根本三昧。則阿彌陀佛。
<lb ed="X" n="0161b04"/><lb ed="R032" n="0596b06"/>十方諸佛。及<name role="" type="person">極樂世界</name>一切依正莊嚴。無不普現目
<lb ed="X" n="0161b05"/><lb ed="R032" n="0596b07"/>前。一切宮室牆壁。山川林麓。皆不能障礙。極樂此界
<lb ed="X" n="0161b06"/><lb ed="R032" n="0596b08"/>悉訴合爲一。古經如般舟三昧。及華嚴諸典所陳。今
<lb ed="X" n="0161b07"/><lb ed="R032" n="0596b09"/>驗如省一大師所證者。是也。旣證究竟三昧。則面見
<lb ed="X" n="0161b08"/><lb ed="R032" n="0596b10"/>彌陀。親聞說法。諸經法門。靡不通解。智慧辯才。終不
<lb ed="X" n="0161b09"/><lb ed="R032" n="0596b11"/>斷絕。卽得諸佛一切智慧。古經如文殊般若。及大般
<lb ed="X" n="0161b10"/><lb ed="R032" n="0596b12"/>若諸典所陳。今驗如澍庵大師所證者。是也。夫念佛
<lb ed="X" n="0161b11"/><lb ed="R032" n="0596b13"/>之體用。內在祛除僞妄。外在決定往生。今<anchor xml:id="nkr_note_add_0161b1101" n="0161b1101"/><anchor xml:id="beg0161b1101" n="0161b1101"/>已<anchor xml:id="end0161b1101"/>證實定。
<lb ed="X" n="0161b12"/><lb ed="R032" n="0596b14"/>則妄心淨盡。<anchor xml:id="nkr_note_add_0161b1201" n="0161b1201"/><anchor xml:id="beg0161b1201" n="0161b1201"/>已<anchor xml:id="end0161b1201"/>操臨終往生之符。根基<anchor xml:id="nkr_note_add_0161b1202" n="0161b1202"/><anchor xml:id="beg0161b1202" n="0161b1202"/>已<anchor xml:id="end0161b1202"/>建。有進無
<lb ed="X" n="0161b13"/><lb ed="R032" n="0596b15"/>退。是爲三昧之要領。念佛之禎祥。故以第一三昧爲
<lb ed="X" n="0161b14"/><lb ed="R032" n="0596b16"/>根本三昧也。旣證實定。復進修不<anchor xml:id="nkr_note_add_0161b1401" n="0161b1401"/><anchor xml:id="beg0161b1401" n="0161b1401"/>已<anchor xml:id="end0161b1401"/>。則由定發慧。乃
<lb ed="X" n="0161b15"/><lb ed="R032" n="0596b17"/>一切三昧自然之次第。旣能見自本性。自然妙契眞
<lb ed="X" n="0161b16"/><lb ed="R032" n="0596b18"/>如。上同佛慧。是爲三昧之止境。念佛之極功。故以第
<lb ed="X" n="0161b17"/><lb ed="R032" n="0597a01"/>二三昧爲究竟三昧也。然行人必開關禁語。專心修
<lb ed="X" n="0161b18"/><lb ed="R032" n="0597a02"/>習。都攝六根。淨念相繼。乃得圓證根本三昧。<anchor xml:id="nkr_note_add_0161b1801" n="0161b1801"/><anchor xml:id="beg0161b1801" n="0161b1801"/>已<anchor xml:id="end0161b1801"/>證根
<lb ed="X" n="0161b19"/><lb ed="R032" n="0597a03"/>本三昧。復進修不<anchor xml:id="nkr_note_add_0161b1901" n="0161b1901"/><anchor xml:id="beg0161b1901" n="0161b1901"/>已<anchor xml:id="end0161b1901"/>。乃得進證究竟三昧。如<anchor xml:id="nkr_note_add_0161b1902" n="0161b1902"/><anchor xml:id="beg0161b1902" n="0161b1902"/>已<anchor xml:id="end0161b1902"/>證根
<lb ed="X" n="0161b20"/><lb ed="R032" n="0597a04"/>本三昧。不復進修。亦必滯於半途。不能進證究竟。如
<lb ed="X" n="0161b21"/><lb ed="R032" n="0597a05"/>省一大師。以未通敎典向上之誨。旣獲實定。輙不復
<lb ed="X" n="0161b22"/><lb ed="R032" n="0597a06"/>進修。今稽其所證。殊無向上之效。惟澍庵大師。關期
<lb ed="X" n="0161b23"/><lb ed="R032" n="0597a07"/>旣長。且秉志堅勁。故兼獲定慧。竟證三昧之全。其所
<lb ed="X" n="0161b24"/><lb ed="R032" n="0597a08"/>持誦。雖屬大悲陀羅尼。而證驗之功。與念佛無差別
<pb ed="X" xml:id="X22.0401.0161c" n="0161c"/>
<lb ed="X" n="0161c01"/><lb ed="R032" n="0597a09"/>也。蓋諸佛之於衆生。雖慈悲無量。仍必待衆生之自
<lb ed="X" n="0161c02"/><lb ed="R032" n="0597a10"/>修不懈。乃能彌進彌上。若修持之方有所未盡。諸佛
<lb ed="X" n="0161c03"/><lb ed="R032" n="0597a11"/>亦不能強拽使前。此則學道自然之徵驗。不易之通
<lb ed="X" n="0161c04"/><lb ed="R032" n="0597a12"/>途。非空談般若者。所能欺飾也。元明以來。淨宗諸大
<lb ed="X" n="0161c05"/><lb ed="R032" n="0597a13"/>師。亦嘗上考古經。而不能下徵今驗。故於二等三昧
<lb ed="X" n="0161c06"/><lb ed="R032" n="0597a14"/>之名實次第。皆無所發明。今余綜核古今。且據所親
<lb ed="X" n="0161c07"/><lb ed="R032" n="0597a15"/>驗者。敬出此義。以餉眞修實證之徒。此固先佛<anchor xml:id="nkr_note_add_0161c0701" n="0161c0701"/><anchor xml:id="beg0161c0701" n="0161c0701"/>已<anchor xml:id="end0161c0701"/>陳
<lb ed="X" n="0161c08"/><lb ed="R032" n="0597a16"/>之絕詣。省澍兩師旣證之實功。非余一<anchor xml:id="nkr_note_add_0161c0801" n="0161c0801"/><anchor xml:id="beg0161c0801" n="0161c0801"/>己<anchor xml:id="end0161c0801"/>私智所能
<lb ed="X" n="0161c09"/><lb ed="R032" n="0597a17"/>創闢也。今流俗講師畏難苟安。頗以閉關念佛爲諱。
<lb ed="X" n="0161c10"/><lb ed="R032" n="0597a18"/>惟願優游持名。以冀徼幸往生。下愚無識。一唱百和。
<lb ed="X" n="0161c11"/><lb ed="R032" n="0597b01"/><anchor xml:id="nkr_note_add_0161c1101" n="0161c1101"/><anchor xml:id="beg0161c1101" n="0161c1101"/>已<anchor xml:id="end0161c1101"/>習爲故常。致現證三昧一宗。幾成絕學。此淨業之
<lb ed="X" n="0161c12"/><lb ed="R032" n="0597b02"/>深憂也。然上根豪傑之士。決不致爲流俗所惑。因悉
<lb ed="X" n="0161c13"/><lb ed="R032" n="0597b03"/>白所知。別述新法。以爲天下後世吿。心慕至道者。諒
<lb ed="X" n="0161c14"/><lb ed="R032" n="0597b04"/>必有以自處矣。</p>
<lb ed="X" n="0161c15"/><lb ed="R032" n="0597b05"/><p xml:id="pX22p0161c1501">閉關念佛。亦曰專念法門。般舟三昧及文殊般若諸
<lb ed="X" n="0161c16"/><lb ed="R032" n="0597b06"/>經。所示詳矣。論者或以爲本經獨無專念之法。是殊
<lb ed="X" n="0161c17"/><lb ed="R032" n="0597b07"/>不然。本經第十六章所謂一向專念阿彌陀佛。卽平
<lb ed="X" n="0161c18"/><lb ed="R032" n="0597b08"/>日定散二課念佛之法。第十九章所謂衆生在此五
<lb ed="X" n="0161c19"/><lb ed="R032" n="0597b09"/>濁惡世。精進一日一夜。及十日十夜。卽閉關專念之
<lb ed="X" n="0161c20"/><lb ed="R032" n="0597b10"/>法也。如非閉關專念。尙何精進。尙何十日十夜之有。
<lb ed="X" n="0161c21"/><lb ed="R032" n="0597b11"/>忘庸不察。乃疑本經無專念之法。鹵莽甚矣。修淨業
<lb ed="X" n="0161c22"/><lb ed="R032" n="0597b12"/>者。如惟依定散二課念佛。以冀徼幸往生。則專念之
<lb ed="X" n="0161c23"/><lb ed="R032" n="0597b13"/>法。不足持贈。如有志向上。必欲眞修實證二種三昧。
<lb ed="X" n="0161c24"/><lb ed="R032" n="0597b14"/>具握往生見性之符。則閉關專念之法。固有不可不
<pb ed="X" xml:id="X22.0401.0162a" n="0162a"/>
<lb ed="X" n="0162a01"/><lb ed="R032" n="0597b15"/>亟講者。近世雲栖大師。不知現證三昧。必待閉關專
<lb ed="X" n="0162a02"/><lb ed="R032" n="0597b16"/>念。乃奏實效。復不知流俗閉關之無法。致滋謬妄。乃
<lb ed="X" n="0162a03"/><lb ed="R032" n="0597b17"/>轉以閉關念佛爲譏病。其理殊不可解。以中興淨土
<lb ed="X" n="0162a04"/><lb ed="R032" n="0597b18"/>之宗師。而所見如此。使專念之訣幾無定論。現證三
<lb ed="X" n="0162a05"/><lb ed="R032" n="0598a01"/>昧。幾成絕學。致淨土一宗。愈趨愈下。無足怪矣。專念
<lb ed="X" n="0162a06"/><lb ed="R032" n="0598a02"/>之法。爲說雖繁。實則行所無事而<anchor xml:id="nkr_note_add_0162a0601" n="0162a0601"/><anchor xml:id="beg0162a0601" n="0162a0601"/>已<anchor xml:id="end0162a0601"/>。如不能行所無
<lb ed="X" n="0162a07"/><lb ed="R032" n="0598a03"/>事。必且無事生事。尤非余之所敢知矣。所謂新法者。
<lb ed="X" n="0162a08"/><lb ed="R032" n="0598a04"/>有五要。有五戒。五要者。一曰擇地。二曰擇人。三曰預
<lb ed="X" n="0162a09"/><lb ed="R032" n="0598a05"/>約。<anchor xml:id="nkr_note_orig_0162001" n="0162001"/>曰曰刻期。五曰儀軌。五戒者。一曰禁語。二曰屛事。
<lb ed="X" n="0162a10"/><lb ed="R032" n="0598a06"/>三曰持齋。四曰謝客。五曰防退。而無上綱要。不過一
<lb ed="X" n="0162a11"/><lb ed="R032" n="0598a07"/>事。一事者。舍飮食便溺臥寐三事外。口惟誦佛。誦不
<lb ed="X" n="0162a12"/><lb ed="R032" n="0598a08"/>得住。心惟憶佛。憶不得住。耳惟聽佛。聽不得住。飮食
<lb ed="X" n="0162a13"/><lb ed="R032" n="0598a09"/>便溺時。口雖不得誦佛。心中未嘗不可憶佛。旣臥亦
<lb ed="X" n="0162a14"/><lb ed="R032" n="0598a10"/>然。及寐乃<anchor xml:id="nkr_note_add_0162a1401" n="0162a1401"/><anchor xml:id="beg0162a1401" n="0162a1401"/>已<anchor xml:id="end0162a1401"/>。<anchor xml:id="nkr_note_add_0162a1402" n="0162a1402"/><anchor xml:id="beg0162a1402" n="0162a1402"/>已<anchor xml:id="end0162a1402"/>醒復續。此專念之定法也。口不誦佛。
<lb ed="X" n="0162a15"/><lb ed="R032" n="0598a11"/>是爲外斷。心不憶佛。是爲內斷。外斷猶有不得<anchor xml:id="nkr_note_add_0162a1501" n="0162a1501"/><anchor xml:id="beg0162a1501" n="0162a1501"/>已<anchor xml:id="end0162a1501"/>時。
<lb ed="X" n="0162a16"/><lb ed="R032" n="0598a12"/>如有內斷。是心不在佛矣。心不在佛。尙何專念之有。
<lb ed="X" n="0162a17"/><lb ed="R032" n="0598a13"/>凡修念佛三昧者。雖屛絕外緣。專心持誦。胸中妄念。
<lb ed="X" n="0162a18"/><lb ed="R032" n="0598a14"/>猶紛至沓來。瀾翻不<anchor xml:id="nkr_note_add_0162a1801" n="0162a1801"/><anchor xml:id="beg0162a1801" n="0162a1801"/>已<anchor xml:id="end0162a1801"/>。如先將以怠惰。不能制心一
<lb ed="X" n="0162a19"/><lb ed="R032" n="0598a15"/>處。則一心之效。愈難妄冀。此學道者。所以必貴精進
<lb ed="X" n="0162a20"/><lb ed="R032" n="0598a16"/>也。擇地之法。當以叢林古刹。及僻靜園林。爲得所。必
<lb ed="X" n="0162a21"/><lb ed="R032" n="0598a17"/>外遠市囂。內絕賓客。始免解說之煩。行道之室。當以
<lb ed="X" n="0162a22"/><lb ed="R032" n="0598a18"/>三楹獨院爲率。三楹中。以西一楹爲供佛之室。以東
<lb ed="X" n="0162a23"/><lb ed="R032" n="0598b01"/>一楹爲行人臥室。以中一楹庋置雜物。或爲從人之
<lb ed="X" n="0162a24"/><lb ed="R032" n="0598b02"/>臥室。供佛室內。宜懸西方三聖畫像一軸。或惟供阿
<pb ed="X" xml:id="X22.0401.0162b" n="0162b"/>
<lb ed="X" n="0162b01"/><lb ed="R032" n="0598b03"/>彌陀佛金像一軀。像必東向。像前案上。惟設香鑪一。
<lb ed="X" n="0162b02"/><lb ed="R032" n="0598b04"/>案前惟設蒲團一。行人設坐。必倚東壁。坐必西向。供
<lb ed="X" n="0162b03"/><lb ed="R032" n="0598b05"/>佛室內。像座香鑪蒲團之外。別無餘物。所以淨心目。
<lb ed="X" n="0162b04"/><lb ed="R032" n="0598b06"/>絕外緣也。臥室內。惟置臥榻衾枕。及必用衣服。筆墨
<lb ed="X" n="0162b05"/><lb ed="R032" n="0598b07"/>紙硯茶具。行廁虎子之屬。一切典籍玩器。皆屛棄不
<lb ed="X" n="0162b06"/><lb ed="R032" n="0598b08"/>設。亦所以絕外緣也。如不用行廁。便溺宜在院內。去
<lb ed="X" n="0162b07"/><lb ed="R032" n="0598b09"/>佛室僻遠之所。埽除宜有定時。以免妄人喧競。院外
<lb ed="X" n="0162b08"/><lb ed="R032" n="0598b10"/>總門。當使執役之人自外下鑰。非送飮食盥湯之屬。
<lb ed="X" n="0162b09"/><lb ed="R032" n="0598b11"/>不得妄開。舍執役一人之外。亦不得使他人闌入。每
<lb ed="X" n="0162b10"/><lb ed="R032" n="0598b12"/>日開門。惟當以四度爲準。餘非有意外要事。亦不得
<lb ed="X" n="0162b11"/><lb ed="R032" n="0598b13"/>妄開。此閉關之宗要也。葢專念之法。以謝客禁語爲
<lb ed="X" n="0162b12"/><lb ed="R032" n="0598b14"/>第一善計。門不下鑰。或致外人闌入。行人旣因禁語
<lb ed="X" n="0162b13"/><lb ed="R032" n="0598b15"/>不能醻對。必致啓人怪詫。內亦自增煩惱。故尤不可
<lb ed="X" n="0162b14"/><lb ed="R032" n="0598b16"/>不愼也。擇人之說有二。一曰護關之人。二曰服役之
<lb ed="X" n="0162b15"/><lb ed="R032" n="0598b17"/>人。護關之人。無非親友同志。惟屬其屛絕外人。不得
<lb ed="X" n="0162b16"/><lb ed="R032" n="0598b18"/>闌入關室。及禁絕附近之喧競。餘無他事也。然亦必
<lb ed="X" n="0162b17"/><lb ed="R032" n="0599a01"/>得篤實之人。乃無忘忽之慮。如因忘忽致增意外之
<lb ed="X" n="0162b18"/><lb ed="R032" n="0599a02"/>擾。亦鉅患也。服役之人。多則二人。少則一人。必誠樸
<lb ed="X" n="0162b19"/><lb ed="R032" n="0599a03"/>可倚。始終如一者。乃可託之。事後之犒。尤不可少。其
<lb ed="X" n="0162b20"/><lb ed="R032" n="0599a04"/>事不過刻期傳送飮食盥湯。曁遞送衣服溺器。及事
<lb ed="X" n="0162b21"/><lb ed="R032" n="0599a05"/>過下鑰等數端。無所謂勞瘁也。然或値謬妄小人。飮
<lb ed="X" n="0162b22"/><lb ed="R032" n="0599a06"/>食不以時至。致飢不得食。渴不得飮。或忘失下鑰。使
<lb ed="X" n="0162b23"/><lb ed="R032" n="0599a07"/>外人闌入。無故釀成煩惱。亦鉅患也。如有意外之事。
<lb ed="X" n="0162b24"/><lb ed="R032" n="0599a08"/>必須使令者。當寫簡付之。此筆墨之所以設也。如行
<pb ed="X" xml:id="X22.0401.0162c" n="0162c"/>
<lb ed="X" n="0162c01"/><lb ed="R032" n="0599a09"/>人膽怯。不能獨居靜室。卽使其人傍晚入關。在外室
<lb ed="X" n="0162c02"/><lb ed="R032" n="0599a10"/>伴宿亦可。特意外之擾。或不能免。總宜以獨居爲是
<lb ed="X" n="0162c03"/><lb ed="R032" n="0599a11"/>耳。預約之說有四。凡閉關之人。如別無罣礙。固屬勝
<lb ed="X" n="0162c04"/><lb ed="R032" n="0599a12"/>緣。其餘無論沙門白衣。凡有父母師長者。如關期之
<lb ed="X" n="0162c05"/><lb ed="R032" n="0599a13"/>內。値其危疾。卽無不破期出關之理。或行人自染危
<lb ed="X" n="0162c06"/><lb ed="R032" n="0599a14"/>疾。及適遇意外之事。亦有不得不出關者。行人當入
<lb ed="X" n="0162c07"/><lb ed="R032" n="0599a15"/>關之前。卽宜預屬家人及護關之人。設遇意外。必當
<lb ed="X" n="0162c08"/><lb ed="R032" n="0599a16"/>如某人某事。方得寄書專請出關。其餘無論何事。皆
<lb ed="X" n="0162c09"/><lb ed="R032" n="0599a17"/>不得張皇妄請。無理取閙。此一事也。行人在關。惟當
<lb ed="X" n="0162c10"/><lb ed="R032" n="0599a18"/>一心念佛。決無僂指計日之理。如<anchor xml:id="nkr_note_add_0162c1001" n="0162c1001"/><anchor xml:id="beg0162c1001" n="0162c1001"/>已<anchor xml:id="end0162c1001"/>證一心。則心無
<lb ed="X" n="0162c11"/><lb ed="R032" n="0599b01"/>他念。固不知出關爲何日。卽未證一心。爲日太久。亦
<lb ed="X" n="0162c12"/><lb ed="R032" n="0599b02"/>必不記出關之期。此當於入關前。先屬服役之人。俟
<lb ed="X" n="0162c13"/><lb ed="R032" n="0599b03"/>關期旣滿之次日。卽書一簡請行人出關。庶無計日
<lb ed="X" n="0162c14"/><lb ed="R032" n="0599b04"/>之憧擾。此又一事也。外門必終日下鑰。始免外人之
<lb ed="X" n="0162c15"/><lb ed="R032" n="0599b05"/>闌入。護關及服役之人。必終日不離。乃能防範意外
<lb ed="X" n="0162c16"/><lb ed="R032" n="0599b06"/>之擾。此又一事也。他如飮食必須刻時傳送。不得或
<lb ed="X" n="0162c17"/><lb ed="R032" n="0599b07"/>早或晚。便溺必須刻時掃除。不得或勤或惰。亦一事
<lb ed="X" n="0162c18"/><lb ed="R032" n="0599b08"/>也。蓋行人旣<anchor xml:id="nkr_note_add_0162c1801" n="0162c1801"/><anchor xml:id="beg0162c1801" n="0162c1801"/>已<anchor xml:id="end0162c1801"/>禁語。卽不能復涉外緣。如非預定約
<lb ed="X" n="0162c19"/><lb ed="R032" n="0599b09"/>束。必致臨時侜張。不可理解。執役之人。固多下愚。更
<lb ed="X" n="0162c20"/><lb ed="R032" n="0599b10"/>尟篤實。事前諄諄吿誡。事後不吝犒勞。其信受奉行。
<lb ed="X" n="0162c21"/><lb ed="R032" n="0599b11"/>猶不敢必。如行人不知吿誡。徑以冐昧從事。則此輩
<lb ed="X" n="0162c22"/><lb ed="R032" n="0599b12"/>之懈惰荒唐。必更不可問。不預則廢。小事且然。況禁
<lb ed="X" n="0162c23"/><lb ed="R032" n="0599b13"/>語念佛欲證三昧之大事乎。刻期之法。亦有數端。一
<lb ed="X" n="0162c24"/><lb ed="R032" n="0599b14"/>曰小期。二曰大期。小期。爲試修三昧者設。大期。爲正
<pb ed="X" xml:id="X22.0401.0163a" n="0163a"/>
<lb ed="X" n="0163a01"/><lb ed="R032" n="0599b15"/>修三昧者設也。專念之法。尤以刻期爲樞要。初學如
<lb ed="X" n="0163a02"/><lb ed="R032" n="0599b16"/>不知閉關之法。慮有差誤。不妨先刻小期以習之。修
<lb ed="X" n="0163a03"/><lb ed="R032" n="0599b17"/>習旣熟。然後再刻大期。庶無疑滯。小期少則十曰。多
<lb ed="X" n="0163a04"/><lb ed="R032" n="0599b18"/>則二三十日不等。若大期。則當以百二十日爲定程。
<lb ed="X" n="0163a05"/><lb ed="R032" n="0600a01"/>以爲期太長。必有嚴寒溽暑之虞。爲期稍短。復不足
<lb ed="X" n="0163a06"/><lb ed="R032" n="0600a02"/>爲現證之地也。百二十日長期。或在春夏之際。或在
<lb ed="X" n="0163a07"/><lb ed="R032" n="0600a03"/>秋冬之際。春夏當以正二三四。或二三四五。四月爲
<lb ed="X" n="0163a08"/><lb ed="R032" n="0600a04"/>節。秋冬當以七八九十。或八九十十一。四月爲節。過
<lb ed="X" n="0163a09"/><lb ed="R032" n="0600a05"/>此則<anchor xml:id="nkr_note_add_0163a0901" n="0163a0901"/><anchor xml:id="beg0163a0901" n="0163a0901"/>已<anchor xml:id="end0163a0901"/>及嚴寒溽暑。關房之內。旣不得裸袒向佛。亦
<lb ed="X" n="0163a10"/><lb ed="R032" n="0600a06"/>不便圍鑪熾炭。多滋外擾。故必宜以此兩期爲定也。
<lb ed="X" n="0163a11"/><lb ed="R032" n="0600a07"/>且行人色身亦有強弱。如體弱之人。持誦至百二十
<lb ed="X" n="0163a12"/><lb ed="R032" n="0600a08"/>日之久。<anchor xml:id="nkr_note_add_0163a1201" n="0163a1201"/><anchor xml:id="beg0163a1201" n="0163a1201"/>已<anchor xml:id="end0163a1201"/>不免有氣羸之弊。正可藉嚴寒溽暑二時。
<lb ed="X" n="0163a13"/><lb ed="R032" n="0600a09"/>以培體氣。以息精神。以爲後期勇猛精進之地。如不
<lb ed="X" n="0163a14"/><lb ed="R032" n="0600a10"/>解此義。勢必進銳退速。轉非修習之誠矣。顧此特爲
<lb ed="X" n="0163a15"/><lb ed="R032" n="0600a11"/>中人以下。及外緣不備者立說。若上根求道之士。不
<lb ed="X" n="0163a16"/><lb ed="R032" n="0600a12"/>顧身命。不問寒暑。勇猛直前。決無退惰。誓必以現證
<lb ed="X" n="0163a17"/><lb ed="R032" n="0600a13"/>爲期者。亦未必無人。近世如澍庵大師。正居此等。此
<lb ed="X" n="0163a18"/><lb ed="R032" n="0600a14"/>則非尋常刻期所能限制。中下等輩所能測量。惟在
<lb ed="X" n="0163a19"/><lb ed="R032" n="0600a15"/>行人之自審而<anchor xml:id="nkr_note_add_0163a1901" n="0163a1901"/><anchor xml:id="beg0163a1901" n="0163a1901"/>已<anchor xml:id="end0163a1901"/>。儀軌有二。一曰迴向發願。二曰執
<lb ed="X" n="0163a20"/><lb ed="R032" n="0600a16"/>持勿失。發願之義。復有通有別。懺悔求生淨土。及發
<lb ed="X" n="0163a21"/><lb ed="R032" n="0600a17"/>菩提大心等願。古人所<anchor xml:id="nkr_note_add_0163a2101" n="0163a2101"/><anchor xml:id="beg0163a2101" n="0163a2101"/>已<anchor xml:id="end0163a2101"/>言者。爲通例。行人自發之
<lb ed="X" n="0163a22"/><lb ed="R032" n="0600a18"/>願。爲別例。心苟肫切。無論爲通爲別。皆能如願以償。
<lb ed="X" n="0163a23"/><lb ed="R032" n="0600b01"/>如非肫切。雖有別願。亦屬空言無補。且自發別願者。
<lb ed="X" n="0163a24"/><lb ed="R032" n="0600b02"/>必先通敎典。俾所發之願。無不與正覺相應。始免流
<pb ed="X" xml:id="X22.0401.0163b" n="0163b"/>
<lb ed="X" n="0163b01"/><lb ed="R032" n="0600b03"/>弊。若不通敎義。妄發不宜發之願。轉不如惟以通願
<lb ed="X" n="0163b02"/><lb ed="R032" n="0600b04"/>迴向爲得矣。考通願之外。如發別願。惟爲父母懺罪
<lb ed="X" n="0163b03"/><lb ed="R032" n="0600b05"/>求福。深合敎義。多能克果。其餘皆當以通願爲主。若
<lb ed="X" n="0163b04"/><lb ed="R032" n="0600b06"/>懷挾謬妄。或妄冀神通。及前知之屬。卽爲波旬說。正
<lb ed="X" n="0163b05"/><lb ed="R032" n="0600b07"/>行人之大戒。不可不愼也。通願之文。博而精者。有雲
<lb ed="X" n="0163b06"/><lb ed="R032" n="0600b08"/>栖大師之西方發願文。約而精者。有大慈菩薩之念
<lb ed="X" n="0163b07"/><lb ed="R032" n="0600b09"/>佛發願偈。專念迴向。當以願文爲主。行人入關之第
<lb ed="X" n="0163b08"/><lb ed="R032" n="0600b10"/>一日。先以黃紙莊書願文。焚香禮佛<anchor xml:id="nkr_note_add_0163b0801" n="0163b0801"/><anchor xml:id="beg0163b0801" n="0163b0801"/>已<anchor xml:id="end0163b0801"/>。卽於佛前火
<lb ed="X" n="0163b09"/><lb ed="R032" n="0600b11"/>化。然後如上文所列平常定課之儀。先誦本師釋迦
<lb ed="X" n="0163b10"/><lb ed="R032" n="0600b12"/>牟尼佛。以次至淸淨大海衆菩薩而止。乃復口誦願
<lb ed="X" n="0163b11"/><lb ed="R032" n="0600b13"/>文一徧。卽退坐念佛。自此後。百二十日內。每日惟專
<lb ed="X" n="0163b12"/><lb ed="R032" n="0600b14"/>念阿彌陀佛四字名號。不復再縈他念他事。直至出
<lb ed="X" n="0163b13"/><lb ed="R032" n="0600b15"/>關而後<anchor xml:id="nkr_note_add_0163b1301" n="0163b1301"/><anchor xml:id="beg0163b1301" n="0163b1301"/>已<anchor xml:id="end0163b1301"/>。此閉關專念第一日發願之儀軌也。西方
<lb ed="X" n="0163b14"/><lb ed="R032" n="0600b16"/>願文。義意精贍。凡懺業求生。發菩提心。及現證根本
<lb ed="X" n="0163b15"/><lb ed="R032" n="0600b17"/>究竟二種三昧諸義。<anchor xml:id="nkr_note_add_0163b1501" n="0163b1501"/><anchor xml:id="beg0163b1501" n="0163b1501"/>已<anchor xml:id="end0163b1501"/>無所不具。如行人入關專念。
<lb ed="X" n="0163b16"/><lb ed="R032" n="0600b18"/>用此文迴向時。但於文內當加被我句下。刪去願禪
<lb ed="X" n="0163b17"/><lb ed="R032" n="0601a01"/>觀之中夢寐之際二句九字。別增伏願百二十日關
<lb ed="X" n="0163b18"/><lb ed="R032" n="0601a02"/>期之內。徑獲一心。遂證三昧。下接得見阿彌陀佛云
<lb ed="X" n="0163b19"/><lb ed="R032" n="0601a03"/>云。卽於閉關專念所蘄請者。亦無所不備。第欲修專
<lb ed="X" n="0163b20"/><lb ed="R032" n="0601a04"/>念法門。必先取此文講習嫻熟。然後文中所願。卽我
<lb ed="X" n="0163b21"/><lb ed="R032" n="0601a05"/>心所願。果能執持毋失。自然馴至感通。若不解其義
<lb ed="X" n="0163b22"/><lb ed="R032" n="0601a06"/>意之精。卽與無願無異。不可不知也。然此猶爲能通
<lb ed="X" n="0163b23"/><lb ed="R032" n="0601a07"/>文字者言之。若不通文義之人。但知有專念現證之
<lb ed="X" n="0163b24"/><lb ed="R032" n="0601a08"/>法。入關時。止宜禮佛默禱。惟求一心不亂。及當面見
<pb ed="X" xml:id="X22.0401.0163c" n="0163c"/>
<lb ed="X" n="0163c01"/><lb ed="R032" n="0601a09"/>佛。則他義亦無所不包。不必執著願文也。蓋閉關之
<lb ed="X" n="0163c02"/><lb ed="R032" n="0601a10"/>法。惟以決志專念爲第一義。餘皆不免爲第二義。此
<lb ed="X" n="0163c03"/><lb ed="R032" n="0601a11"/>又不可不知也。念佛三昧。乃出世至道之第一事。閉
<lb ed="X" n="0163c04"/><lb ed="R032" n="0601a12"/>關專念以期現證。又爲念佛之第一法。旣曰專念。惟
<lb ed="X" n="0163c05"/><lb ed="R032" n="0601a13"/>在執持勿失<anchor xml:id="nkr_note_add_0163c0501" n="0163c0501"/><anchor xml:id="beg0163c0501" n="0163c0501"/>已<anchor xml:id="end0163c0501"/>爾。無他儀軌也。然執持勿失。精義至
<lb ed="X" n="0163c06"/><lb ed="R032" n="0601a14"/>多。則又有無儀軌之儀軌在焉。是故飮食時。口不能
<lb ed="X" n="0163c07"/><lb ed="R032" n="0601a15"/>誦佛。心中仍念佛不斷。卽儀軌也。便溺時。口不必誦
<lb ed="X" n="0163c08"/><lb ed="R032" n="0601a16"/>佛。心中仍念佛不斷。亦儀軌也。上牀就臥時。口不必
<lb ed="X" n="0163c09"/><lb ed="R032" n="0601a17"/>誦佛。心中亦念佛不斷。亦儀軌也。舍此三事外。心口
<lb ed="X" n="0163c10"/><lb ed="R032" n="0601a18"/>之間。無不念佛之地。亦儀軌也。佛室之內。惟行人一
<lb ed="X" n="0163c11"/><lb ed="R032" n="0601b01"/>人得入。雖執役之人亦不得入。亦儀軌也。坐時。無論
<lb ed="X" n="0163c12"/><lb ed="R032" n="0601b02"/>跏趺。無論平坐。皆無不可。惟不得以傾側忘敬。亦儀
<lb ed="X" n="0163c13"/><lb ed="R032" n="0601b03"/>軌也。坐倦不妨經行佛前。然當緩步安詳。亦不得以
<lb ed="X" n="0163c14"/><lb ed="R032" n="0601b04"/>踔厲忘敬。亦儀軌也。在佛室不得短衣。亦儀軌也。夜
<lb ed="X" n="0163c15"/><lb ed="R032" n="0601b05"/>臥惟解長衣。不得竝去裏衣褻衣。亦儀軌也。早則五
<lb ed="X" n="0163c16"/><lb ed="R032" n="0601b06"/>更卽起。遲則黎明卽起。好睡者。無妨早眠。不得遲起。
<lb ed="X" n="0163c17"/><lb ed="R032" n="0601b07"/>亦儀軌也。白晝不得臥寐。亦儀軌也。入關以前。當沐
<lb ed="X" n="0163c18"/><lb ed="R032" n="0601b08"/>浴更衣以示潔。關期之內。不得再以洗浴廢事。亦儀
<lb ed="X" n="0163c19"/><lb ed="R032" n="0601b09"/>軌也。關期之內。不得以觀書消遣。不得流連外庭臥
<lb ed="X" n="0163c20"/><lb ed="R032" n="0601b10"/>室以消遣。亦儀軌也。關期之內。非有要事書簡付外。
<lb ed="X" n="0163c21"/><lb ed="R032" n="0601b11"/>不得以寫字消遣。亦儀軌也。關期之內。除第一日焚
<lb ed="X" n="0163c22"/><lb ed="R032" n="0601b12"/>香禮佛化願文。及期滿焚香禮佛始退外。餘惟每日
<lb ed="X" n="0163c23"/><lb ed="R032" n="0601b13"/>早起入關室時。禮佛一次。餘時禮佛雖無定次。皆不
<lb ed="X" n="0163c24"/><lb ed="R032" n="0601b14"/>必焚香。亦儀軌也。平時定課念佛。皆當持珠記數。閉
<pb ed="X" xml:id="X22.0401.0164a" n="0164a"/>
<lb ed="X" n="0164a01"/><lb ed="R032" n="0601b15"/>關專念。不得再以持珠記數。致增外擾。亦儀軌也。此
<lb ed="X" n="0164a02"/><lb ed="R032" n="0601b16"/>皆無儀軌之儀軌也。佛之所以屬望衆生者。惟在一
<lb ed="X" n="0164a03"/><lb ed="R032" n="0601b17"/>心不亂。衆生所以閉關念佛者。亦惟在悉屛外緣以
<lb ed="X" n="0164a04"/><lb ed="R032" n="0601b18"/>冀庶幾得證一心不亂。此專念之第一義也。若不知
<lb ed="X" n="0164a05"/><lb ed="R032" n="0602a01"/>此義。或以禮佛爲敬。而不知以專念爲敬。或以洗沐
<lb ed="X" n="0164a06"/><lb ed="R032" n="0602a02"/>爲潔。而不知以專念爲潔。則上違先佛之遺敎。下背
<lb ed="X" n="0164a07"/><lb ed="R032" n="0602a03"/>專念之眞修。<anchor xml:id="nkr_note_add_0164a0701" n="0164a0701"/><anchor xml:id="beg0164a0701" n="0164a0701"/>已<anchor xml:id="end0164a0701"/>負執事廢理之愆。若號稱閉關。而不
<lb ed="X" n="0164a08"/><lb ed="R032" n="0602a04"/>肯謝客。不肯禁語。是直以專念良法爲游戲之具。尤
<lb ed="X" n="0164a09"/><lb ed="R032" n="0602a05"/>不足與議矣。此又專念中之弘綱巨恉也。所謂禁語
<lb ed="X" n="0164a10"/><lb ed="R032" n="0602a06"/>者。人關以後。此口舍念佛外。不得復作他語也。所謂
<lb ed="X" n="0164a11"/><lb ed="R032" n="0602a07"/>禁事者。入關以後。此身舍念佛外。不得復營他事也。
<lb ed="X" n="0164a12"/><lb ed="R032" n="0602a08"/>所謂持齋者。入關以後。食皆純素。不得少雜葷酒也。
<lb ed="X" n="0164a13"/><lb ed="R032" n="0602a09"/>此則專爲白衣言之。若比丘二衆。固<anchor xml:id="nkr_note_add_0164a1301" n="0164a1301"/><anchor xml:id="beg0164a1301" n="0164a1301"/>已<anchor xml:id="end0164a1301"/>持齋於平日
<lb ed="X" n="0164a14"/><lb ed="R032" n="0602a10"/>矣。比丘平日如不能持齋戒殺。悉屛葷酒。是<anchor xml:id="nkr_note_add_0164a1401" n="0164a1401"/><anchor xml:id="beg0164a1401" n="0164a1401"/>已<anchor xml:id="end0164a1401"/>破先
<lb ed="X" n="0164a15"/><lb ed="R032" n="0602a11"/>佛之根本大戒。<anchor xml:id="nkr_note_add_0164a1501" n="0164a1501"/><anchor xml:id="beg0164a1501" n="0164a1501"/>已<anchor xml:id="end0164a1501"/>不得預沙門之列。其必不能專誠
<lb ed="X" n="0164a16"/><lb ed="R032" n="0602a12"/>念佛可知。不足與辯也。所謂謝客者。入關以後。舍執
<lb ed="X" n="0164a17"/><lb ed="R032" n="0602a13"/>役人外。不得復見一客也。所謂退墮者。入關以後。舍
<lb ed="X" n="0164a18"/><lb ed="R032" n="0602a14"/>父母師長忽染危疾。及自身危疾。意外禍患外。不得
<lb ed="X" n="0164a19"/><lb ed="R032" n="0602a15"/>無故出關也。蓋刻期若干日。行人當入關之初。發願
<lb ed="X" n="0164a20"/><lb ed="R032" n="0602a16"/>之際。旣<anchor xml:id="nkr_note_add_0164a2001" n="0164a2001"/><anchor xml:id="beg0164a2001" n="0164a2001"/>已<anchor xml:id="end0164a2001"/>上陳佛前矣。危疾禍患。未必適遇。則無故
<lb ed="X" n="0164a21"/><lb ed="R032" n="0602a17"/>出關。亦未必果有其事。是退墮之戒。幾同虗設矣。不
<lb ed="X" n="0164a22"/><lb ed="R032" n="0602a18"/>知佛法之神力。不可思議。衆生之業力。亦不可思議。
<lb ed="X" n="0164a23"/><lb ed="R032" n="0602b01"/>以余所見。有號稱專念。而不勝其心業之煩惱。假託
<lb ed="X" n="0164a24"/><lb ed="R032" n="0602b02"/>小事以出關者。有不勝其心業之煩惱。徑背護持及
<pb ed="X" xml:id="X22.0401.0164b" n="0164b"/>
<lb ed="X" n="0164b01"/><lb ed="R032" n="0602b03"/>執役之人。逃遁以出關者。無事生事。自欺欺佛。委學
<lb ed="X" n="0164b02"/><lb ed="R032" n="0602b04"/>道之奇方。貽流俗之謗議如此。則退墮之戒。烏得以
<lb ed="X" n="0164b03"/><lb ed="R032" n="0602b05"/>爲虗設哉。烏呼。不學之科第。尸位之公卿。薄福衆生。
<lb ed="X" n="0164b04"/><lb ed="R032" n="0602b06"/>猶不能強致。矧轉凡入聖之良法。法界中之第一三
<lb ed="X" n="0164b05"/><lb ed="R032" n="0602b07"/>昧。詎可以忽突從事哉。衆生果能證此三昧。固<anchor xml:id="nkr_note_add_0164b0501" n="0164b0501"/><anchor xml:id="beg0164b0501" n="0164b0501"/>已<anchor xml:id="end0164b0501"/>優
<lb ed="X" n="0164b06"/><lb ed="R032" n="0602b08"/>入聖流。永無退墮。卽如法專念。不肯怠惰。得終一期。
<lb ed="X" n="0164b07"/><lb ed="R032" n="0602b09"/>其懺除宿業。裨益心性之實。亦<anchor xml:id="nkr_note_add_0164b0701" n="0164b0701"/><anchor xml:id="beg0164b0701" n="0164b0701"/>已<anchor xml:id="end0164b0701"/>不可思議。此退墮
<lb ed="X" n="0164b08"/><lb ed="R032" n="0602b10"/>之戒。所以不得不悽愴往復。諄切言之也。以上五要
<lb ed="X" n="0164b09"/><lb ed="R032" n="0602b11"/>五戒。總名專念十法。是爲眞修實證念佛三昧之正
<lb ed="X" n="0164b10"/><lb ed="R032" n="0602b12"/>訣。本此訣以專念。猶不能獲一心。證三昧者。有之矣。
<lb ed="X" n="0164b11"/><lb ed="R032" n="0602b13"/>若不知此訣。惟隨流俗念法。或頗聞此訣。而心業深
<lb ed="X" n="0164b12"/><lb ed="R032" n="0602b14"/>厚。別持謬妄之見。視爲弁髦。仍從流俗之念法。以爲
<lb ed="X" n="0164b13"/><lb ed="R032" n="0602b15"/>得計。則從古至今。未有能證三昧者也。依正訣。勵眞
<lb ed="X" n="0164b14"/><lb ed="R032" n="0602b16"/>修。一期未得現證。猶可續訂後期。果能終身不懈。必
<lb ed="X" n="0164b15"/><lb ed="R032" n="0602b17"/>有現證之日。如自安謬妄。蔑棄正訣。旣悖佛心。復違
<lb ed="X" n="0164b16"/><lb ed="R032" n="0602b18"/>敎典。而猶欲一心不亂。妄冀見佛。是無異緣木求魚
<lb ed="X" n="0164b17"/><lb ed="R032" n="0603a01"/>戴盆望天矣。胡可得哉。胡可得哉。然敎典昭昭。毫無
<lb ed="X" n="0164b18"/><lb ed="R032" n="0603a02"/>疑義。乃千餘年來。立說諸前輩。皆勤求理觀。不務事
<lb ed="X" n="0164b19"/><lb ed="R032" n="0603a03"/>修。使先佛之聖法幾成絕詣。其能依訣眞修實證者。
<lb ed="X" n="0164b20"/><lb ed="R032" n="0603a04"/>舍省一大師外。竟未見有第二人。蓋非眞修實證之
<lb ed="X" n="0164b21"/><lb ed="R032" n="0603a05"/>果難。實依解起行之不易遘。幷知此良法正訣者。亦
<lb ed="X" n="0164b22"/><lb ed="R032" n="0603a06"/>寥寥無幾焉爾。上根<g ref="#CB15931">蹠</g>實之徒。烏可不詳事考鏡。自
<lb ed="X" n="0164b23"/><lb ed="R032" n="0603a07"/>定從違哉。</p>
<lb ed="X" n="0164b24"/><lb ed="R032" n="0603a08"/><p xml:id="pX22p0164b2401">閉關念佛蘄證三昧。首在一心專念。乃能漸證一心。
<pb ed="X" xml:id="X22.0401.0164c" n="0164c"/>
<lb ed="X" n="0164c01"/><lb ed="R032" n="0603a09"/>非優游魚雅。與妄念相纏者。所能企及也。一心專念
<lb ed="X" n="0164c02"/><lb ed="R032" n="0603a10"/>之法。外則屛絕諸緣。內則精心果力。心口之間。把定
<lb ed="X" n="0164c03"/><lb ed="R032" n="0603a11"/>佛名。字字不懈。乃得謂之專念。乃得謂之執持。若口
<lb ed="X" n="0164c04"/><lb ed="R032" n="0603a12"/>誦佛名。心馳八極。未具執持之眞修。烏能證一心之
<lb ed="X" n="0164c05"/><lb ed="R032" n="0603a13"/>實效。所謂道力終勝業力者。蓋爲眞能執持者言。非
<lb ed="X" n="0164c06"/><lb ed="R032" n="0603a14"/>爲不能執持者言也。苟未具執持之要。卽悉屛外緣。
<lb ed="X" n="0164c07"/><lb ed="R032" n="0603a15"/>亦何益哉。衆生當平居閱歷外緣時。畢生與妄念相
<lb ed="X" n="0164c08"/><lb ed="R032" n="0603a16"/>依。反覺此心宴然。似無妄念。及閉關專念。則妄念之
<lb ed="X" n="0164c09"/><lb ed="R032" n="0603a17"/>來。或如飆馳霆震。或如悽管繁弦。或如繭剝千絲。或
<lb ed="X" n="0164c10"/><lb ed="R032" n="0603a18"/>如沙延萬里。卑則欲障。高則理障。駮則無理取閙。種
<lb ed="X" n="0164c11"/><lb ed="R032" n="0603b01"/>種諸障。綜其大要。中理之念。不過十三。非理之念。不
<lb ed="X" n="0164c12"/><lb ed="R032" n="0603b02"/>止十三。非理非非理之念。復不止十之三四。行人値
<lb ed="X" n="0164c13"/><lb ed="R032" n="0603b03"/>此。當知所謂生滅心者卽此。所謂見思惑者卽此。此
<lb ed="X" n="0164c14"/><lb ed="R032" n="0603b04"/>輩正我生死之淵源。輪迴之根本。造化之所以牢籠
<lb ed="X" n="0164c15"/><lb ed="R032" n="0603b05"/>我者以此。鬼神之所以闚測我者亦以此。此皆僞我。
<lb ed="X" n="0164c16"/><lb ed="R032" n="0603b06"/>非眞我也。不但惡雜諸念。爲謬妄之尤。卽所謂善念。
<lb ed="X" n="0164c17"/><lb ed="R032" n="0603b07"/>亦謬妄之尤。何也。至道之要。惟在妙契眞如。由我作
<lb ed="X" n="0164c18"/><lb ed="R032" n="0603b08"/>主。非淨除妄念。不能一心不亂。非一心不亂。不能妙
<lb ed="X" n="0164c19"/><lb ed="R032" n="0603b09"/>契眞如。非妙契眞如。不能本性以起用。由我作主。果
<lb ed="X" n="0164c20"/><lb ed="R032" n="0603b10"/>能本性起用。由我作主。然後善無不存。乃眞行善。惡
<lb ed="X" n="0164c21"/><lb ed="R032" n="0603b11"/>無不絕。乃眞止惡。心如太虗。一塵不染。造化雖神。不
<lb ed="X" n="0164c22"/><lb ed="R032" n="0603b12"/>足牢籠。鬼神雖幽。莫能闚測。十方諸佛。皆我故人。三
<lb ed="X" n="0164c23"/><lb ed="R032" n="0603b13"/>藏敎典。皆我陳語。五宗公案。皆我鄕談。迴憶故我。不
<lb ed="X" n="0164c24"/><lb ed="R032" n="0603b14"/>値一噱<anchor xml:id="nkr_note_add_0164c2401" n="0164c2401"/><anchor xml:id="beg0164c2401" n="0164c2401"/>已<anchor xml:id="end0164c2401"/>。此皆證道之至言。亦學道之實事也。行人
<pb ed="X" xml:id="X22.0401.0165a" n="0165a"/>
<lb ed="X" n="0165a01"/><lb ed="R032" n="0603b15"/>果能先通此理。先知此事。然後知專念之鵠。舍阿彌
<lb ed="X" n="0165a02"/><lb ed="R032" n="0603b16"/>陀佛四字之外。罔非妄念。心知其妄。且勤事修。自然
<lb ed="X" n="0165a03"/><lb ed="R032" n="0603b17"/>僞我潛消。眞我日顯矣。所謂事修者非他。仍此一心
<lb ed="X" n="0165a04"/><lb ed="R032" n="0603b18"/>執持毫不放舍之念法而<anchor xml:id="nkr_note_add_0165a0401" n="0165a0401"/><anchor xml:id="beg0165a0401" n="0165a0401"/>已<anchor xml:id="end0165a0401"/>。一心之境。此口在佛。此
<lb ed="X" n="0165a05"/><lb ed="R032" n="0604a01"/>心在佛。形神寤寐。無不是佛。乃得有進無退。必成三
<lb ed="X" n="0165a06"/><lb ed="R032" n="0604a02"/>昧。如不知此義。或心恨妄念。激昂忼慨。力逐使行。無
<lb ed="X" n="0165a07"/><lb ed="R032" n="0604a03"/>行期也。或心畏妄念。痛哭流涕。虔禱使去。無去志也。
<lb ed="X" n="0165a08"/><lb ed="R032" n="0604a04"/>烏呼。悉屛外緣。執持之難猶若此。彼不屛外緣。與阿
<lb ed="X" n="0165a09"/><lb ed="R032" n="0604a05"/>彌陀佛若以淡漠相遭者。其所獲當何如哉。近世學
<lb ed="X" n="0165a10"/><lb ed="R032" n="0604a06"/>道之人。非謬妄不經。卽波旬之說。其智不足以知此。
<lb ed="X" n="0165a11"/><lb ed="R032" n="0604a07"/>其仁遂亦不足以任此。諸佛所憐憫者。正在此輩。故
<lb ed="X" n="0165a12"/><lb ed="R032" n="0604a08"/>余不憚煩言。再三申警。葛藤無<anchor xml:id="nkr_note_add_0165a1201" n="0165a1201"/><anchor xml:id="beg0165a1201" n="0165a1201"/>已<anchor xml:id="end0165a1201"/>。不知血性男子。出
<lb ed="X" n="0165a13"/><lb ed="R032" n="0604a09"/>世至人。果以爲何如也。</p>
<lb ed="X" n="0165a14"/><lb ed="R032" n="0604a10"/><p xml:id="pX22p0165a1401">先哲論念佛三昧者。厥誤有十。十誤具存。適爲眞修
<lb ed="X" n="0165a15"/><lb ed="R032" n="0604a11"/>實證之害。不可不察也。十誤者。一七日刻期之誤。二
<lb ed="X" n="0165a16"/><lb ed="R032" n="0604a12"/>不坐不睡之誤。三高聲念佛之誤。四事持理持之誤。
<lb ed="X" n="0165a17"/><lb ed="R032" n="0604a13"/>五參究念佛之誤。六集衆念佛之誤。七執著觀想之
<lb ed="X" n="0165a18"/><lb ed="R032" n="0604a14"/>誤。八執著事懺之誤。九因陋就簡之誤。十避難趨易
<lb ed="X" n="0165a19"/><lb ed="R032" n="0604a15"/>之誤也。秦譯小彌陀經曰。若有善男子善女人。聞說
<lb ed="X" n="0165a20"/><lb ed="R032" n="0604a16"/>阿彌陀佛。執持名號。若一日若二日。若三日。若四日。
<lb ed="X" n="0165a21"/><lb ed="R032" n="0604a17"/>若五日。若六日。若七日。一心不亂。其人臨命終時云
<lb ed="X" n="0165a22"/><lb ed="R032" n="0604a18"/>云。唐譯小彌陀經曰。若有淨信諸善男子。或善女人
<lb ed="X" n="0165a23"/><lb ed="R032" n="0604b01"/>得聞如是無量壽佛無量無邊不可思議功德名號。
<lb ed="X" n="0165a24"/><lb ed="R032" n="0604b02"/><name role="" type="person">極樂世界</name>功德莊嚴。聞<anchor xml:id="nkr_note_add_0165a2401" n="0165a2401"/><anchor xml:id="beg0165a2401" n="0165a2401"/>已<anchor xml:id="end0165a2401"/>思惟。若一日夜。或二。或三。
<pb ed="X" xml:id="X22.0401.0165b" n="0165b"/>
<lb ed="X" n="0165b01"/><lb ed="R032" n="0604b03"/>或四。或五。或六。或七。繫念不亂。是善男子或善女人。
<lb ed="X" n="0165b02"/><lb ed="R032" n="0604b04"/>臨命終時云云。此兩經之原文也。秦譯之義。當以執
<lb ed="X" n="0165b03"/><lb ed="R032" n="0604b05"/>持名號爲一句。以若一日若二日直至一心不亂。自
<lb ed="X" n="0165b04"/><lb ed="R032" n="0604b06"/>爲一句。唐譯之義。當以聞<anchor xml:id="nkr_note_add_0165b0401" n="0165b0401"/><anchor xml:id="beg0165b0401" n="0165b0401"/>已<anchor xml:id="end0165b0401"/>思惟爲一句。以若一日
<lb ed="X" n="0165b05"/><lb ed="R032" n="0604b07"/>夜或二或三直至繫念不亂。自爲一句。其意謂行人
<lb ed="X" n="0165b06"/><lb ed="R032" n="0604b08"/>念佛。如能念至一日一心不亂。或遠至七日一心不
<lb ed="X" n="0165b07"/><lb ed="R032" n="0604b09"/>亂。卽可操他日往生之券。其人臨命終時。卽心不顚
<lb ed="X" n="0165b08"/><lb ed="R032" n="0604b10"/>倒。徑遂往生爾。一日至七日。乃念佛一心不亂獲定
<lb ed="X" n="0165b09"/><lb ed="R032" n="0604b11"/>之期。非念佛一日或至七日。卽可一心不亂。卽可遂
<lb ed="X" n="0165b10"/><lb ed="R032" n="0604b12"/>獲實定也。秦譯之義如此。唐譯之義亦如此。其文本
<lb ed="X" n="0165b11"/><lb ed="R032" n="0604b13"/>無奧衍。亦無差謬。而博如雲栖之疏鈔。精如靈峰之
<lb ed="X" n="0165b12"/><lb ed="R032" n="0604b14"/>要解。無不誤以獲定之期。爲閉關專念之期。以是行
<lb ed="X" n="0165b13"/><lb ed="R032" n="0604b15"/>人遂有念佛打七之說。不知決無此理。亦無此事。非
<lb ed="X" n="0165b14"/><lb ed="R032" n="0604b16"/>先佛經文之誤。實後世解詁之疏。而擧世夢夢。莫不
<lb ed="X" n="0165b15"/><lb ed="R032" n="0604b17"/>奉爲典要。不可解也。夫念佛三昧。乃先佛至圓至頓
<lb ed="X" n="0165b16"/><lb ed="R032" n="0604b18"/>專修定慧。以解脫生死之極功也。以至圓至頓之極
<lb ed="X" n="0165b17"/><lb ed="R032" n="0605a01"/>功。而以爲七日可證。有是理乎。徧考傳記。固未嘗見
<lb ed="X" n="0165b18"/><lb ed="R032" n="0605a02"/>一人念佛七日卽證三昧者。旣未嘗見一人之徵驗。
<lb ed="X" n="0165b19"/><lb ed="R032" n="0605a03"/>而以爲果有其事可乎。蓋衆生以沈淪生死之故。歷
<lb ed="X" n="0165b20"/><lb ed="R032" n="0605a04"/>無量劫。乃有今日。惟其未具出世之定慧。乃有沈淪。
<lb ed="X" n="0165b21"/><lb ed="R032" n="0605a05"/>惟其沈淪。乃有生死。故衆生無論富貴。無論貧賤。無
<lb ed="X" n="0165b22"/><lb ed="R032" n="0605a06"/>論智愚賢不肖。旣有生死。卽具宿業。旣尟定慧。卽具
<lb ed="X" n="0165b23"/><lb ed="R032" n="0605a07"/>現業。宿現諸業。雖有厚薄之分。決無純淨之理。現業
<lb ed="X" n="0165b24"/><lb ed="R032" n="0605a08"/>之累。苟具賢智。猶可以懺悔解免。非賢非智之倫。<anchor xml:id="nkr_note_add_0165b2401" n="0165b2401"/><anchor xml:id="beg0165b2401" n="0165b2401"/>已<anchor xml:id="end0165b2401"/>
<pb ed="X" xml:id="X22.0401.0165c" n="0165c"/>
<lb ed="X" n="0165c01"/><lb ed="R032" n="0605a09"/>不可期。其餘更不足論。今乃以念佛專修。僅至一二
<lb ed="X" n="0165c02"/><lb ed="R032" n="0605a10"/>百日。卽獲一心。卽證三昧。旣懺宿現諸業。復操往生
<lb ed="X" n="0165c03"/><lb ed="R032" n="0605a11"/>之券。非至圓至頓。何能臻此。所謂圓頓者。謂苟具眞
<lb ed="X" n="0165c04"/><lb ed="R032" n="0605a12"/>修。決能實證云爾。非謂念佛七日。卽可收實證之效
<lb ed="X" n="0165c05"/><lb ed="R032" n="0605a13"/>也。如謂念佛七日。卽可收實證之效。則大地衆生。數
<lb ed="X" n="0165c06"/><lb ed="R032" n="0605a14"/>千百年之內。幾無一人無此七日之暇。是大地衆生。
<lb ed="X" n="0165c07"/><lb ed="R032" n="0605a15"/>但有此七日功夫。卽無不立證念佛三昧。卽無不超
<lb ed="X" n="0165c08"/><lb ed="R032" n="0605a16"/>然於生死之外矣。豈不異哉。所謂念佛三昧者。內則
<lb ed="X" n="0165c09"/><lb ed="R032" n="0605a17"/>一心不亂。外則幷見西方三聖。十方諸佛。及極樂此
<lb ed="X" n="0165c10"/><lb ed="R032" n="0605a18"/>土訴合爲一。如省一大師所證者。是也。所謂一心不
<lb ed="X" n="0165c11"/><lb ed="R032" n="0605b01"/>亂。謂此心惟有阿彌陀佛。其餘諸念。纖毫不存。是也。
<lb ed="X" n="0165c12"/><lb ed="R032" n="0605b02"/>所證如此。是爲實定。是爲根本三昧。根本三昧。<anchor xml:id="nkr_note_add_0165c1201" n="0165c1201"/><anchor xml:id="beg0165c1201" n="0165c1201"/>已<anchor xml:id="end0165c1201"/>決
<lb ed="X" n="0165c13"/><lb ed="R032" n="0605b03"/>非七日所能遽證。無論究竟三昧矣。以余所見。由專
<lb ed="X" n="0165c14"/><lb ed="R032" n="0605b04"/>念而證實定者。僅有省一大師一人。其徑證究竟三
<lb ed="X" n="0165c15"/><lb ed="R032" n="0605b05"/>昧。由定發慧者。惟澍庵大師一人而<anchor xml:id="nkr_note_add_0165c1501" n="0165c1501"/><anchor xml:id="beg0165c1501" n="0165c1501"/>已<anchor xml:id="end0165c1501"/>。澍公專念至
<lb ed="X" n="0165c16"/><lb ed="R032" n="0605b06"/>三年之久。余更未嘗面加參叩。故其證入之期。不敢
<lb ed="X" n="0165c17"/><lb ed="R032" n="0605b07"/>輙定。若省公則以童眞出家。無纖毫之過。猶必專念
<lb ed="X" n="0165c18"/><lb ed="R032" n="0605b08"/>至兩期之久。乃證根本三昧。若余所親歷。更專念至
<lb ed="X" n="0165c19"/><lb ed="R032" n="0605b09"/>三期之久。自揣所證。僅得一日一心。而所見諸佛光
<lb ed="X" n="0165c20"/><lb ed="R032" n="0605b10"/>相。猶未能眞切。幷根本三昧。亦未敢遽承。則其難可
<lb ed="X" n="0165c21"/><lb ed="R032" n="0605b11"/>知。學道之徒。決不敢大言欺世。以自誤誤人。以此知
<lb ed="X" n="0165c22"/><lb ed="R032" n="0605b12"/>念佛七日卽證一心。決非經文之本義。亦非人世所
<lb ed="X" n="0165c23"/><lb ed="R032" n="0605b13"/>宜有。雖獲罪雲栖諸老。亦不敢辭。惟在後學之自審
<lb ed="X" n="0165c24"/><lb ed="R032" n="0605b14"/>而<anchor xml:id="nkr_note_add_0165c2401" n="0165c2401"/><anchor xml:id="beg0165c2401" n="0165c2401"/>已<anchor xml:id="end0165c2401"/>。世有決眞修實證之志者。惟當依新定百二十
<pb ed="X" xml:id="X22.0401.0166a" n="0166a"/>
<lb ed="X" n="0166a01"/><lb ed="R032" n="0605b15"/>日之長期。閉關專念。庶幾猶有實證之日。如謂不然。
<lb ed="X" n="0166a02"/><lb ed="R032" n="0605b16"/>則非余之所敢知<anchor xml:id="nkr_note_add_0166a0201" n="0166a0201"/><anchor xml:id="beg0166a0201" n="0166a0201"/>已<anchor xml:id="end0166a0201"/>。此七日刻期之誤也。昔有修般
<lb ed="X" n="0166a03"/><lb ed="R032" n="0605b17"/>舟三昧者。執不坐不睡之文。未及兩月。雨腿胕腫。病
<lb ed="X" n="0166a04"/><lb ed="R032" n="0605b18"/>不能興。竟破期出關。不能卒業。余參省公時。嘗以此
<lb ed="X" n="0166a05"/><lb ed="R032" n="0606a01"/>義爲質。省公曰。專修念佛三昧。惟在悉屛諸念。漸證
<lb ed="X" n="0166a06"/><lb ed="R032" n="0606a02"/>一心。果證一心。則精神壯健。自然不困。決不欲睡。自
<lb ed="X" n="0166a07"/><lb ed="R032" n="0606a03"/>然不飢。決不欲食。余昔在關所證。其效如此。乃先得
<lb ed="X" n="0166a08"/><lb ed="R032" n="0606a04"/>一心。然後自然不睡。非未得一心。先以不睡強制。遂
<lb ed="X" n="0166a09"/><lb ed="R032" n="0606a05"/>可徑證一心也。余昔在關。旣得一心時。雖腹內不飢。
<lb ed="X" n="0166a10"/><lb ed="R032" n="0606a06"/>心不欲食。而每値飯來。必強食少許。恐不食太久。轉
<lb ed="X" n="0166a11"/><lb ed="R032" n="0606a07"/>致人怪詫也。省公之言如此。則妄執不坐不睡之文。
<lb ed="X" n="0166a12"/><lb ed="R032" n="0606a08"/>以強求三昧者。其謬可知。然非此等開示。旦不知不
<lb ed="X" n="0166a13"/><lb ed="R032" n="0606a09"/>睡之效。實在<anchor xml:id="nkr_note_add_0166a1301" n="0166a1301"/><anchor xml:id="beg0166a1301" n="0166a1301"/>已<anchor xml:id="end0166a1301"/>證一心之後。其說之精切如此。實足
<lb ed="X" n="0166a14"/><lb ed="R032" n="0606a10"/>爲後世法程。學道者。如妄執舊說。先自戕賊。是則格
<lb ed="X" n="0166a15"/><lb ed="R032" n="0606a11"/>致未精。自貽伊戚。非舊說之咎。此不坐不睡之誤也。
<lb ed="X" n="0166a16"/><lb ed="R032" n="0606a12"/>唐人紫閣法師。謂高聲念佛。易得三昧。余昔頗信其
<lb ed="X" n="0166a17"/><lb ed="R032" n="0606a13"/>說。閉關兩期。皆以高聲持誦。而心亂彌甚。及第三期。
<lb ed="X" n="0166a18"/><lb ed="R032" n="0606a14"/>深求其故。乃知不亂之實。惟在安詳專念。不在高聲。
<lb ed="X" n="0166a19"/><lb ed="R032" n="0606a15"/>高聲持誦。必致心逐神馳。轉非善計。以此低聲詳念。
<lb ed="X" n="0166a20"/><lb ed="R032" n="0606a16"/>僅使耳聞。乃得漸有證入。而兩期二百餘日。晝夜聲
<lb ed="X" n="0166a21"/><lb ed="R032" n="0606a17"/>喧。竟致氣虗之病。以此知紫閣之說。乃叢林念佛之
<lb ed="X" n="0166a22"/><lb ed="R032" n="0606a18"/>陋習。非期證三昧之眞修。如深信其說。且轉滋流弊。
<lb ed="X" n="0166a23"/><lb ed="R032" n="0606b01"/>此高聲念佛之誤也。靈峰小彌陀經要解曰。執持則
<lb ed="X" n="0166a24"/><lb ed="R032" n="0606b02"/>念念憶佛名號。然有事持理持。事持者。信有西方阿
<pb ed="X" xml:id="X22.0401.0166b" n="0166b"/>
<lb ed="X" n="0166b01"/><lb ed="R032" n="0606b03"/>彌陀佛。而未達是心作佛。是心是佛。但以決志願求
<lb ed="X" n="0166b02"/><lb ed="R032" n="0606b04"/>生故。如子憶母。無時暫忘。理持者。信有西方阿彌陀
<lb ed="X" n="0166b03"/><lb ed="R032" n="0606b05"/>佛。是我心具。是我心造。卽以自心所具所造洪名。爲
<lb ed="X" n="0166b04"/><lb ed="R032" n="0606b06"/>繫心之境。令不暫忘也。今按先佛淨宗遺敎。惟有專
<lb ed="X" n="0166b05"/><lb ed="R032" n="0606b07"/>心持念之誨。專心持念。惟在事特。別無所謂理持也。
<lb ed="X" n="0166b06"/><lb ed="R032" n="0606b08"/>後世說經之徒。或內讋禪那。或外博敎典。惟恐淨業
<lb ed="X" n="0166b07"/><lb ed="R032" n="0606b09"/>之不玄不妙。每強生枝節。競進葛藤。如雲栖之疏鈔。
<lb ed="X" n="0166b08"/><lb ed="R032" n="0606b10"/>靈峰之要解。皆窮高極深。惟恐不得當者。是也。不知
<lb ed="X" n="0166b09"/><lb ed="R032" n="0606b11"/>淨土之要。專在事修。無取理觀。果能進證二種三昧。
<lb ed="X" n="0166b10"/><lb ed="R032" n="0606b12"/>其窮高極深。且兼攝法界一切三昧。斷非諸宗所能
<lb ed="X" n="0166b11"/><lb ed="R032" n="0606b13"/>及。何也。以定慧幷圓。且操往生之<anchor xml:id="nkr_note_add_0166b1101" n="0166b1101"/><anchor xml:id="beg0166b1101" n="0166b1101"/>券<anchor xml:id="end0166b1101"/>故也。禪宗所長。
<lb ed="X" n="0166b12"/><lb ed="R032" n="0606b14"/>惟在證悟。證悟之後。猶當埽除現業流識。甫能上事
<lb ed="X" n="0166b13"/><lb ed="R032" n="0606b15"/>諸佛。解脫生死。若現業流識一毫未淨。解脫生死。猶
<lb ed="X" n="0166b14"/><lb ed="R032" n="0606b16"/>不敢必。淨宗則果證二種三昧。固<anchor xml:id="nkr_note_add_0166b1401" n="0166b1401"/><anchor xml:id="beg0166b1401" n="0166b1401"/>已<anchor xml:id="end0166b1401"/>現生近事諸佛。
<lb ed="X" n="0166b15"/><lb ed="R032" n="0606b17"/>亦獲證悟。亦決往生。其能兼得禪宗所長可知。禪宗
<lb ed="X" n="0166b16"/><lb ed="R032" n="0606b18"/>且然。其能冠冕諸宗之三昧。亦可知。然此等實證。皆
<lb ed="X" n="0166b17"/><lb ed="R032" n="0607a01"/>自事修專念中來。決非空談玄妙者所能及。玄妙猶
<lb ed="X" n="0166b18"/><lb ed="R032" n="0607a02"/>無取空談。更何事持理持之有。如必以理持爲玄妙。
<lb ed="X" n="0166b19"/><lb ed="R032" n="0607a03"/>則少通數卷敎典者。皆能稱述。尤不足異。然則上企
<lb ed="X" n="0166b20"/><lb ed="R032" n="0607a04"/>三昧者。惟在決志眞修。以期實證而<anchor xml:id="nkr_note_add_0166b2001" n="0166b2001"/><anchor xml:id="beg0166b2001" n="0166b2001"/>已<anchor xml:id="end0166b2001"/>。空談博辯。果
<lb ed="X" n="0166b21"/><lb ed="R032" n="0607a05"/>何益哉。此事持理持之誤也。二種三昧。皆以一心不
<lb ed="X" n="0166b22"/><lb ed="R032" n="0607a06"/>亂爲權輿。然必先具根本三昧。乃得進證究竟三昧。
<lb ed="X" n="0166b23"/><lb ed="R032" n="0607a07"/>世所謂百尺竿頭再進一步。是也。二種三昧。次第秩
<lb ed="X" n="0166b24"/><lb ed="R032" n="0607a08"/>然。不容紊亂。諸經具在。可覆按也。雲栖大師未能會
<pb ed="X" xml:id="X22.0401.0166c" n="0166c"/>
<lb ed="X" n="0166c01"/><lb ed="R032" n="0607a09"/>通遺敎。不知念佛三昧有定慧之別。輙以持名念佛
<lb ed="X" n="0166c02"/><lb ed="R032" n="0607a10"/>所證之一心。爲事一心。以參究念佛所證之一心。爲
<lb ed="X" n="0166c03"/><lb ed="R032" n="0607a11"/>理一心。雖先佛遺敎。絕無參究念佛之說。亦在所不
<lb ed="X" n="0166c04"/><lb ed="R032" n="0607a12"/>顧。不知何意也。且禪宗參究話頭。數逾恒沙。亦何取
<lb ed="X" n="0166c05"/><lb ed="R032" n="0607a13"/>強易念佛爲參究。淨宗念佛。本無疑義。今因參究念
<lb ed="X" n="0166c06"/><lb ed="R032" n="0607a14"/>佛。轉生疑義。詎非枝節。且以參究念佛爲理。是以持
<lb ed="X" n="0166c07"/><lb ed="R032" n="0607a15"/>名念佛爲非理矣。先佛所謂念佛之理。決不如此。諸
<lb ed="X" n="0166c08"/><lb ed="R032" n="0607a16"/>經具在。亦可覆按。無取空談也。又參究念佛。雖獲一
<lb ed="X" n="0166c09"/><lb ed="R032" n="0607a17"/>心。仍不能外見諸佛。及<name role="" type="person">極樂淨土</name>。心淨土淨。然後得
<lb ed="X" n="0166c10"/><lb ed="R032" n="0607a18"/>爲念佛三昧。今旣不然。尙何一心。尙何三昧之有。蓋
<lb ed="X" n="0166c11"/><lb ed="R032" n="0607b01"/>大師本以參究念佛。得破本參。故執著枝節之舊法。
<lb ed="X" n="0166c12"/><lb ed="R032" n="0607b02"/>毅然不讓。不知其說不足增益禪宗。適足破壞淨業。
<lb ed="X" n="0166c13"/><lb ed="R032" n="0607b03"/>且使先佛所示二種三昧之正宗。皆湮沒無傳。非細
<lb ed="X" n="0166c14"/><lb ed="R032" n="0607b04"/>故也。二種三昧之別。<anchor xml:id="nkr_note_add_0166c1401" n="0166c1401"/><anchor xml:id="beg0166c1401" n="0166c1401"/>已<anchor xml:id="end0166c1401"/>詳見上文。而參究之非。尤不
<lb ed="X" n="0166c15"/><lb ed="R032" n="0607b05"/>容不辯。此參究念佛之誤也。修念佛三昧者。必外絕
<lb ed="X" n="0166c16"/><lb ed="R032" n="0607b06"/>諸緣。然後能內證一心。必內證一心。然後能外見淨
<lb ed="X" n="0166c17"/><lb ed="R032" n="0607b07"/>土。及一切諸佛。此專念之法。所以必當以禁語屛事
<lb ed="X" n="0166c18"/><lb ed="R032" n="0607b08"/>爲首務也。集衆念佛。乃叢林之儀軌。非專修三昧者
<lb ed="X" n="0166c19"/><lb ed="R032" n="0607b09"/>所尙。尤妄者。至男女淆雜。反致譏嫌。實非細故。如不
<lb ed="X" n="0166c20"/><lb ed="R032" n="0607b10"/>通世故。率意招邀。決無絲粟之實功。且來意外之煩
<lb ed="X" n="0166c21"/><lb ed="R032" n="0607b11"/>惱。亦可惜<anchor xml:id="nkr_note_add_0166c2101" n="0166c2101"/><anchor xml:id="beg0166c2101" n="0166c2101"/>已<anchor xml:id="end0166c2101"/>。此集衆念佛之誤也。淨土行人如蘄轉
<lb ed="X" n="0166c22"/><lb ed="R032" n="0607b12"/>凡入聖。當以閉關持名爲第一義。如誤執觀想。以期
<lb ed="X" n="0166c23"/><lb ed="R032" n="0607b13"/>見佛。且不知有邪觀之虞。其惑彌甚。蓋持名旣證三
<lb ed="X" n="0166c24"/><lb ed="R032" n="0607b14"/>昧。則諸佛現前。淨土此方訢合爲一。心淨則土淨。乃
<pb ed="X" xml:id="X22.0401.0167a" n="0167a"/>
<lb ed="X" n="0167a01"/><lb ed="R032" n="0607b15"/>持名之實效。亦何必別事觀想。反招邪觀。如不解此
<lb ed="X" n="0167a02"/><lb ed="R032" n="0607b16"/>義。是持名念佛之全體大用。猶未具眞知灼見。卽妄
<lb ed="X" n="0167a03"/><lb ed="R032" n="0607b17"/>事觀想。亦決無所得矣。一門深入。乃學道之正宗。行
<lb ed="X" n="0167a04"/><lb ed="R032" n="0607b18"/>證之要訣。若朝三暮四。烏足以語至道哉。此執著觀
<lb ed="X" n="0167a05"/><lb ed="R032" n="0608a01"/>想之誤也。念佛之實功。一心不亂而<anchor xml:id="nkr_note_add_0167a0501" n="0167a0501"/><anchor xml:id="beg0167a0501" n="0167a0501"/>已<anchor xml:id="end0167a0501"/>。苟證一心。是
<lb ed="X" n="0167a06"/><lb ed="R032" n="0608a02"/>爲實定。以云出世。則先後現證二種三昧。決定上品
<lb ed="X" n="0167a07"/><lb ed="R032" n="0608a03"/>上生。翛然於生死萬物之表。以云經世。則諸惡電埽。
<lb ed="X" n="0167a08"/><lb ed="R032" n="0608a04"/>衆善雲屯。高據孔門之四科。兼獲叔孫氏之三不朽。
<lb ed="X" n="0167a09"/><lb ed="R032" n="0608a05"/>名臣循吏。皆其緖餘。無待勉強。以云神僊。則立致決
<lb ed="X" n="0167a10"/><lb ed="R032" n="0608a06"/>定沖擧。深通生死之故者。且無所用其沖擧焉。蓋見
<lb ed="X" n="0167a11"/><lb ed="R032" n="0608a07"/>思旣盡。則無明塵沙諸惑。亦勢必循叙漸盡。非如此。
<lb ed="X" n="0167a12"/><lb ed="R032" n="0608a08"/>不足以證究竟三昧也。然欲兼證此等三昧。舍閉關
<lb ed="X" n="0167a13"/><lb ed="R032" n="0608a09"/>專念之法。別無謬巧。而愚者不察。乃別務事懺。反昧
<lb ed="X" n="0167a14"/><lb ed="R032" n="0608a10"/>眞修。且或誤以事懺爲眞修。詎非笑柄。此深悉定慧
<lb ed="X" n="0167a15"/><lb ed="R032" n="0608a11"/>淵源者。所以每見淨土懺願諸儀。未嘗不慨然太息
<lb ed="X" n="0167a16"/><lb ed="R032" n="0608a12"/>也。然則期證三昧者。亦惟閉關專念而<anchor xml:id="nkr_note_add_0167a1601" n="0167a1601"/><anchor xml:id="beg0167a1601" n="0167a1601"/>已<anchor xml:id="end0167a1601"/>。他不足道
<lb ed="X" n="0167a17"/><lb ed="R032" n="0608a13"/>也。此執著事懺之誤也。欲通念佛之綱宗。必先具通
<lb ed="X" n="0167a18"/><lb ed="R032" n="0608a14"/>禪那。敎。律。祕密。諸家之綱宗。必先具通經世聖人四
<lb ed="X" n="0167a19"/><lb ed="R032" n="0608a15"/>科三不朽之綱宗。必先具通格物致知之綱宗。然此
<lb ed="X" n="0167a20"/><lb ed="R032" n="0608a16"/>數端。非首以讀書。次以親師取友者。決不可得。非力
<lb ed="X" n="0167a21"/><lb ed="R032" n="0608a17"/>除門戶之邪見者。決不可得。非先具兼善之志者。亦
<lb ed="X" n="0167a22"/><lb ed="R032" n="0608a18"/>決不可得。如惟據尋常講師之一論一說。及儒家神
<lb ed="X" n="0167a23"/><lb ed="R032" n="0608b01"/>僊家之空談排斥。鮮有不受其惑者。蓋雖淨宗諸家
<lb ed="X" n="0167a24"/><lb ed="R032" n="0608b02"/>書。其淺陋者。亦或不可偏信。其他可知。此融會貫通
<pb ed="X" xml:id="X22.0401.0167b" n="0167b"/>
<lb ed="X" n="0167b01"/><lb ed="R032" n="0608b03"/>之所以爲難。因陋就簡之所以不可不愼也。然則苟
<lb ed="X" n="0167b02"/><lb ed="R032" n="0608b04"/>欲入此保社。豈門戶之瞀儒。無知之僧道。及甘食悅
<lb ed="X" n="0167b03"/><lb ed="R032" n="0608b05"/>色全軀保妻子之徒。所得與哉。此因陋就簡之誤也。
<lb ed="X" n="0167b04"/><lb ed="R032" n="0608b06"/>念佛三昧。諸家三昧之冠冕也。惟其兼綜經世出世
<lb ed="X" n="0167b05"/><lb ed="R032" n="0608b07"/>之長。故得爲諸家三昧之冠冕。以冠冕諸家之三昧。
<lb ed="X" n="0167b06"/><lb ed="R032" n="0608b08"/>流俗乃欲以輕心掉之。常法持之。以冀徵驗。可乎。上
<lb ed="X" n="0167b07"/><lb ed="R032" n="0608b09"/>文專念法門。乃余徧考先佛之敎典。親覩眞修實證
<lb ed="X" n="0167b08"/><lb ed="R032" n="0608b10"/>之至人。且嘗身歷眞修實證之得失。乃敢不避譏嫌。
<lb ed="X" n="0167b09"/><lb ed="R032" n="0608b11"/>具陳所見。蓋願普吿天下後世之志士仁人。且冀徧
<lb ed="X" n="0167b10"/><lb ed="R032" n="0608b12"/>息天下萬世之邪敎詖行。實徧質諸佛不惑之說也。
<lb ed="X" n="0167b11"/><lb ed="R032" n="0608b13"/>然苟無其人。道不虗行。自念衰病日侵。尙嬰世網。不
<lb ed="X" n="0167b12"/><lb ed="R032" n="0608b14"/>復能進證三昧之極功。深以自愧。若其說之精切著
<lb ed="X" n="0167b13"/><lb ed="R032" n="0608b15"/>明。則固有不容易者。斯世果有兼通經世出世之豪
<lb ed="X" n="0167b14"/><lb ed="R032" n="0608b16"/>傑。當知超脫分段生死。以轉凡入聖。舍此別無盡善
<lb ed="X" n="0167b15"/><lb ed="R032" n="0608b17"/>之方。庶幾勉力眞修。進圖現證三昧。旣足師表人天。
<lb ed="X" n="0167b16"/><lb ed="R032" n="0608b18"/>亦可悉備六度萬行。普拯含靈。且適爲鄙說之顯證。
<lb ed="X" n="0167b17"/><lb ed="R032" n="0609a01"/>如不察區區悲憫之衷。惟欲以避難就易之方妄希
<lb ed="X" n="0167b18"/><lb ed="R032" n="0609a02"/>三昧。或不能上考古經。下徵今驗。別事空談。反疏實
<lb ed="X" n="0167b19"/><lb ed="R032" n="0609a03"/>義。俾現證之傳不顯於世。以自誤誤人。則載胥及溺。
<lb ed="X" n="0167b20"/><lb ed="R032" n="0609a04"/>亦末如之何<anchor xml:id="nkr_note_add_0167b2001" n="0167b2001"/><anchor xml:id="beg0167b2001" n="0167b2001"/>已<anchor xml:id="end0167b2001"/>。余舊作念佛頓漸偈曰。修漸不修頓。
<lb ed="X" n="0167b21"/><lb ed="R032" n="0609a05"/>無由證三昧。業力仍糾纏。道力不難退。修頓亦修漸。
<lb ed="X" n="0167b22"/><lb ed="R032" n="0609a06"/>殺敵期致果。<g ref="#CB15931">蹠</g>實廢空談。諸佛皆印可。頓漸兩不修。
<lb ed="X" n="0167b23"/><lb ed="R032" n="0609a07"/>安愚無善計。不解超輪迴。終受三途制。頓漸兩俱修。
<lb ed="X" n="0167b24"/><lb ed="R032" n="0609a08"/>見佛亦見性。現爲人天師。終歸無上乘。此念佛頓漸
<pb ed="X" xml:id="X22.0401.0167c" n="0167c"/>
<lb ed="X" n="0167c01"/><lb ed="R032" n="0609a09"/>之分。亦避難趨易之得失也。十誤之說如此。雖本經
<lb ed="X" n="0167c02"/><lb ed="R032" n="0609a10"/>之贅言。實法界之了義。卽見斥於出世之先哲。亦所
<lb ed="X" n="0167c03"/><lb ed="R032" n="0609a11"/>不辭。非好辯也。不得<anchor xml:id="nkr_note_add_0167c0301" n="0167c0301"/><anchor xml:id="beg0167c0301" n="0167c0301"/>已<anchor xml:id="end0167c0301"/>也。</p>
<lb ed="X" n="0167c04"/><lb ed="R032" n="0609a12"/><p xml:id="pX22p0167c0401">舊作省一大師傳曰。省一大師。名失考。俗姓高氏。揚
<lb ed="X" n="0167c05"/><lb ed="R032" n="0609a13"/>州江都人。世爲農家。至大師尤端慤。年十二。執母喪。
<lb ed="X" n="0167c06"/><lb ed="R032" n="0609a14"/>哀毀不<anchor xml:id="nkr_note_add_0167c0601" n="0167c0601"/><anchor xml:id="beg0167c0601" n="0167c0601"/>已<anchor xml:id="end0167c0601"/>。意謂人不可無母。無母且不可爲人。由是
<lb ed="X" n="0167c07"/><lb ed="R032" n="0609a15"/>發出世想。而以父阻不果行。及年十九。父亦沒。及投
<lb ed="X" n="0167c08"/><lb ed="R032" n="0609a16"/>天峰寺薙染。旋受具戒於揚州<name role="" type="person">天寧寺</name>。其幼時。嘗聞
<lb ed="X" n="0167c09"/><lb ed="R032" n="0609a17"/>人言。凡出家者。悉登上果。意深悅之。及<anchor xml:id="nkr_note_add_0167c0901" n="0167c0901"/><anchor xml:id="beg0167c0901" n="0167c0901"/>已<anchor xml:id="end0167c0901"/>出家。屢求
<lb ed="X" n="0167c10"/><lb ed="R032" n="0609a18"/>修持之法。無知者。久之。始聞淨土之學於焦山僧。輙
<lb ed="X" n="0167c11"/><lb ed="R032" n="0609b01"/>自立課程。專志持名不輟。又數年。復有吿以刻期求
<lb ed="X" n="0167c12"/><lb ed="R032" n="0609b02"/>證念佛三昧者。大師乃喜曰。必如此。乃稱圓頓。不然。
<lb ed="X" n="0167c13"/><lb ed="R032" n="0609b03"/>且<g ref="#CB15106">鬱</g><g ref="#CB15106">鬱</g>畢世。奚爲也。遂發願閉關念佛百二十日。期
<lb ed="X" n="0167c14"/><lb ed="R032" n="0609b04"/>現證三昧。<anchor xml:id="nkr_note_add_0167c1401" n="0167c1401"/><anchor xml:id="beg0167c1401" n="0167c1401"/>已<anchor xml:id="end0167c1401"/>入關。妄念紛乘。瀾翻不止。期<anchor xml:id="nkr_note_add_0167c1402" n="0167c1402"/><anchor xml:id="beg0167c1402" n="0167c1402"/>已<anchor xml:id="end0167c1402"/>滿。無所
<lb ed="X" n="0167c15"/><lb ed="R032" n="0609b05"/>得。師大恨。規再擧。誓必得乃<anchor xml:id="nkr_note_add_0167c1501" n="0167c1501"/><anchor xml:id="beg0167c1501" n="0167c1501"/>已<anchor xml:id="end0167c1501"/>。又數年。復掩關於揚
<lb ed="X" n="0167c16"/><lb ed="R032" n="0609b06"/>州。初念時。雜妄如故。至五十日猶未<anchor xml:id="nkr_note_add_0167c1601" n="0167c1601"/><anchor xml:id="beg0167c1601" n="0167c1601"/>已<anchor xml:id="end0167c1601"/>。師大戚。彌加
<lb ed="X" n="0167c17"/><lb ed="R032" n="0609b07"/>懇摯。如是者二十餘日。返觀心境。覺情識破壞。妄念
<lb ed="X" n="0167c18"/><lb ed="R032" n="0609b08"/>漸息。意乃稍慰。又久之。覺妄念之擾。日不過三五至。
<lb ed="X" n="0167c19"/><lb ed="R032" n="0609b09"/>卽見阿彌陀佛卓立空際。金容炳然。莊嚴微妙。不可
<lb ed="X" n="0167c20"/><lb ed="R032" n="0609b10"/>名狀。師禮拜<anchor xml:id="nkr_note_add_0167c2001" n="0167c2001"/><anchor xml:id="beg0167c2001" n="0167c2001"/>已<anchor xml:id="end0167c2001"/>。私念曰。佛<anchor xml:id="nkr_note_add_0167c2002" n="0167c2002"/><anchor xml:id="beg0167c2002" n="0167c2002"/>已<anchor xml:id="end0167c2002"/>在前。溷溺臥寐皆不便。
<lb ed="X" n="0167c21"/><lb ed="R032" n="0609b11"/>奈何。<anchor xml:id="nkr_note_add_0167c2101" n="0167c2101"/><anchor xml:id="beg0167c2101" n="0167c2101"/>已<anchor xml:id="end0167c2101"/>而灑然曰。父母於子。猶不以汙穢爲嫌。況佛
<lb ed="X" n="0167c22"/><lb ed="R032" n="0609b12"/>哉。由是勇猛精進。持誦益虔。又久之。心境廓然。與太
<lb ed="X" n="0167c23"/><lb ed="R032" n="0609b13"/>虗同。善念惡念。及細微雜念。纖毫不存。動靜如一。心
<lb ed="X" n="0167c24"/><lb ed="R032" n="0609b14"/>口之際。惟餘佛名。欲求妄念。亦了不可得。至是神氣
<pb ed="X" xml:id="X22.0401.0168a" n="0168a"/>
<lb ed="X" n="0168a01"/><lb ed="R032" n="0609b15"/>倍充。不復臥寐。亦無飢渴。食至則食。亦無所苦。外境
<lb ed="X" n="0168a02"/><lb ed="R032" n="0609b16"/>則光明洞徹。極樂此土。訢合爲一。所居之室。牆壁皆
<lb ed="X" n="0168a03"/><lb ed="R032" n="0609b17"/>隱。諸佛菩薩充滿大空。金地蓮池七寶行樹。及空際
<lb ed="X" n="0168a04"/><lb ed="R032" n="0609b18"/>地上宮室樓臺。目力所屆。多不勝數。所行坐處。境界
<lb ed="X" n="0168a05"/><lb ed="R032" n="0610a01"/>如一。光耀無間。亦不別晝夜。其超勝博麗。多淨土諸
<lb ed="X" n="0168a06"/><lb ed="R032" n="0610a02"/>經所未及。故不能徧識焉。一日方持誦間。見前有寶
<lb ed="X" n="0168a07"/><lb ed="R032" n="0610a03"/>蓮華二。華上天人。貌與諸菩薩同。而神似其父母。裁
<lb ed="X" n="0168a08"/><lb ed="R032" n="0610a04"/>一注視。其一人<anchor xml:id="nkr_note_add_0168a0801" n="0168a0801"/><anchor xml:id="beg0168a0801" n="0168a0801"/>已<anchor xml:id="end0168a0801"/>緩步至前。果母也。欣然謂師曰。汝
<lb ed="X" n="0168a09"/><lb ed="R032" n="0610a05"/>以我故。發心出家。汝今證道。我與汝父亦以汝故。得
<lb ed="X" n="0168a10"/><lb ed="R032" n="0610a06"/>超生淨土。今奉佛飭。特來慰汝。師方起立。母止之曰。
<lb ed="X" n="0168a11"/><lb ed="R032" n="0610a07"/>佛正在前。不可以我故。擾汝定力。汝志<anchor xml:id="nkr_note_add_0168a1101" n="0168a1101"/><anchor xml:id="beg0168a1101" n="0168a1101"/>已<anchor xml:id="end0168a1101"/>慰。他日淨
<lb ed="X" n="0168a12"/><lb ed="R032" n="0610a08"/>土好相見也。言<anchor xml:id="nkr_note_add_0168a1201" n="0168a1201"/><anchor xml:id="beg0168a1201" n="0168a1201"/>已<anchor xml:id="end0168a1201"/>遂隱。再視寶蓮。則與大地衆華披
<lb ed="X" n="0168a13"/><lb ed="R032" n="0610a09"/>拂相糅。迷不知處所矣。自證三昧後。心境淨境。不變
<lb ed="X" n="0168a14"/><lb ed="R032" n="0610a10"/>不退。直至期滿出關乃<anchor xml:id="nkr_note_add_0168a1401" n="0168a1401"/><anchor xml:id="beg0168a1401" n="0168a1401"/>已<anchor xml:id="end0168a1401"/>。師言。當在關時。心境寂然。
<lb ed="X" n="0168a15"/><lb ed="R032" n="0610a11"/>不知久暫。及旣出。追溯其時。蓋不啻二十日云。師證
<lb ed="X" n="0168a16"/><lb ed="R032" n="0610a12"/>三昧時。年幾三十。後雖爲無事道人。終日念佛繙經。
<lb ed="X" n="0168a17"/><lb ed="R032" n="0610a13"/>未嘗自怠。旣老。眉髮俱白。而顏色溫潤。狀貌嶷然。有
<lb ed="X" n="0168a18"/><lb ed="R032" n="0610a14"/>參謁者。惟語以入道緣起。及所證境界。每戒人曰。認
<lb ed="X" n="0168a19"/><lb ed="R032" n="0610a15"/>眞念佛。佛不汝欺也。又曰。苟證三昧。往生乃可必。然
<lb ed="X" n="0168a20"/><lb ed="R032" n="0610a16"/>不能閉關禁語。一心持誦。三昧無由證也。或以禪敎
<lb ed="X" n="0168a21"/><lb ed="R032" n="0610a17"/>爲問。輙謝不知。其敎人絕無矯飾如此。故虗妄之徒
<lb ed="X" n="0168a22"/><lb ed="R032" n="0610a18"/>見師面。靡不爽然自失者。師年六十餘。嘗一主天寧
<lb ed="X" n="0168a23"/><lb ed="R032" n="0610b01"/>寺法席。旋謝去。光緖十一年四月六日。示寂於丹徒
<lb ed="X" n="0168a24"/><lb ed="R032" n="0610b02"/><name role="" type="person">竹林寺</name>。塔在夾山之靑龍麓。世壽七十有四。法臘五
<pb ed="X" xml:id="X22.0401.0168b" n="0168b"/>
<lb ed="X" n="0168b01"/><lb ed="R032" n="0610b03"/>十有五。贊曰。道力業力。不敵久矣。而世之治淨土者。
<lb ed="X" n="0168b02"/><lb ed="R032" n="0610b04"/>輒以散心持名。蘄脫生死。豈不異哉。余昔久聞大師
<lb ed="X" n="0168b03"/><lb ed="R032" n="0610b05"/>名。至光緖七年春。始得參禮於揚州淨慧寺。大師諄
<lb ed="X" n="0168b04"/><lb ed="R032" n="0610b06"/>諄勸導。意若以爲可敎者。余後雖頗依大師口訣以
<lb ed="X" n="0168b05"/><lb ed="R032" n="0610b07"/>自策。而所證微淺。不足仰嗣高躅。時用自愧。然於大
<lb ed="X" n="0168b06"/><lb ed="R032" n="0610b08"/>師所付屬者。服膺不忘。猶冀沒齒精進。必得一當以
<lb ed="X" n="0168b07"/><lb ed="R032" n="0610b09"/>相報。而大師<anchor xml:id="nkr_note_add_0168b0701" n="0168b0701"/><anchor xml:id="beg0168b0701" n="0168b0701"/>已<anchor xml:id="end0168b0701"/>不及待矣。淨土一宗。自匡廬創制。迄
<lb ed="X" n="0168b08"/><lb ed="R032" n="0610b10"/>今幾千五百年。涉其藩者。不可勝計。而求如大師之
<lb ed="X" n="0168b09"/><lb ed="R032" n="0610b11"/>眞修實證。垂範百世者。殊不多覯。蓋空言實踐之不
<lb ed="X" n="0168b10"/><lb ed="R032" n="0610b12"/>能相<g ref="#CB15243">貿</g>如此。夫出世之學非他。<g ref="#CB15931">蹠</g>實之學也。法門之
<lb ed="X" n="0168b11"/><lb ed="R032" n="0610b13"/>要。無過淨土。淨土之要。無過掩關持名。現證三昧。徧
<lb ed="X" n="0168b12"/><lb ed="R032" n="0610b14"/>徵敎乘。昭晰無疑。而歷古宗匠未嘗建議及此。實正
<lb ed="X" n="0168b13"/><lb ed="R032" n="0610b15"/>覺第一缺憾。今大師起而振之。陶冶法界之功。殆有
<lb ed="X" n="0168b14"/><lb ed="R032" n="0610b16"/>不可思議者。余輒不自外。遠徵事狀。證以所聞。敬爲
<lb ed="X" n="0168b15"/><lb ed="R032" n="0610b17"/>傳以喩後學。海內修淨業者。苟不欲陷溺<anchor xml:id="nkr_note_add_0168b1501" n="0168b1501"/><anchor xml:id="beg0168b1501" n="0168b1501"/>己<anchor xml:id="end0168b1501"/>靈。當視
<lb ed="X" n="0168b16"/><lb ed="R032" n="0610b18"/>此爲標準焉。如謂不然。請質之釋迦彌陀。及十方諸
<lb ed="X" n="0168b17"/><lb ed="R032" n="0611a01"/>佛。他非所知也。今按大師所證者。爲根本三昧。根本
<lb ed="X" n="0168b18"/><lb ed="R032" n="0611a02"/>三昧。所謂實定也。如<anchor xml:id="nkr_note_add_0168b1801" n="0168b1801"/><anchor xml:id="beg0168b1801" n="0168b1801"/>已<anchor xml:id="end0168b1801"/>獲根本三昧。復事進修。則由
<lb ed="X" n="0168b19"/><lb ed="R032" n="0611a03"/>定發慧。必進證究竟三昧。惜大師不考敎典。輒以此
<lb ed="X" n="0168b20"/><lb ed="R032" n="0611a04"/>爲止境也。根本三昧。如禪宗之破本參。而定力尤深。
<lb ed="X" n="0168b21"/><lb ed="R032" n="0611a05"/>爲益尤鉅。以惟破本參。僅得爲證道之初基。其定甚
<lb ed="X" n="0168b22"/><lb ed="R032" n="0611a06"/>暫。亦不足徑超生死。念佛<anchor xml:id="nkr_note_add_0168b2201" n="0168b2201"/><anchor xml:id="beg0168b2201" n="0168b2201"/>已<anchor xml:id="end0168b2201"/>證根本三昧。則內境先
<lb ed="X" n="0168b23"/><lb ed="R032" n="0611a07"/><anchor xml:id="nkr_note_add_0168b2301" n="0168b2301"/><anchor xml:id="beg0168b2301" n="0168b2301"/>已<anchor xml:id="end0168b2301"/>肅淸。乃得心淨土淨。外見諸佛。及西方淨土。遂握
<lb ed="X" n="0168b24"/><lb ed="R032" n="0611a08"/>往生之符。視禪宗破參之徒。得失懸絕矣。是爲今驗
<pb ed="X" xml:id="X22.0401.0168c" n="0168c"/>
<lb ed="X" n="0168c01"/><lb ed="R032" n="0611a09"/>之一。</p>
<lb ed="X" n="0168c02"/><lb ed="R032" n="0611a10"/><p xml:id="pX22p0168c0201">舊作澍庵大師傳曰。澍庵大師。江南甘泉人。或曰儀
<lb ed="X" n="0168c03"/><lb ed="R032" n="0611a11"/>徵。莫能詳也。少時粗獷無賴。不持戒律。嘗居揚州禪
<lb ed="X" n="0168c04"/><lb ed="R032" n="0611a12"/>寺。以與飯頭相競。穢罵無禮。主僧怒。對衆訶譴之。且
<lb ed="X" n="0168c05"/><lb ed="R032" n="0611a13"/>曰如不速改。且夏楚出院。師憤恨。思所以讐主僧者。
<lb ed="X" n="0168c06"/><lb ed="R032" n="0611a14"/>中夜。忽自悔曰。若所爲。縱能讐主僧。如鬼神何。<anchor xml:id="nkr_note_add_0168c0601" n="0168c0601"/><anchor xml:id="beg0168c0601" n="0168c0601"/>已<anchor xml:id="end0168c0601"/>思
<lb ed="X" n="0168c07"/><lb ed="R032" n="0611a15"/>湔恥之術。惟在自修。而學道之方。自顧蔑如。於是輾
<lb ed="X" n="0168c08"/><lb ed="R032" n="0611a16"/>轉終夜。天且曙。忽悟曰。吾聞至心持大悲神呪者。無
<lb ed="X" n="0168c09"/><lb ed="R032" n="0611a17"/>不徹法源。證上果。吾雖無知。猶能誦此。奈何以無術
<lb ed="X" n="0168c10"/><lb ed="R032" n="0611a18"/>自阻邪。明日。謁主僧禮謝。自陳願閉關三年。專持神
<lb ed="X" n="0168c11"/><lb ed="R032" n="0611b01"/>呪。乞假靜室。且助衣食之費。主僧喜。從之。師遂移居
<lb ed="X" n="0168c12"/><lb ed="R032" n="0611b02"/>藏經閣。朝夕持誦不懈。胸懸一牌。書曰禁語。有登閣
<lb ed="X" n="0168c13"/><lb ed="R032" n="0611b03"/>者。欲與語。輒指牌以示。如是者。三年乃出。旣出。則神
<lb ed="X" n="0168c14"/><lb ed="R032" n="0611b04"/>采頓殊。抑抑自下。見者皆敬異之。而莫測其所證云
<lb ed="X" n="0168c15"/><lb ed="R032" n="0611b05"/>何也。揚州俗好啜茶。茶社中。坐客恒滿。師亦不時往。
<lb ed="X" n="0168c16"/><lb ed="R032" n="0611b06"/>時海內方尙考證之學。客有析經籍疑義於師側者。
<lb ed="X" n="0168c17"/><lb ed="R032" n="0611b07"/>相詁難甚苦。師笑不語。客問故。師曰。卿曹所談。皆有
<lb ed="X" n="0168c18"/><lb ed="R032" n="0611b08"/>佚脫。何相難爲。客請其說。師輙爲客各誦所論書。且
<lb ed="X" n="0168c19"/><lb ed="R032" n="0611b09"/>誦且解。娓娓不<anchor xml:id="nkr_note_add_0168c1901" n="0168c1901"/><anchor xml:id="beg0168c1901" n="0168c1901"/>已<anchor xml:id="end0168c1901"/>。客相顧駭服。由是師以博通典籍
<lb ed="X" n="0168c20"/><lb ed="R032" n="0611b10"/>名。士人從問經史者無虗日。久之。乃知師於內外方
<lb ed="X" n="0168c21"/><lb ed="R032" n="0611b11"/>策。九流百家。下逮小說短書。凡一切文字。不待目涉。
<lb ed="X" n="0168c22"/><lb ed="R032" n="0611b12"/>無不能暗誦者。輕薄少年或試詰以綺語書。師亦應
<lb ed="X" n="0168c23"/><lb ed="R032" n="0611b13"/>聲誦無疑。以是競傳神異。號稱聖僧。時儀徵阮文達
<lb ed="X" n="0168c24"/><lb ed="R032" n="0611b14"/>公。方予吿家居。聞師名。試與語。師亦醻對不倦。文達
<pb ed="X" xml:id="X22.0401.0169a" n="0169a"/>
<lb ed="X" n="0169a01"/><lb ed="R032" n="0611b15"/>歎異之。謂師所證。超然於人天之表。非佔畢者所能
<lb ed="X" n="0169a02"/><lb ed="R032" n="0611b16"/>測云。咸豐紀元。師<anchor xml:id="nkr_note_add_0169a0201" n="0169a0201"/><anchor xml:id="beg0169a0201" n="0169a0201"/>已<anchor xml:id="end0169a0201"/>老憊。猶時出應客。見少年遊戲
<lb ed="X" n="0169a03"/><lb ed="R032" n="0611b17"/>無節者。輒歎曰。後生不習正業。惟事嬉游。老僧且死。
<lb ed="X" n="0169a04"/><lb ed="R032" n="0611b18"/>不得見矣。不日災害將至。不知若輩何以自脫也。少
<lb ed="X" n="0169a05"/><lb ed="R032" n="0612a01"/>年或反脣相稽。復黯然不答。越二年。<g ref="#CB15470">粤</g>匪陷揚州。師
<lb ed="X" n="0169a06"/><lb ed="R032" n="0612a02"/>示寂<anchor xml:id="nkr_note_add_0169a0601" n="0169a0601"/><anchor xml:id="beg0169a0601" n="0169a0601"/>已<anchor xml:id="end0169a0601"/>逾年。其言乃驗。師晚年屛處。惟以寫經自課。
<lb ed="X" n="0169a07"/><lb ed="R032" n="0612a03"/>所書華嚴殘帙。余猶及見之。聞所書至多。揚州叢林
<lb ed="X" n="0169a08"/><lb ed="R032" n="0612a04"/>時有藏弆者。贊曰。大悲陀羅尼。威神赫奕。包擧法界。
<lb ed="X" n="0169a09"/><lb ed="R032" n="0612a05"/>於世出世間之學。無所不統。先民持誦者。證驗非一。
<lb ed="X" n="0169a10"/><lb ed="R032" n="0612a06"/>其本經所載良法美意。昭如日星。而流俗無識。不能
<lb ed="X" n="0169a11"/><lb ed="R032" n="0612a07"/>上考古文。下徵今驗。惟僅以爲禳禍辟邪之具。謬矣。
<lb ed="X" n="0169a12"/><lb ed="R032" n="0612a08"/>大師以下劣凡夫。驟登聖域。迹其所獲。非見思惑盡。
<lb ed="X" n="0169a13"/><lb ed="R032" n="0612a09"/>圓證聲聞極果者。不能臻此。乃當時惟知其神。而不
<lb ed="X" n="0169a14"/><lb ed="R032" n="0612a10"/>知其所以神。卒未聞有聞風興起者。則信乎上智不
<lb ed="X" n="0169a15"/><lb ed="R032" n="0612a11"/>常。神勇難覯。如大師者。詎非法門龍象。毅然大丈夫
<lb ed="X" n="0169a16"/><lb ed="R032" n="0612a12"/>哉。江都釋祥開。嘗習大師者也。每爲余言。少見大師。
<lb ed="X" n="0169a17"/><lb ed="R032" n="0612a13"/>輒不敢仰視。故無由霑漑法乳。自求解脫。至今以爲
<lb ed="X" n="0169a18"/><lb ed="R032" n="0612a14"/>憾。噫。求道者。無他謬巧。惟在精專。苟蘊不撓之志。則
<lb ed="X" n="0169a19"/><lb ed="R032" n="0612a15"/>大師之成規具在。又何憾焉。今按大師所證者。爲究
<lb ed="X" n="0169a20"/><lb ed="R032" n="0612a16"/>竟三昧。究竟三昧。所謂實慧也。大悲陀羅尼。乃觀世
<lb ed="X" n="0169a21"/><lb ed="R032" n="0612a17"/>音菩薩所說。觀世音菩薩。過去劫中。作佛<anchor xml:id="nkr_note_add_0169a2101" n="0169a2101"/><anchor xml:id="beg0169a2101" n="0169a2101"/>已<anchor xml:id="end0169a2101"/>竟。以度
<lb ed="X" n="0169a22"/><lb ed="R032" n="0612a18"/>生之願無止期。今復現爲西方淨土阿彌陀佛之左
<lb ed="X" n="0169a23"/><lb ed="R032" n="0612b01"/>輔。故持此陀羅尼者。或兼修定慧。或發願往生。但具
<lb ed="X" n="0169a24"/><lb ed="R032" n="0612b02"/>眞修。無不證果。其徵驗與念佛無異。詳見大悲陀羅
<pb ed="X" xml:id="X22.0401.0169b" n="0169b"/>
<lb ed="X" n="0169b01"/><lb ed="R032" n="0612b03"/>尼經。茲不具論。大師專念之期。遠至三年。遂由定發
<lb ed="X" n="0169b02"/><lb ed="R032" n="0612b04"/>慧。徑證三昧上品。其往生與否。則視乎發願迴向。末
<lb ed="X" n="0169b03"/><lb ed="R032" n="0612b05"/>由考定。而所證如此。固<anchor xml:id="nkr_note_add_0169b0301" n="0169b0301"/><anchor xml:id="beg0169b0301" n="0169b0301"/>已<anchor xml:id="end0169b0301"/>超然於分段生死之外。無
<lb ed="X" n="0169b04"/><lb ed="R032" n="0612b06"/>俟推求矣。究竟三昧。如禪宗之徹悟。而所證尤超。如
<lb ed="X" n="0169b05"/><lb ed="R032" n="0612b07"/>文殊般若經所示者是<anchor xml:id="nkr_note_add_0169b0501" n="0169b0501"/><anchor xml:id="beg0169b0501" n="0169b0501"/>已<anchor xml:id="end0169b0501"/>。是爲今驗之二。則三昧之
<lb ed="X" n="0169b06"/><lb ed="R032" n="0612b08"/>全也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0169b07"/><lb ed="R032" n="0612b09"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="1">衷論六</cb:mulu><head>衷論六</head>
<lb ed="X" n="0169b08"/><lb ed="R032" n="0612b10"/><cb:dialog type="qa"><sp cb:type="question"><p xml:id="pX22p0169b0801">或問。般舟三昧。及大集經。或刻期七晝夜。或刻期七
<lb ed="X" n="0169b09"/><lb ed="R032" n="0612b11"/>七日。現生見佛。其說當與小彌陀經文同。今獨謂小
<lb ed="X" n="0169b10"/><lb ed="R032" n="0612b12"/>彌陀之七日。乃實定之期。非念佛之期。何歟。</p></sp><sp cb:type="answer"><p xml:id="pX22p0169b1018" cb:place="inline">答曰。般
<lb ed="X" n="0169b11"/><lb ed="R032" n="0612b13"/>舟之文。所重先在一心念。大集之文。所重先在專念。
<lb ed="X" n="0169b12"/><lb ed="R032" n="0612b14"/>閉關專修三昧者。如果能一心念佛。專心念佛。自然
<lb ed="X" n="0169b13"/><lb ed="R032" n="0612b15"/>妄念易息。一心易證。無論七七日可以見佛。卽七晝
<lb ed="X" n="0169b14"/><lb ed="R032" n="0612b16"/>夜之短期。亦未嘗不可見佛。此心淨土淨之實義實
<lb ed="X" n="0169b15"/><lb ed="R032" n="0612b17"/>事。非妄說也。無如見思諸惑。乃衆生妄念之本。亦衆
<lb ed="X" n="0169b16"/><lb ed="R032" n="0612b18"/>生分段生死之基。衆生方以見思妄念。爲現在之眞
<lb ed="X" n="0169b17"/><lb ed="R032" n="0613a01"/>我。舍此幾無栖泊之處。此妄念之所以不易盡。念佛
<lb ed="X" n="0169b18"/><lb ed="R032" n="0613a02"/>實定之所以不易成也。此非格物致知。眞修實證之
<lb ed="X" n="0169b19"/><lb ed="R032" n="0613a03"/>君子。決不能闚其是非奧賾。而世俗方且以念佛爲
<lb ed="X" n="0169b20"/><lb ed="R032" n="0613a04"/>易修易證之一事。其荒謬幾不可以理喩。可哂也。故
<lb ed="X" n="0169b21"/><lb ed="R032" n="0613a05"/>般舟諸經。雖有刻期七晝夜諸文。實非大地衆生所
<lb ed="X" n="0169b22"/><lb ed="R032" n="0613a06"/>能集事。學道之倫。旣願實事求是。實證三昧。不可執
<lb ed="X" n="0169b23"/><lb ed="R032" n="0613a07"/>此等遺文以自欺也。若小彌陀經文。則實以七日爲
<lb ed="X" n="0169b24"/><lb ed="R032" n="0613a08"/>在定之期。非念佛之期。詳繹原文。本無疑義。前說<anchor xml:id="nkr_note_add_0169b2401" n="0169b2401"/><anchor xml:id="beg0169b2401" n="0169b2401"/>已<anchor xml:id="end0169b2401"/>
<pb ed="X" xml:id="X22.0401.0169c" n="0169c"/>
<lb ed="X" n="0169c01"/><lb ed="R032" n="0613a09"/>審。不必執般舟之文。強發難端。致誤衆生定慧之實
<lb ed="X" n="0169c02"/><lb ed="R032" n="0613a10"/>效也。</p></sp></cb:dialog>
<lb ed="X" n="0169c03"/><lb ed="R032" n="0613a11"/><cb:dialog type="qa"><sp cb:type="question"><p xml:id="pX22p0169c0301">或問。念佛一心不亂有三解。厥義安在。</p></sp><sp cb:type="answer"><p xml:id="pX22p0169c0316" cb:place="inline">答曰。不亂爲
<lb ed="X" n="0169c04"/><lb ed="R032" n="0613a12"/>一解。一心爲一解。念佛一心不亂爲一解也。止觀家
<lb ed="X" n="0169c05"/><lb ed="R032" n="0613a13"/>專修禪定。祛除業惑。乃不亂之說。參究家專持話頭。
<lb ed="X" n="0169c06"/><lb ed="R032" n="0613a14"/>別無雜念。乃一心之說。淨土家專念阿彌陀佛。馴至
<lb ed="X" n="0169c07"/><lb ed="R032" n="0613a15"/>惟存佛號。淨無餘念。是爲一心不亂之說。此三解也。
<lb ed="X" n="0169c08"/><lb ed="R032" n="0613a16"/>體弱之人。專修念佛三昧。有以氣虗爲慮者。當依六
<lb ed="X" n="0169c09"/><lb ed="R032" n="0613a17"/>妙門禪。先習數隨二法。而以阿彌陀佛四字。代一二
<lb ed="X" n="0169c10"/><lb ed="R032" n="0613a18"/>三四數目等字。其法坐定後。當入息時。心中先默念
<lb ed="X" n="0169c11"/><lb ed="R032" n="0613b01"/>一阿字。第二息再念彌字。第三息再念陀字。第四息
<lb ed="X" n="0169c12"/><lb ed="R032" n="0613b02"/>再念佛字。一息一字。周而復始。口不出聲。卽無氣虗
<lb ed="X" n="0169c13"/><lb ed="R032" n="0613b03"/>之患。亦仍不失念佛法門。修習旣久。旣能不傷中氣。
<lb ed="X" n="0169c14"/><lb ed="R032" n="0613b04"/>且能漸致氣旺。寢祛妄念。精進不懈。然後閉關出聲
<lb ed="X" n="0169c15"/><lb ed="R032" n="0613b05"/>專念。則三昧易成。與冒昧入關者迥別。此先修不亂。
<lb ed="X" n="0169c16"/><lb ed="R032" n="0613b06"/>後修一心之養氣眞訣。亦新法也。長期念佛。高聲持
<lb ed="X" n="0169c17"/><lb ed="R032" n="0613b07"/>誦。頗傷中氣。亦不能<g ref="#CB11909">硺</g>磨入細。速致一心。余昔誤信
<lb ed="X" n="0169c18"/><lb ed="R032" n="0613b08"/>紫閣之說。致增病痛。故不憚繁複。再申勸誡。不可不
<lb ed="X" n="0169c19"/><lb ed="R032" n="0613b09"/>察也。</p></sp></cb:dialog>
<lb ed="X" n="0169c20"/><lb ed="R032" n="0613b10"/><cb:dialog type="qa"><sp cb:type="question"><p xml:id="pX22p0169c2001">或問。念佛入門之要。厥義安在。</p></sp><sp cb:type="answer"><p xml:id="pX22p0169c2013" cb:place="inline">答曰。信願二輪。無不
<lb ed="X" n="0169c21"/><lb ed="R032" n="0613b11"/>眞切。是爲念佛入門之要。若信願非眞。決不肯認眞
<lb ed="X" n="0169c22"/><lb ed="R032" n="0613b12"/>念佛。非入門第一要務歟。紅蠡醒大師曰。眞爲生死
<lb ed="X" n="0169c23"/><lb ed="R032" n="0613b13"/>發菩提心。以深信願持佛名號。十六字。爲念佛法門
<lb ed="X" n="0169c24"/><lb ed="R032" n="0613b14"/>一大綱宗。若眞爲生死之心不發。一切開示。皆爲戲
<pb ed="X" xml:id="X22.0401.0170a" n="0170a"/>
<lb ed="X" n="0170a01"/><lb ed="R032" n="0613b15"/>論。世間一切重苦。無過生死。生死不了。生死死生。生
<lb ed="X" n="0170a02"/><lb ed="R032" n="0613b16"/>生死死。出一胞胎。入一胞胎。舍一皮袋。取一皮袋。苦
<lb ed="X" n="0170a03"/><lb ed="R032" n="0613b17"/><anchor xml:id="nkr_note_add_0170a0301" n="0170a0301"/><anchor xml:id="beg0170a0301" n="0170a0301"/>已<anchor xml:id="end0170a0301"/>不堪。況輪回未出。離免墮落。豬胞胎。狗胞胎。何所
<lb ed="X" n="0170a04"/><lb ed="R032" n="0613b18"/>不鑽。驢皮袋。馬皮袋。何所不取。此箇人身。最爲難得。
<lb ed="X" n="0170a05"/><lb ed="R032" n="0614a01"/>最易打失。一念之差。便入惡趣。三途易入而難出。地
<lb ed="X" n="0170a06"/><lb ed="R032" n="0614a02"/>獄時長而苦重。七佛以來。猶爲螘子。八萬劫後。未脫
<lb ed="X" n="0170a07"/><lb ed="R032" n="0614a03"/>鴿身。畜道時長<anchor xml:id="nkr_note_add_0170a0701" n="0170a0701"/><anchor xml:id="beg0170a0701" n="0170a0701"/>已<anchor xml:id="end0170a0701"/>極。鬼獄時長尤倍。久經長劫。何了
<lb ed="X" n="0170a08"/><lb ed="R032" n="0614a04"/>何休。萬苦交煎。無歸無救。每一言之。衣毛卓豎。時一
<lb ed="X" n="0170a09"/><lb ed="R032" n="0614a05"/>念及。五內如梵。是故卽今痛念生死。如喪考妣。如救
<lb ed="X" n="0170a10"/><lb ed="R032" n="0614a06"/>頭然也。然我有生死。我求出離。而一切衆生。皆在生
<lb ed="X" n="0170a11"/><lb ed="R032" n="0614a07"/>死。皆應出離。彼等與我本同一體。皆是多生父母。未
<lb ed="X" n="0170a12"/><lb ed="R032" n="0614a08"/>來諸佛。若不念普度。惟求自利。則於理有所虧。心有
<lb ed="X" n="0170a13"/><lb ed="R032" n="0614a09"/>未安。況大心不發。則外不能感通諸佛。內不能契合
<lb ed="X" n="0170a14"/><lb ed="R032" n="0614a10"/>本性。上不能圓成佛道。下不能廣利羣生。無始恩愛。
<lb ed="X" n="0170a15"/><lb ed="R032" n="0614a11"/>何以解脫。無始怨愆。何以解釋。積劫罪業。難以懺除。
<lb ed="X" n="0170a16"/><lb ed="R032" n="0614a12"/>積劫善根。難以成熟。隨所修行。多諸障緣。縱有所成。
<lb ed="X" n="0170a17"/><lb ed="R032" n="0614a13"/>終墮偏小。故須稱性發大菩提心也。然大心旣發。應
<lb ed="X" n="0170a18"/><lb ed="R032" n="0614a14"/>修大行。而於一切行門之中。求其最易下手。最易成
<lb ed="X" n="0170a19"/><lb ed="R032" n="0614a15"/>就。至極穩當。至極圓頓者。則無如以深信願持佛名
<lb ed="X" n="0170a20"/><lb ed="R032" n="0614a16"/>號矣。所謂深信者。釋迦如來梵音聲相。決無誑語。彌
<lb ed="X" n="0170a21"/><lb ed="R032" n="0614a17"/>陀世尊大慈悲心。決無虗願。且以念佛求生之因。必
<lb ed="X" n="0170a22"/><lb ed="R032" n="0614a18"/>感見佛往生之果。如種瓜得瓜。種豆得豆。響必應聲。
<lb ed="X" n="0170a23"/><lb ed="R032" n="0614b01"/>影必隨形。因不虗棄。果無浪得。此可不待問佛而能
<lb ed="X" n="0170a24"/><lb ed="R032" n="0614b02"/>自信者也。況吾人現前一念心性。全眞成妄。全妄卽
<pb ed="X" xml:id="X22.0401.0170b" n="0170b"/>
<lb ed="X" n="0170b01"/><lb ed="R032" n="0614b03"/>眞。終日隨緣。終日不變。橫徧豎窮。當體無外。彌陀淨
<lb ed="X" n="0170b02"/><lb ed="R032" n="0614b04"/>土。總在其中。以我具佛之心。念我心具之佛。豈我心
<lb ed="X" n="0170b03"/><lb ed="R032" n="0614b05"/>具之佛。而不應我具佛之心耶。往生傳載臨終瑞相。
<lb ed="X" n="0170b04"/><lb ed="R032" n="0614b06"/>班班列列。豈欺我哉。如此信<anchor xml:id="nkr_note_add_0170b0401" n="0170b0401"/><anchor xml:id="beg0170b0401" n="0170b0401"/>已<anchor xml:id="end0170b0401"/>。願樂自切。以彼土之
<lb ed="X" n="0170b05"/><lb ed="R032" n="0614b07"/>樂。回觀娑婆之苦。厭離自深。如離廁坑。如出牢獄。以
<lb ed="X" n="0170b06"/><lb ed="R032" n="0614b08"/>娑婆之苦。遙觀彼土之樂。欣樂自切。如歸故鄕。如趨
<lb ed="X" n="0170b07"/><lb ed="R032" n="0614b09"/>寶所。總之如渴思飮。如飢思食。如病苦之思良藥。如
<lb ed="X" n="0170b08"/><lb ed="R032" n="0614b10"/>嬰兒之思慈母。如避怨家之持刀相迫。如墮水火而
<lb ed="X" n="0170b09"/><lb ed="R032" n="0614b11"/>急求救援。果能如此懇切。一切境緣。莫能引轉矣。然
<lb ed="X" n="0170b10"/><lb ed="R032" n="0614b12"/>後以此信願之心執持名號。持一聲。是一九蓮種子。
<lb ed="X" n="0170b11"/><lb ed="R032" n="0614b13"/>念一句。是一往生正因。直須心心相續。念念無差。惟
<lb ed="X" n="0170b12"/><lb ed="R032" n="0614b14"/>專惟勤。無雜無間。愈久愈堅。轉持轉切。久之久之。自
<lb ed="X" n="0170b13"/><lb ed="R032" n="0614b15"/>成片段。入一心不亂矣。誠能如此。若不往生者。釋迦
<lb ed="X" n="0170b14"/><lb ed="R032" n="0614b16"/>如來便爲誑語。彌陀世尊便爲虗願。有是理哉。其說
<lb ed="X" n="0170b15"/><lb ed="R032" n="0614b17"/>之精切著明如此。學者可以深省矣。</p></sp></cb:dialog>
<lb ed="X" n="0170b16"/><lb ed="R032" n="0614b18"/><cb:dialog type="qa"><sp cb:type="question"><p xml:id="pX22p0170b1601">或問。儒家之闢佛。厥義安在。</p></sp><sp cb:type="answer"><p xml:id="pX22p0170b1612" cb:place="inline">答曰。先佛開示。悉出世
<lb ed="X" n="0170b17"/><lb ed="R032" n="0615a01"/>之至道也。出世之至道。其要雖在解脫生死。其緖餘
<lb ed="X" n="0170b18"/><lb ed="R032" n="0615a02"/>猶足範圍天下之政敎。弘深奧博。不可驟通也。如欲
<lb ed="X" n="0170b19"/><lb ed="R032" n="0615a03"/>通其體用所在。必先知若何爲生死。若何爲解脫生
<lb ed="X" n="0170b20"/><lb ed="R032" n="0615a04"/>死。若何無方量。若何爲心量。若何爲明心。若何爲見
<lb ed="X" n="0170b21"/><lb ed="R032" n="0615a05"/>性。若何爲淨宗。若何爲禪宗。若何爲敎宗。若何爲律
<lb ed="X" n="0170b22"/><lb ed="R032" n="0615a06"/>宗。若何爲密宗。若何爲顯密之別。若何爲大乘。若何
<lb ed="X" n="0170b23"/><lb ed="R032" n="0615a07"/>爲中小二乘。若何爲大小諸乘之別。若何爲菩提大
<lb ed="X" n="0170b24"/><lb ed="R032" n="0615a08"/>心。若何爲六度萬行。若何爲阿耨多羅三藐三菩提。
<pb ed="X" xml:id="X22.0401.0170c" n="0170c"/>
<lb ed="X" n="0170c01"/><lb ed="R032" n="0615a09"/>若何爲念佛。若何爲參禪。若何爲戒。若何爲定。若何
<lb ed="X" n="0170c02"/><lb ed="R032" n="0615a10"/>爲慧。若何爲解悟。若何爲證悟。若何爲諸家三昧。若
<lb ed="X" n="0170c03"/><lb ed="R032" n="0615a11"/>何爲念佛三昧。若何爲因果之實義。若何爲儒釋之
<lb ed="X" n="0170c04"/><lb ed="R032" n="0615a12"/>眞詮。其子目雖更僕難窮。其弘綱鉅恉。大抵不過此
<lb ed="X" n="0170c05"/><lb ed="R032" n="0615a13"/>數端。非博涉敎典。不能融會。非至心親師取友。不能
<lb ed="X" n="0170c06"/><lb ed="R032" n="0615a14"/>貫通。乃諸儒惟據門戶之私心。莫不以先入之鄙言
<lb ed="X" n="0170c07"/><lb ed="R032" n="0615a15"/>爲主。所以決不能知其精義所在也。然先儒所以不
<lb ed="X" n="0170c08"/><lb ed="R032" n="0615a16"/>能知佛者。其過不止在門戶之私。轉在不知處世聖
<lb ed="X" n="0170c09"/><lb ed="R032" n="0615a17"/>人格物致知之義。如能先通處世先聖格致之微。於
<lb ed="X" n="0170c10"/><lb ed="R032" n="0615a18"/>先佛之弘綱鉅恉。必不肯不考其體用淵源。輒加誣
<lb ed="X" n="0170c11"/><lb ed="R032" n="0615b01"/>謗之理。故凡諸儒之謗佛。非不知佛也。亦仍不知先
<lb ed="X" n="0170c12"/><lb ed="R032" n="0615b02"/>聖儒術之精義而<anchor xml:id="nkr_note_add_0170c1201" n="0170c1201"/><anchor xml:id="beg0170c1201" n="0170c1201"/>已<anchor xml:id="end0170c1201"/>。不足怪也。夫生死之故。天下第
<lb ed="X" n="0170c13"/><lb ed="R032" n="0615b03"/>一大事也。解脫生死。天下第一至道也。今乃以不考
<lb ed="X" n="0170c14"/><lb ed="R032" n="0615b04"/>其典籍。不親其師友之故。遂不能稍通其說。此非不
<lb ed="X" n="0170c15"/><lb ed="R032" n="0615b05"/>解格致之精義而何。尤冐昧者。雖頗聞其生死之說。
<lb ed="X" n="0170c16"/><lb ed="R032" n="0615b06"/>而仍以揮斥爲名。誣罔爲利。則不知六道之阽危。鬼
<lb ed="X" n="0170c17"/><lb ed="R032" n="0615b07"/>神之禍福。分段生死之艱虞。果能與彼無涉與否。如
<lb ed="X" n="0170c18"/><lb ed="R032" n="0615b08"/>猶有豪髮之相涉。恐決非門戶之私。冐昧之論。所能
<lb ed="X" n="0170c19"/><lb ed="R032" n="0615b09"/>捍禦解免<anchor xml:id="nkr_note_add_0170c1901" n="0170c1901"/><anchor xml:id="beg0170c1901" n="0170c1901"/>已<anchor xml:id="end0170c1901"/>。此心悅至道者所深悲也。諸儒之闢佛。
<lb ed="X" n="0170c20"/><lb ed="R032" n="0615b10"/>唐以前猶粗糲無識。宋元後。乃彌近精微。然博辯如
<lb ed="X" n="0170c21"/><lb ed="R032" n="0615b11"/>朱子。自稱悔悟如羅整庵。皆自謂至精至密。究與先
<lb ed="X" n="0170c22"/><lb ed="R032" n="0615b12"/>佛遺敎之得失。豪髮無與。適成其不克眞通格物致
<lb ed="X" n="0170c23"/><lb ed="R032" n="0615b13"/>知之過。此心悅至道者所深悲也。曰。然則諸儒之闢
<lb ed="X" n="0170c24"/><lb ed="R032" n="0615b14"/>佛。亦有過歟。答曰。先佛爲法界之大師。其說專在解
<pb ed="X" xml:id="X22.0401.0171a" n="0171a"/>
<lb ed="X" n="0171a01"/><lb ed="R032" n="0615b15"/>脫生死。徧濟含靈。凡有血氣心性之倫。皆當歸仰。且
<lb ed="X" n="0171a02"/><lb ed="R032" n="0615b16"/>純善無惡。純誠無僞。今乃挾一隅之見以闢之謗之。
<lb ed="X" n="0171a03"/><lb ed="R032" n="0615b17"/>烏得爲無過。諸儒苟能正誼明道。功德兼隆。上裨國
<lb ed="X" n="0171a04"/><lb ed="R032" n="0615b18"/>家政敎。下拯黎庶艱危。處爲眞儒。出爲名臣循吏。卽
<lb ed="X" n="0171a05"/><lb ed="R032" n="0616a01"/>有謗佛之愆。亦當末減。若無道不學。絕無功德及人。
<lb ed="X" n="0171a06"/><lb ed="R032" n="0616a02"/>外假儒術高名。內實逞其甘食悅色全軀保妻子之
<lb ed="X" n="0171a07"/><lb ed="R032" n="0616a03"/>素。亦復踵襲謬妄。輒謗及純善無惡解脫生死之正
<lb ed="X" n="0171a08"/><lb ed="R032" n="0616a04"/>覺。別天地神祇昭布森列。詎能免降鑒之嚴切哉。此
<lb ed="X" n="0171a09"/><lb ed="R032" n="0616a05"/>尤心悅至道者所深悲也。</p></sp></cb:dialog>
<lb ed="X" n="0171a10"/><lb ed="R032" n="0616a06"/><cb:dialog type="qa"><sp cb:type="question"><p xml:id="pX22p0171a1001">或問。流俗之闢佛。厥義安在。</p></sp><sp cb:type="answer"><p xml:id="pX22p0171a1012" cb:place="inline">答曰。流俗之闢佛。不過
<lb ed="X" n="0171a11"/><lb ed="R032" n="0616a07"/>擧業之徒。文辭之彥。及無識之妄庸。此輩偶聞理學
<lb ed="X" n="0171a12"/><lb ed="R032" n="0616a08"/>之名。猶切齒以道。況無上正覺哉。無道不學之尤。靡
<lb ed="X" n="0171a13"/><lb ed="R032" n="0616a09"/>不具徙家忘妻之見。欲其心通出世之至道。冤苦甚
<lb ed="X" n="0171a14"/><lb ed="R032" n="0616a10"/>矣。大率宿業深厚者。其性情無不躁妄。其識見無不
<lb ed="X" n="0171a15"/><lb ed="R032" n="0616a11"/>凡陋。其行履無不邪僻。其心聲無不詐僞。其甚者。至
<lb ed="X" n="0171a16"/><lb ed="R032" n="0616a12"/>以君父爲外物。祖先爲疣贅。蓋非如此。不足以增長
<lb ed="X" n="0171a17"/><lb ed="R032" n="0616a13"/>宿業。淪落三途。亦不足致諸佛之悲憫太息。莫可如
<lb ed="X" n="0171a18"/><lb ed="R032" n="0616a14"/>何焉。不足辯也。</p></sp></cb:dialog>
<lb ed="X" n="0171a19"/><lb ed="R032" n="0616a15"/><cb:dialog type="qa"><sp cb:type="question"><p xml:id="pX22p0171a1901">或問。吾王氏入道始末。</p></sp><sp cb:type="answer"><p xml:id="pX22p0171a1910" cb:place="inline">答曰。先曾王父椒園公訟過
<lb ed="X" n="0171a20"/><lb ed="R032" n="0616a16"/>記曰。余家世業儒。篤奉六籍。自五祀以外無雜祭。墪
<lb ed="X" n="0171a21"/><lb ed="R032" n="0616a17"/>之左。潔室一楹。妥先聖四配主。列祀神武關漢壽帝。
<lb ed="X" n="0171a22"/><lb ed="R032" n="0616a18"/>司命文昌帝。配以斗魁。以禮官祭日。虔祀無怠。近百
<lb ed="X" n="0171a23"/><lb ed="R032" n="0616b01"/>年矣。室中未嘗有二氏書。及像設。曾王父厚庵公官
<lb ed="X" n="0171a24"/><lb ed="R032" n="0616b02"/>江南。廉名滿吳下。僦民居。鄰火及甍。朝服吿天。火中
<pb ed="X" xml:id="X22.0401.0171b" n="0171b"/>
<lb ed="X" n="0171b01"/><lb ed="R032" n="0616b03"/>見白鸚鵡反風滅火。又檄輓庫綱。渡黃河。中流暴飇
<lb ed="X" n="0171b02"/><lb ed="R032" n="0616b04"/>裂帆。百口震號。俄覩金容炳煜。致分風斷流之異。乃
<lb ed="X" n="0171b03"/><lb ed="R032" n="0616b05"/>手繪普陀大士妙相。報再生德。余童齔時。日從先妣
<lb ed="X" n="0171b04"/><lb ed="R032" n="0616b06"/>炷香頂禮。及十歲過鄕墪。聞其師方授諸弟孟子書。
<lb ed="X" n="0171b05"/><lb ed="R032" n="0616b07"/>訓曰。楊者何。今道家是也。墨者何。今佛家是也。能以
<lb ed="X" n="0171b06"/><lb ed="R032" n="0616b08"/>言距道與佛。卽聖人之徒也。聞之。大欣悅其言。歸則
<lb ed="X" n="0171b07"/><lb ed="R032" n="0616b09"/>詫人曰。吾異日必且爲聖賢。自是日尋諸老儒。互以
<lb ed="X" n="0171b08"/><lb ed="R032" n="0616b10"/>能詆佛相褒詡。不復肯頂禮大士。顧實不知佛義云
<lb ed="X" n="0171b09"/><lb ed="R032" n="0616b11"/>何也。年十七擧於鄕。旅謁座主少宗伯阿雨齋先生。
<lb ed="X" n="0171b10"/><lb ed="R032" n="0616b12"/>先生顧余曰。賢英齡儁發。前路未可限。顧老夫一言
<lb ed="X" n="0171b11"/><lb ed="R032" n="0616b13"/>相贈。他日得志。願勿闢異端。余愕問何謂也。先生哂
<lb ed="X" n="0171b12"/><lb ed="R032" n="0616b14"/>曰。覩賢勇形於色。聊相規耳。賢誠欲距異端。試言異
<lb ed="X" n="0171b13"/><lb ed="R032" n="0616b15"/>端何等。余以佛老對。先生曰。孔孟時。有楊墨。無佛老。
<lb ed="X" n="0171b14"/><lb ed="R032" n="0616b16"/>以佛老爲楊墨。乃儒者之言。非孔孟之言也。夫異端。
<lb ed="X" n="0171b15"/><lb ed="R032" n="0616b17"/>異其端也。所謂端。卽孟子惻隱羞惡四端是也。其言
<lb ed="X" n="0171b16"/><lb ed="R032" n="0616b18"/>不仁不義。無禮無智。是楊墨之弊。其言爲仁爲義。爲
<lb ed="X" n="0171b17"/><lb ed="R032" n="0617a01"/>禮爲智。則非楊墨之弊也。非徧觀其言。惡能別乎。今
<lb ed="X" n="0171b18"/><lb ed="R032" n="0617a02"/>世士君子罕行孔孟之言。惟以闢佛老張門戶。以自
<lb ed="X" n="0171b19"/><lb ed="R032" n="0617a03"/>鳴爲儒。其下者。病天堂地獄之說不便於<anchor xml:id="nkr_note_add_0171b1901" n="0171b1901"/><anchor xml:id="beg0171b1901" n="0171b1901"/>己<anchor xml:id="end0171b1901"/>所爲。亦
<lb ed="X" n="0171b20"/><lb ed="R032" n="0617a04"/>姑詆之。以紓其怖憚。徒爲佛者所竊笑。此未必遂爲
<lb ed="X" n="0171b21"/><lb ed="R032" n="0617a05"/>聖人徒也。吾賢自審之而<anchor xml:id="nkr_note_add_0171b2101" n="0171b2101"/><anchor xml:id="beg0171b2101" n="0171b2101"/>已<anchor xml:id="end0171b2101"/>。余聞之。意爲憮然。歸而
<lb ed="X" n="0171b22"/><lb ed="R032" n="0617a06"/>默察<anchor xml:id="nkr_note_add_0171b2201" n="0171b2201"/><anchor xml:id="beg0171b2201" n="0171b2201"/>己<anchor xml:id="end0171b2201"/>所言論行事。其乖謬聖人者益衆。氣由是稍
<lb ed="X" n="0171b23"/><lb ed="R032" n="0617a07"/>稍愧沮。然而前相與詆佛諸老儒。日相過從。互申曩
<lb ed="X" n="0171b24"/><lb ed="R032" n="0617a08"/>說。余中雖欿歉。顧憚其譏病。聊復推波助瀾。<g ref="#CB08504">𦦨</g>弗爲
<pb ed="X" xml:id="X22.0401.0171c" n="0171c"/>
<lb ed="X" n="0171c01"/><lb ed="R032" n="0617a09"/>衰。乾隆丙午。邑中大疫。道殣如麻。率以七日不汗死。
<lb ed="X" n="0171c02"/><lb ed="R032" n="0617a10"/>余二十一日。三震戰。三不汗。奄然氣盡。神歷房闥出
<lb ed="X" n="0171c03"/><lb ed="R032" n="0617a11"/>衢中。將適東郭嶽祠。顧見西來戈甲如雲。人馬皆長
<lb ed="X" n="0171c04"/><lb ed="R032" n="0617a12"/>尋丈。詢前驅者。曰。關神武帝受敕征臺灣冦也。俄覩
<lb ed="X" n="0171c05"/><lb ed="R032" n="0617a13"/>神武櫜鞬御赤馬。龍刀在握。神采熠熠。余當衢迎拜。
<lb ed="X" n="0171c06"/><lb ed="R032" n="0617a14"/>頓顙塵中。一仰視。則黼几<anchor xml:id="nkr_note_add_0171c0601" n="0171c0601"/><anchor xml:id="beg0171c0601" n="0171c0601"/>已<anchor xml:id="end0171c0601"/>具。神武袞冕秉圭。東面
<lb ed="X" n="0171c07"/><lb ed="R032" n="0617a15"/>垂拱。余涕泣陳所苦。籲乞庇宥。神武厲聲叱曰。汝知
<lb ed="X" n="0171c08"/><lb ed="R032" n="0617a16"/>罪乎。汝以先世積德。籍注鄕薦後四年。當登辛丑進
<lb ed="X" n="0171c09"/><lb ed="R032" n="0617a17"/>士第。福祿未艾。豈謂汝自得擧以來。童昏無識。忘先
<lb ed="X" n="0171c10"/><lb ed="R032" n="0617a18"/>世功德。自詡才雋。憍慢嫉忌。惡人勝<anchor xml:id="nkr_note_add_0171c1001" n="0171c1001"/><anchor xml:id="beg0171c1001" n="0171c1001"/>已<anchor xml:id="end0171c1001"/>。輕率愎戾。銜
<lb ed="X" n="0171c11"/><lb ed="R032" n="0617b01"/>恚睚眦。凌侮儕輩。多懷意惡。訐發人短。喜談閨閣。談
<lb ed="X" n="0171c12"/><lb ed="R032" n="0617b02"/>諧愒日。褻引聖典。種種積慝。惡簿等身。而且不覩二
<lb ed="X" n="0171c13"/><lb ed="R032" n="0617b03"/>氏之書。妄肆臆毀。心無忌憚。貌附聖賢。尤犯天律所
<lb ed="X" n="0171c14"/><lb ed="R032" n="0617b04"/>深惡。游巡使者日有奏報。髮不勝擢。是以上帝震怒。
<lb ed="X" n="0171c15"/><lb ed="R032" n="0617b05"/>初削科名。今削壽籍。將墮惡道。豈吾所能垂祐乎。余
<lb ed="X" n="0171c16"/><lb ed="R032" n="0617b06"/>聞。震慄喪魄。崩角求活。矢自湔艾。旣久久。神武顏色
<lb ed="X" n="0171c17"/><lb ed="R032" n="0617b07"/>稍霽。微頫首曰。止。姑觀汝後修。余泥首敬謝。再仰視。
<lb ed="X" n="0171c18"/><lb ed="R032" n="0617b08"/>金容<anchor xml:id="nkr_note_add_0171c1801" n="0171c1801"/><anchor xml:id="beg0171c1801" n="0171c1801"/>已<anchor xml:id="end0171c1801"/>杳。衢中闃無人。皇恐亟趨歸。入門歷榻呻而
<lb ed="X" n="0171c19"/><lb ed="R032" n="0617b09"/>寤。則覩眞官朱衣玉顏。從兩童子。搴簾入曰。奉帝命
<lb ed="X" n="0171c20"/><lb ed="R032" n="0617b10"/>來活汝。兩童登榻。各手短杖擊余體。擊頭頭汗。擊胸
<lb ed="X" n="0171c21"/><lb ed="R032" n="0617b11"/>胸汗。濈然溼重衾。至膝而止。遂能張目索飮。翼日扶
<lb ed="X" n="0171c22"/><lb ed="R032" n="0617b12"/>杖起。詣神武像前匍伏謝。自是始稍知悔懼。竊意聖
<lb ed="X" n="0171c23"/><lb ed="R032" n="0617b13"/>賢之言積慶餘殃。迪吉逆凶。皆以誘掖中下之人。使
<lb ed="X" n="0171c24"/><lb ed="R032" n="0617b14"/>不爲不善而<anchor xml:id="nkr_note_add_0171c2401" n="0171c2401"/><anchor xml:id="beg0171c2401" n="0171c2401"/>已<anchor xml:id="end0171c2401"/>。二氏之說。亦以發明善慶惡殃之理
<pb ed="X" xml:id="X22.0401.0172a" n="0172a"/>
<lb ed="X" n="0172a01"/><lb ed="R032" n="0617b15"/>而<anchor xml:id="nkr_note_add_0172a0101" n="0172a0101"/><anchor xml:id="beg0172a0101" n="0172a0101"/>已<anchor xml:id="end0172a0101"/>。其言之明罪福怵愚悍者。士可得見而知。聞而
<lb ed="X" n="0172a02"/><lb ed="R032" n="0617b16"/>悟。其言之絕思議通於穆者。士見而未必遂知。聞而
<lb ed="X" n="0172a03"/><lb ed="R032" n="0617b17"/>未必遂悟。況無聞無見乎。病稍瘥。假一榻養疴禪寺。
<lb ed="X" n="0172a04"/><lb ed="R032" n="0617b18"/>稍稍涉獵藏典。初覽小乘。雖不敢如昔詬謗。顧於胸
<lb ed="X" n="0172a05"/><lb ed="R032" n="0618a01"/>中頗亦時有扞迕。意雜疑信。次及中乘。帖然意適。竊
<lb ed="X" n="0172a06"/><lb ed="R032" n="0618a02"/>謂率是淨修。高當不失冉閔。下亦不減樂正克也。後
<lb ed="X" n="0172a07"/><lb ed="R032" n="0618a03"/>歷大乘。淵乎妙哉。人性本善。天道融通。以智仁勇造
<lb ed="X" n="0172a08"/><lb ed="R032" n="0618a04"/>生安學利。以孝弟慈利天下國家。節圍萬物而無心。
<lb ed="X" n="0172a09"/><lb ed="R032" n="0618a05"/>陶冶萬物而無情。視聽言動。操本運末。中規中矩而
<lb ed="X" n="0172a10"/><lb ed="R032" n="0618a06"/>不勉。生死人鬼。原始要終。有物有則而能貞。執一可
<lb ed="X" n="0172a11"/><lb ed="R032" n="0618a07"/>以貫萬。朝聞可以夕死。洙泗鄒嶧之傳。蘊其妙未及
<lb ed="X" n="0172a12"/><lb ed="R032" n="0618a08"/>言。引其緖未及詳。凡以世多中下。欲使由賢入聖。而
<lb ed="X" n="0172a13"/><lb ed="R032" n="0618a09"/>佛氏則兼以世不絕大智。超詣非難。欲竝使由凡躋
<lb ed="X" n="0172a14"/><lb ed="R032" n="0618a10"/>聖。若乃及其成功則一也。何惑乎天地靈祇傾嚮翼
<lb ed="X" n="0172a15"/><lb ed="R032" n="0618a11"/>贊之乎。余初從囈誶十年。日謂佛言害於吾師孔孟
<lb ed="X" n="0172a16"/><lb ed="R032" n="0618a12"/>之道。至是乃知釋流附益。害道之說。嗟誠有之。顧萬
<lb ed="X" n="0172a17"/><lb ed="R032" n="0618a13"/>萬非佛意。若佛之道。與孔孟竝立。萬萬不相害。微特
<lb ed="X" n="0172a18"/><lb ed="R032" n="0618a14"/>不相害。又無不足以發明孔孟之言。凡所謂蘊妙未
<lb ed="X" n="0172a19"/><lb ed="R032" n="0618a15"/>及言。與言之不能詳者。憶向來讀書二十年。但以華
<lb ed="X" n="0172a20"/><lb ed="R032" n="0618a16"/>飾誑妄弋獵科名。其於聖賢牆廡。不啻馬牛其風。乃
<lb ed="X" n="0172a21"/><lb ed="R032" n="0618a17"/>由徧觀佛書。而後志氣稍稍通。障翳稍稍盡。愧厲稍
<lb ed="X" n="0172a22"/><lb ed="R032" n="0618a18"/>稍生。趨向稍稍堅。心痗背汗。不敢不求勉爲善人。然
<lb ed="X" n="0172a23"/><lb ed="R032" n="0618b01"/>後迴念向時貌聖賢實悖聖賢。其獲罪宮牆。良不可
<lb ed="X" n="0172a24"/><lb ed="R032" n="0618b02"/>逭也。自丙午懺罪。湔洗三年。慄慄臨履。<anchor xml:id="nkr_note_add_0172a2401" n="0172a2401"/><anchor xml:id="beg0172a2401" n="0172a2401"/>己<anchor xml:id="end0172a2401"/>酉夏。先妣
<pb ed="X" xml:id="X22.0401.0172b" n="0172b"/>
<lb ed="X" n="0172b01"/><lb ed="R032" n="0618b03"/>遘疾幾絕。感神武示拯於夢。夢僉同。家人皆驚歎。明
<lb ed="X" n="0172b02"/><lb ed="R032" n="0618b04"/>年庚戌。神武又示先妣夢。督余上春官。鎖闈宵分。肸
<lb ed="X" n="0172b03"/><lb ed="R032" n="0618b05"/>蠁降靈。遂忝與甲榜。迄今佹遇危憊。屢示呵護如響。
<lb ed="X" n="0172b04"/><lb ed="R032" n="0618b06"/>信乎帝神在天下。如水在地中。無過不懲。無善不拯。
<lb ed="X" n="0172b05"/><lb ed="R032" n="0618b07"/>亦惟人自決其法聖賢與悖聖賢而<anchor xml:id="nkr_note_add_0172b0501" n="0172b0501"/><anchor xml:id="beg0172b0501" n="0172b0501"/>已<anchor xml:id="end0172b0501"/>。余躬歷罪福。
<lb ed="X" n="0172b06"/><lb ed="R032" n="0618b08"/>曲邀神貸。始得稍稍觀覽佛書。漸以達於聖賢之義。
<lb ed="X" n="0172b07"/><lb ed="R032" n="0618b09"/>世固不乏英彥才儁。毅然氣岸。以聖賢自命。余敢不
<lb ed="X" n="0172b08"/><lb ed="R032" n="0618b10"/>避詬厲。備疏始末。敬吿來賢。果賢者自揣能眞爲文
<lb ed="X" n="0172b09"/><lb ed="R032" n="0618b11"/>周孔孟。無防暫束佛書不觀。苟未能。抑亦何恃能無
<lb ed="X" n="0172b10"/><lb ed="R032" n="0618b12"/>懼也。公之自述如此。其後以知縣起家。洊歷監司。廉
<lb ed="X" n="0172b11"/><lb ed="R032" n="0618b13"/>明勤篤。如于淸端。陸淸獻。諸君子。且識量高遠。能斷
<lb ed="X" n="0172b12"/><lb ed="R032" n="0618b14"/>大事。道光中。嘗面奉　聖諭褒獎。以循吏名當世。此
<lb ed="X" n="0172b13"/><lb ed="R032" n="0618b15"/>外垂訓之文。及所注金剛般若等經。皆多所發明。具
<lb ed="X" n="0172b14"/><lb ed="R032" n="0618b16"/>見椒園居士集。茲不贅述。及我世父梅叔公上承遺
<lb ed="X" n="0172b15"/><lb ed="R032" n="0618b17"/>訓。嘗謂公之學雖偏精敎典。而於淨土一宗。未嘗致
<lb ed="X" n="0172b16"/><lb ed="R032" n="0618b18"/>力。因求其說於紅蠡瑞法師。獲聞精奧。退居之暇。每
<lb ed="X" n="0172b17"/><lb ed="R032" n="0619a01"/>以敎家庭子弟。耕心傳習旣久。復聞現證三昧之說
<lb ed="X" n="0172b18"/><lb ed="R032" n="0619a02"/>於揚州省大師。因得具悉其體用所在。此則吾王氏
<lb ed="X" n="0172b19"/><lb ed="R032" n="0619a03"/>入道之始末因緣也。曰。椒園之蔚爲循吏。梅公之處
<lb ed="X" n="0172b20"/><lb ed="R032" n="0619a04"/>家孝友。此皆吾儒所固有。亦復何與佛氏。遽名家學。
<lb ed="X" n="0172b21"/><lb ed="R032" n="0619a05"/>答曰。明德親民。達道達德。實皆儒家所固有。生死之
<lb ed="X" n="0172b22"/><lb ed="R032" n="0619a06"/>故。解脫之方。四土三乘。十二類生。橫超豎超三界諸
<lb ed="X" n="0172b23"/><lb ed="R032" n="0619a07"/>法門。及無上正覺之升沈顯晦。亦豈儒家所固有哉。
<lb ed="X" n="0172b24"/><lb ed="R032" n="0619a08"/>儒家所以不能知佛者。惟在生死之故。及上逮無上
<pb ed="X" xml:id="X22.0401.0172c" n="0172c"/>
<lb ed="X" n="0172c01"/><lb ed="R032" n="0619a09"/>正覺一切奧義。此正古今儒佛得失之林。亦吾王氏
<lb ed="X" n="0172c02"/><lb ed="R032" n="0619a10"/>所由學道之淵源也。且我椒園公先以謗佛罹神譴。
<lb ed="X" n="0172c03"/><lb ed="R032" n="0619a11"/>後以徧繹敎典。懺悔樹立。乃得處爲通儒。出爲循吏。
<lb ed="X" n="0172c04"/><lb ed="R032" n="0619a12"/>我世父梅叔公亦嘗自言。非通紅蠡之學。必不能徼
<lb ed="X" n="0172c05"/><lb ed="R032" n="0619a13"/>幸聞道。勉爲善人。則先佛之秉無緣慈以普度衆生
<lb ed="X" n="0172c06"/><lb ed="R032" n="0619a14"/>者。固<anchor xml:id="nkr_note_add_0172c0601" n="0172c0601"/><anchor xml:id="beg0172c0601" n="0172c0601"/>已<anchor xml:id="end0172c0601"/>不可思議。卽其拯吾王氏於水火者。亦豈有
<lb ed="X" n="0172c07"/><lb ed="R032" n="0619a15"/>極哉。然兩公之一聞千悟。實以天資高朗。本屬志士
<lb ed="X" n="0172c08"/><lb ed="R032" n="0619a16"/>仁人。故能從容自樹如此。若無志不仁。方且以詬謗
<lb ed="X" n="0172c09"/><lb ed="R032" n="0619a17"/>譎詐爲能。雖諸佛現前。亦無由濟其陷溺矣。此又天
<lb ed="X" n="0172c10"/><lb ed="R032" n="0619a18"/>下智愚賢不肖升沈所在。亦吾王氏所當深警也。</p></sp></cb:dialog>
<lb ed="X" n="0172c11"/><lb ed="R032" n="0619b01"/><cb:dialog type="qa"><sp cb:type="question"><p xml:id="pX22p0172c1101">或問。佛僊家亦嘗闢佛。厥義安在。</p></sp><sp cb:type="answer"><p xml:id="pX22p0172c1114" cb:place="inline">答曰。神僊上果。惟
<lb ed="X" n="0172c12"/><lb ed="R032" n="0619b02"/>在生天。而天道仍在六道之內。佛言生天之果。雖壽
<lb ed="X" n="0172c13"/><lb ed="R032" n="0619b03"/>至八萬餘劫。如生死未了。壽盡仍當淪墜。不能超然
<lb ed="X" n="0172c14"/><lb ed="R032" n="0619b04"/>於分段生死之外也。先佛所示大中小三乘遺敎。靡
<lb ed="X" n="0172c15"/><lb ed="R032" n="0619b05"/>非解脫生死良方。凡不能解脫生死。不得超然於六
<lb ed="X" n="0172c16"/><lb ed="R032" n="0619b06"/>道輪回之外者。皆三乘所未有。夫勤苦生天。雖壽歷
<lb ed="X" n="0172c17"/><lb ed="R032" n="0619b07"/>多劫。仍當淪墜。以視正修淨宗。徑得往生阿彌陀佛
<lb ed="X" n="0172c18"/><lb ed="R032" n="0619b08"/>淸泰世界。永無退墮之虞者。其得失實判若天淵。尙
<lb ed="X" n="0172c19"/><lb ed="R032" n="0619b09"/>何闢佛之足云。余昔嘗受內丹眞訣於先師梁先生。
<lb ed="X" n="0172c20"/><lb ed="R032" n="0619b10"/>其後先生自謂年過八十。爲家緣所累。結胎無望。且
<lb ed="X" n="0172c21"/><lb ed="R032" n="0619b11"/>嘗感異夢。恐旁入鬼神道中。因使耕心詳論淨土之
<lb ed="X" n="0172c22"/><lb ed="R032" n="0619b12"/>學。不三兩月。憮然自失。翻然改圖。徑爲一勞永逸之
<lb ed="X" n="0172c23"/><lb ed="R032" n="0619b13"/>計。遽發願念佛。朝夕無間。至臨終時。悉屛喧雜。志氣
<lb ed="X" n="0172c24"/><lb ed="R032" n="0619b14"/>淸明。合掌正念誦佛而逝。其獲往生淨土。具有徵驗。
<pb ed="X" xml:id="X22.0401.0173a" n="0173a"/>
<lb ed="X" n="0173a01"/><lb ed="R032" n="0619b15"/>可謂豪傑之士矣。求僊綱要。在外積衆善。內修金丹。
<lb ed="X" n="0173a02"/><lb ed="R032" n="0619b16"/>脫胎之後。尤在度廣有緣。徧拯諸苦。必馴致天僊而
<lb ed="X" n="0173a03"/><lb ed="R032" n="0619b17"/>後<anchor xml:id="nkr_note_add_0173a0301" n="0173a0301"/><anchor xml:id="beg0173a0301" n="0173a0301"/>已<anchor xml:id="end0173a0301"/>。惟知勤修內丹。不知積善感應之理。<anchor xml:id="nkr_note_add_0173a0302" n="0173a0302"/><anchor xml:id="beg0173a0302" n="0173a0302"/>已<anchor xml:id="end0173a0302"/>不能決
<lb ed="X" n="0173a04"/><lb ed="R032" n="0619b18"/>定成就。況瞢修瞎煉。不知兼濟爲何事。亦何神僊之
<lb ed="X" n="0173a05"/><lb ed="R032" n="0620a01"/>足云。學者苟跂淨土宗恉。當考大小彌陀諸經所陳。
<lb ed="X" n="0173a06"/><lb ed="R032" n="0620a02"/>乃通解脫生死之正義。毋執神僊之說。昧解脫之原。
<lb ed="X" n="0173a07"/><lb ed="R032" n="0620a03"/>以自誑也。又內丹結胎。必在獲定之後。念佛如獲實
<lb ed="X" n="0173a08"/><lb ed="R032" n="0620a04"/>定。<anchor xml:id="nkr_note_add_0173a0801" n="0173a0801"/><anchor xml:id="beg0173a0801" n="0173a0801"/>已<anchor xml:id="end0173a0801"/>證根本三昧。決定往生。其得失更不待辯。志在
<lb ed="X" n="0173a09"/><lb ed="R032" n="0620a05"/>長生久視者。可以語矣。</p></sp></cb:dialog>
<lb ed="X" n="0173a10"/><lb ed="R032" n="0620a06"/><cb:dialog type="qa"><sp cb:type="question"><p xml:id="pX22p0173a1001">或問。先儒闢佛。首以委棄倫理爲大詬。厥義安在。</p></sp><sp cb:type="answer"><p xml:id="pX22p0173a1020" cb:place="inline">答
<lb ed="X" n="0173a11"/><lb ed="R032" n="0620a07"/>曰。此謬說也。先佛敎人。本有四衆之別。所謂比丘僧。
<lb ed="X" n="0173a12"/><lb ed="R032" n="0620a08"/>比丘尼。優婆塞。優婆夷。是<anchor xml:id="nkr_note_add_0173a1201" n="0173a1201"/><anchor xml:id="beg0173a1201" n="0173a1201"/>已<anchor xml:id="end0173a1201"/>。諸經之首。莫不具此四
<lb ed="X" n="0173a13"/><lb ed="R032" n="0620a09"/>衆。不容不見也。比丘二衆。猶可以爲委棄倫理。彼在
<lb ed="X" n="0173a14"/><lb ed="R032" n="0620a10"/>家學道如優婆塞夷二衆。亦何委棄倫理之有。且觀
<lb ed="X" n="0173a15"/><lb ed="R032" n="0620a11"/>經淨業三福。首以孝養父母爲第一義。本統四衆言
<lb ed="X" n="0173a16"/><lb ed="R032" n="0620a12"/>之。讀者不察。陽爲不知。出家之徒。亦不得陽爲不知
<lb ed="X" n="0173a17"/><lb ed="R032" n="0620a13"/>也。先佛遺規。惟有辭親出家之說。無棄親出家。不顧
<lb ed="X" n="0173a18"/><lb ed="R032" n="0620a14"/>奉養之義。如優婆二衆。則更不待言。佛法所希至遠
<lb ed="X" n="0173a19"/><lb ed="R032" n="0620a15"/>至大。故不得不辭親出家。如果眞修實證。不但上度
<lb ed="X" n="0173a20"/><lb ed="R032" n="0620a16"/>一世之父母。且能徧度累劫之父母昆弟。及一切有
<lb ed="X" n="0173a21"/><lb ed="R032" n="0620a17"/>緣。闢佛者縱不知此。四衆之說。亦未必無聞。其所以
<lb ed="X" n="0173a22"/><lb ed="R032" n="0620a18"/>陽爲不知者。蓋深恐妨我甘食悅色全軀保妻子之
<lb ed="X" n="0173a23"/><lb ed="R032" n="0620b01"/>私。故託至高之人理以箝制其口。不知適啓心通至
<lb ed="X" n="0173a24"/><lb ed="R032" n="0620b02"/>道者所深鄙。可惜也。</p></sp></cb:dialog>
<pb ed="X" xml:id="X22.0401.0173b" n="0173b"/>
<lb ed="X" n="0173b01"/><lb ed="R032" n="0620b03"/><cb:dialog type="qa"><sp cb:type="question"><p xml:id="pX22p0173b0101">或問。僧家之得失。亦有說歟。</p></sp><sp cb:type="answer"><p xml:id="pX22p0173b0112" cb:place="inline">答曰。烏呼。僧家之得失。
<lb ed="X" n="0173b02"/><lb ed="R032" n="0620b04"/>烏得爲無說。蓋辭親出家。所以爲解脫生死也。而此
<lb ed="X" n="0173b03"/><lb ed="R032" n="0620b05"/>輩眞通生死之故者。千中無一焉。嚴持戒律。天人所
<lb ed="X" n="0173b04"/><lb ed="R032" n="0620b06"/>欽。衆所共仰也。而此輩嚴持戒律者。百中無一焉。惟
<lb ed="X" n="0173b05"/><lb ed="R032" n="0620b07"/>眞修乃獲實證也。而此輩由眞修以抵實證者。萬中
<lb ed="X" n="0173b06"/><lb ed="R032" n="0620b08"/>無一焉。其破壞戒律。啖名嗜利。奔走勢位。逸樂終身
<lb ed="X" n="0173b07"/><lb ed="R032" n="0620b09"/>之屬。乃不知凡幾。此正諸佛諸天所深憾。亦詬佛諸
<lb ed="X" n="0173b08"/><lb ed="R032" n="0620b10"/>儒之所深憾也。先儒所闢。正在此等。而不知此乃流
<lb ed="X" n="0173b09"/><lb ed="R032" n="0620b11"/>俗之僧法。非正覺之佛法。持此以詬先佛之正法。雖
<lb ed="X" n="0173b10"/><lb ed="R032" n="0620b12"/>僧家有以自取。亦流俗終身不解之大惑。不可不辯
<lb ed="X" n="0173b11"/><lb ed="R032" n="0620b13"/>也。如僧家果能嚴持戒律。馴至淸修梵行。深入佛海。
<lb ed="X" n="0173b12"/><lb ed="R032" n="0620b14"/>卽不知佛者。亦未必遽加謗議。惜多爲惑業所錮。旣
<lb ed="X" n="0173b13"/><lb ed="R032" n="0620b15"/>不能會通敎典。親師取友。以蘄眞修實證。流弊所極。
<lb ed="X" n="0173b14"/><lb ed="R032" n="0620b16"/>遂若無可救藥者。亦心悅至道者所深悲也。</p></sp></cb:dialog>
<lb ed="X" n="0173b15"/><lb ed="R032" n="0620b17"/><cb:dialog type="qa"><sp cb:type="question"><p xml:id="pX22p0173b1501">或問。欲通佛法大義。當讀何書。欲通淨宗實義。當讀
<lb ed="X" n="0173b16"/><lb ed="R032" n="0620b18"/>何書。其先後次第。亦有說歟。</p></sp><sp cb:type="answer"><p xml:id="pX22p0173b1612" cb:place="inline">答曰。欲通佛法。當自眞
<lb ed="X" n="0173b17"/><lb ed="R032" n="0621a01"/>通淨宗始。先儒以不解淨宗要領。因不能解佛法之
<lb ed="X" n="0173b18"/><lb ed="R032" n="0621a02"/>大義。或不知方量心量之奧。輒以大小彌陀諸經所
<lb ed="X" n="0173b19"/><lb ed="R032" n="0621a03"/>陳極樂莊嚴。及往生之說。爲莊列寓言。不知先佛無
<lb ed="X" n="0173b20"/><lb ed="R032" n="0621a04"/>寓言也。必先通淨宗。然後能探索敎典。徧通諸宗。此
<lb ed="X" n="0173b21"/><lb ed="R032" n="0621a05"/>願通諸宗之次第也。治敎典者。當先讀論藏。次讀經
<lb ed="X" n="0173b22"/><lb ed="R032" n="0621a06"/>律二藏。則得失易明。如先讀經藏。往往轉增煩惑。殊
<lb ed="X" n="0173b23"/><lb ed="R032" n="0621a07"/>非善計。此願讀敎典者之切實次第也。淨宗諸論。有
<lb ed="X" n="0173b24"/><lb ed="R032" n="0621a08"/>無量壽經優波提舍一卷。淨土十疑論一卷。西方要
<pb ed="X" xml:id="X22.0401.0173c" n="0173c"/>
<lb ed="X" n="0173c01"/><lb ed="R032" n="0621a09"/>訣二卷。念佛三昧寶王論三卷。龍舒淨土文十卷。蓮
<lb ed="X" n="0173c02"/><lb ed="R032" n="0621a10"/>宗寶鑑十卷。淨土或問一卷。念佛直指二卷。淨土指
<lb ed="X" n="0173c03"/><lb ed="R032" n="0621a11"/>歸二卷。淨土生無生論一卷。續淨土生無生論一卷。
<lb ed="X" n="0173c04"/><lb ed="R032" n="0621a12"/>淨土法語一卷。樂<g ref="#CB15131">邦</g>文類六卷。西方合論十卷。淨土
<lb ed="X" n="0173c05"/><lb ed="R032" n="0621a13"/>晨鐘十卷。淨土警語一卷。西歸直指五卷。無量壽經
<lb ed="X" n="0173c06"/><lb ed="R032" n="0621a14"/>起信論三卷。觀無量壽佛經約論一卷。阿彌陀經約
<lb ed="X" n="0173c07"/><lb ed="R032" n="0621a15"/>論一卷。西方公據二卷。念佛警策二卷。淨土淺說三
<lb ed="X" n="0173c08"/><lb ed="R032" n="0621a16"/>卷。念佛百問一卷。淨業知津一卷。念佛四要訣一卷。
<lb ed="X" n="0173c09"/><lb ed="R032" n="0621a17"/>紅蠡徹悟大師語錄二卷。淨宗諸經。大小彌陀兩部。
<lb ed="X" n="0173c10"/><lb ed="R032" n="0621a18"/>有無量淸淨平等覺經三卷。阿彌陀經二卷。無量壽
<lb ed="X" n="0173c11"/><lb ed="R032" n="0621b01"/>經二卷。別行大寶積經無量壽如來會二卷。無量壽
<lb ed="X" n="0173c12"/><lb ed="R032" n="0621b02"/>莊嚴經三卷。大彌陀經二卷。彭居士新校無量壽經
<lb ed="X" n="0173c13"/><lb ed="R032" n="0621b03"/>三卷。世父梅叔公新校魏居士會譯摩訶阿彌陀經
<lb ed="X" n="0173c14"/><lb ed="R032" n="0621b04"/>一卷。阿彌陀佛經一卷。稱讚淨土佛攝受經一卷。後
<lb ed="X" n="0173c15"/><lb ed="R032" n="0621b05"/>出阿彌陀偈經一卷。開示觀想者。有觀無量壽佛經
<lb ed="X" n="0173c16"/><lb ed="R032" n="0621b06"/>一卷。諸經解詁最要者。有雲栖大師阿彌陀佛經疏
<lb ed="X" n="0173c17"/><lb ed="R032" n="0621b07"/>鈔四卷。藕益大師阿彌陀佛經要解一卷。觀無量壽
<lb ed="X" n="0173c18"/><lb ed="R032" n="0621b08"/>佛經疏妙宗鈔三卷。開示念佛三昧者。有般舟三昧
<lb ed="X" n="0173c19"/><lb ed="R032" n="0621b09"/>經三卷。大集賢護經五卷。文殊所說般若經一卷。阿
<lb ed="X" n="0173c20"/><lb ed="R032" n="0621b10"/>彌陀鼓音聲王陀羅尼經一卷。觀世音得大勢菩薩
<lb ed="X" n="0173c21"/><lb ed="R032" n="0621b11"/>受記經一卷。淨宗傳記。有往生集一卷。淨土聖賢錄
<lb ed="X" n="0173c22"/><lb ed="R032" n="0621b12"/>九卷。續淨土聖賢錄四卷。以上目錄。惟少芟凡鄙諸
<lb ed="X" n="0173c23"/><lb ed="R032" n="0621b13"/>論。今所備記。則淨宗之全也。禪宗要典。有六祖壇經。
<lb ed="X" n="0173c24"/><lb ed="R032" n="0621b14"/>景德傳燈錄。五燈會元。指月錄。續指月錄。雍正　御
<pb ed="X" xml:id="X22.0401.0174a" n="0174a"/>
<lb ed="X" n="0174a01"/><lb ed="R032" n="0621b15"/>選歷代禪師語錄。禪關策進。密宗要典。有大悲陀羅
<lb ed="X" n="0174a02"/><lb ed="R032" n="0621b16"/>尼經。準提陀羅尼經。尊勝陀羅尼經。敎宗要典。大乘
<lb ed="X" n="0174a03"/><lb ed="R032" n="0621b17"/>般若。寶積。大集。華嚴。涅槃。五大部外。有首楞嚴經。楞
<lb ed="X" n="0174a04"/><lb ed="R032" n="0621b18"/>伽經。妙法蓮華經。金剛般若經。圓覺經。維摩經。小乘
<lb ed="X" n="0174a05"/><lb ed="R032" n="0622a01"/>諸經。四阿含外。有四十二章經。地藏本願經。樓炭經。
<lb ed="X" n="0174a06"/><lb ed="R032" n="0622a02"/>律宗要典。大乘有梵網經。菩薩戒本經。小乘有比丘
<lb ed="X" n="0174a07"/><lb ed="R032" n="0622a03"/>僧尼優婆塞夷諸戒本。推闡諸宗大義要典。有憨山
<lb ed="X" n="0174a08"/><lb ed="R032" n="0622a04"/>夢游集。雲栖法彚。先哲古論。有宗鏡錄。心賦。萬善同
<lb ed="X" n="0174a09"/><lb ed="R032" n="0622a05"/>歸集。諸宗傳記。有釋迦世譜。佛祖通載。高僧傳四編。
<lb ed="X" n="0174a10"/><lb ed="R032" n="0622a06"/>神僧傳。禪林僧寶傳。訓詁掌故之要。有敎乘法數。翻
<lb ed="X" n="0174a11"/><lb ed="R032" n="0622a07"/>譯名義集。法苑珠林。一切經音義。其全目。見雍正
<lb ed="X" n="0174a12" type="honorific"/><lb ed="R032" n="0622a08"/>欽定龍藏彚記。不具述。發揮諸宗大義之書。永明壽
<lb ed="X" n="0174a13"/><lb ed="R032" n="0622a09"/>禪師宗鏡錄。尤稱絕詣。而古今幾無通其說者。可惜
<lb ed="X" n="0174a14"/><lb ed="R032" n="0622a10"/>也。</p></sp></cb:dialog>
<lb ed="X" n="0174a15"/><lb ed="R032" n="0622a11"/><cb:dialog type="qa"><sp cb:type="question"><p xml:id="pX22p0174a1501">或問。淨宗權輿。及闡敎著書。始於何代。</p></sp><sp cb:type="answer"><p xml:id="pX22p0174a1516" cb:place="inline">答曰。無量淸
<lb ed="X" n="0174a16"/><lb ed="R032" n="0622a12"/>淨平等覺經。譯於後漢。是爲淨宗入中國之始。有晉
<lb ed="X" n="0174a17"/><lb ed="R032" n="0622a13"/>扶柳道安法師嘗著往生論六卷。是爲淨宗闡敎著
<lb ed="X" n="0174a18"/><lb ed="R032" n="0622a14"/>書之始。及安公傳其學於廬山遠法師。乃集淨宗之
<lb ed="X" n="0174a19"/><lb ed="R032" n="0622a15"/>成。如徵授受源流。安公實爲淨宗之鼻祖。以所著往
<lb ed="X" n="0174a20"/><lb ed="R032" n="0622a16"/>生論今佚不存。故議者惟推廬山爲本宗初祖。而安
<lb ed="X" n="0174a21"/><lb ed="R032" n="0622a17"/>公信解行證之詳。皆就湮沒。可惜也。</p></sp></cb:dialog>
<lb ed="X" n="0174a22"/><lb ed="R032" n="0622a18"/><cb:dialog type="qa"><sp cb:type="question"><p xml:id="pX22p0174a2201">或問。獲證三昧。現生見佛。先佛所示詳矣。今世現證
<lb ed="X" n="0174a23"/><lb ed="R032" n="0622b01"/>者。惟省公一人。不識尊宿先哲。亦有見佛如省公者
<lb ed="X" n="0174a24"/><lb ed="R032" n="0622b02"/>比歟。</p></sp><sp cb:type="answer"><p xml:id="pX22p0174a2403" cb:place="inline">答曰。前世現生見佛者。晉有廬山遠法師。劉居
<pb ed="X" xml:id="X22.0401.0174b" n="0174b"/>
<lb ed="X" n="0174b01"/><lb ed="R032" n="0622b03"/>士程之。劉宋有葛濟妻紀氏。唐有釋懷感。慧日。自覺。
<lb ed="X" n="0174b02"/><lb ed="R032" n="0622b04"/>法照。大行。及尼淨眞。宋有永明壽禪師。及遵式。顯超。
<lb ed="X" n="0174b03"/><lb ed="R032" n="0622b05"/>孫居士忠。呂宏妻吳氏。姚母某氏。元有釋梵琦。明有
<lb ed="X" n="0174b04"/><lb ed="R032" n="0622b06"/>唐居士時。近世有余母宗氏。皆見淨土聖賢錄。而臨
<lb ed="X" n="0174b05"/><lb ed="R032" n="0622b07"/>終見佛。及旁見子史諸家典籍者。不與焉。稽其所獲。
<lb ed="X" n="0174b06"/><lb ed="R032" n="0622b08"/>上足以證先佛遺經。下足以證省公今驗。及本論之
<lb ed="X" n="0174b07"/><lb ed="R032" n="0622b09"/>說。亦學者所宜知也。</p></sp></cb:dialog>
<lb ed="X" n="0174b08"/><lb ed="R032" n="0622b10"/><cb:dialog type="qa"><sp cb:type="question"><p xml:id="pX22p0174b0801">或問。入道之正軌。</p></sp><sp cb:type="answer"><p xml:id="pX22p0174b0808" cb:place="inline">答曰。志士仁人。入道之根柢。讀書
<lb ed="X" n="0174b09"/><lb ed="R032" n="0622b11"/>求友。入道之階梯。此皆入道之正軌也。必先具志士
<lb ed="X" n="0174b10"/><lb ed="R032" n="0622b12"/>仁人之資。乃能讀有用之書。交有益之友。必擴充志
<lb ed="X" n="0174b11"/><lb ed="R032" n="0622b13"/>士仁人之分量。然後足爲孝弟。足爲忠貞。足以獨善
<lb ed="X" n="0174b12"/><lb ed="R032" n="0622b14"/>一身。足以兼善天下。博通古今正變。折衷儒術異同。
<lb ed="X" n="0174b13"/><lb ed="R032" n="0622b15"/>高據孔氏之四科。遂兼叔孫氏之三不朽。亦必擴充
<lb ed="X" n="0174b14"/><lb ed="R032" n="0622b16"/>志士仁人之分量。然後能修淨業正因。足證念佛三
<lb ed="X" n="0174b15"/><lb ed="R032" n="0622b17"/>昧。遂通敎乘綱宗。肩任六度萬行。由是以漸希無上
<lb ed="X" n="0174b16"/><lb ed="R032" n="0622b18"/>正等正覺。則處世出世之全<anchor xml:id="nkr_note_add_0174b1601" n="0174b1601"/><anchor xml:id="beg0174b1601" n="0174b1601"/>已<anchor xml:id="end0174b1601"/>。釋家所謂佛性。卽此
<lb ed="X" n="0174b17"/><lb ed="R032" n="0623a01"/>志士仁人之性也。神僊家所謂僊骨。卽此志士仁人
<lb ed="X" n="0174b18"/><lb ed="R032" n="0623a02"/>之骨也。宋元後儒家講學。必有宗恉。余謂不必別立
<lb ed="X" n="0174b19"/><lb ed="R032" n="0623a03"/>宗恉。惟以志士仁人爲宗恉。<anchor xml:id="nkr_note_add_0174b1901" n="0174b1901"/><anchor xml:id="beg0174b1901" n="0174b1901"/>已<anchor xml:id="end0174b1901"/>罄無不盡。無俟他求
<lb ed="X" n="0174b20"/><lb ed="R032" n="0623a04"/>也。若無志不仁。力求下達。視方策如仇讐。以師友爲
<lb ed="X" n="0174b21"/><lb ed="R032" n="0623a05"/>弁髦。惟以甘食悅色全軀保妻子爲至德要道。甚者
<lb ed="X" n="0174b22"/><lb ed="R032" n="0623a06"/>且縱欲敗度。以惡爲能。知進而不知退。知存而不知
<lb ed="X" n="0174b23"/><lb ed="R032" n="0623a07"/>亡。知得而不知喪。馴至邪正不辨。向背乖宜。持此處
<lb ed="X" n="0174b24"/><lb ed="R032" n="0623a08"/>家。必無不敗之家。持此處國。亦無不敗之國。持此以
<pb ed="X" xml:id="X22.0401.0174c" n="0174c"/>
<lb ed="X" n="0174c01"/><lb ed="R032" n="0623a09"/>輔翼天下。必至顚倒是非。撓亂政敎。惟恐天下不亂
<lb ed="X" n="0174c02"/><lb ed="R032" n="0623a10"/>而後<anchor xml:id="nkr_note_add_0174c0201" n="0174c0201"/><anchor xml:id="beg0174c0201" n="0174c0201"/>已<anchor xml:id="end0174c0201"/>。不能擴充志仁。其流弊遂至此極。此正誼明
<lb ed="X" n="0174c03"/><lb ed="R032" n="0623a11"/>道之倫所由悽愴痛心也。其不足以上希至道。抑可
<lb ed="X" n="0174c04"/><lb ed="R032" n="0623a12"/>知矣。蓋學者必先通人理。然後能上通天理。必眞通
<lb ed="X" n="0174c05"/><lb ed="R032" n="0623a13"/>天人之故。然後能企出世之正覺。若人理猶不能解。
<lb ed="X" n="0174c06"/><lb ed="R032" n="0623a14"/>遽欲上通諸佛奧義。烏可得哉。方今盛世。雖決無此
<lb ed="X" n="0174c07"/><lb ed="R032" n="0623a15"/>輩。而春秋之所責備者。正在此輩。前史之所譏彈者。
<lb ed="X" n="0174c08"/><lb ed="R032" n="0623a16"/>亦正在此輩。三途之所招邀。鬼神之所切齒。諸佛之
<lb ed="X" n="0174c09"/><lb ed="R032" n="0623a17"/>所悲憫者。亦正在此輩。此亦讀書君子。法界衆生。所
<lb ed="X" n="0174c10"/><lb ed="R032" n="0623a18"/>宜留意也。昔龍舒居士著淨土文。惟知勸勉雜流。論
<lb ed="X" n="0174c11"/><lb ed="R032" n="0623b01"/>及宰官。轉無深警之語。不知古昔宰官。雖因惑造業。
<lb ed="X" n="0174c12"/><lb ed="R032" n="0623b02"/>至不可思議。而旣秉輔翼政敎之權。苟能深通因果。
<lb ed="X" n="0174c13"/><lb ed="R032" n="0623b03"/>稍悟正覺。其兼濟天下。福被蒼生之功德。亦必不可
<lb ed="X" n="0174c14"/><lb ed="R032" n="0623b04"/>思議。非方外諸公區區補苴罅漏者。所能竝論。故因
<lb ed="X" n="0174c15"/><lb ed="R032" n="0623b05"/>此論之成。輙殿以志士仁人之說焉。烏呼。廣額屠兒
<lb ed="X" n="0174c16"/><lb ed="R032" n="0623b06"/>放下屠刀。儼然千佛一數。聞道之君子。無忽此老生
<lb ed="X" n="0174c17"/><lb ed="R032" n="0623b07"/>常談也。</p></sp></cb:dialog></cb:div>
<lb ed="X" n="0174c18"/><lb ed="R032" n="0623b08"/>
<lb ed="X" n="0174c19"/><lb ed="R032" n="0623b09"/><cb:juan fun="close" n="1"><cb:jhead>佛說摩訶阿彌陀經衷論竟</cb:jhead></cb:juan>
</body>
<back>
<cb:div type="apparatus">
<head>校注</head>
<p>
<app from="#beg0142a1401" to="#end0142a1401"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0142b1901" to="#end0142b1901"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0142b2101" to="#end0142b2101"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0143b1201" to="#end0143b1201"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">己</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0144a0501" to="#end0144a0501"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0144b0501" to="#end0144b0501"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0145a1501" to="#end0145a1501"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0145a2201" to="#end0145a2201"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0145b1101" to="#end0145b1101"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0146c0301" to="#end0146c0301"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0146c2001" to="#end0146c2001"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0147a0501" to="#end0147a0501"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0147a0801" to="#end0147a0801"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0147b0801" to="#end0147b0801"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0148a2001" to="#end0148a2001"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0148c0901" to="#end0148c0901"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0149a1301" to="#end0149a1301"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0149b0601" to="#end0149b0601"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0149b1001" to="#end0149b1001"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0149b2001" to="#end0149b2001"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">己</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0149c1001" to="#end0149c1001"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0150a0601" to="#end0150a0601"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp5">津<note type="cf1">X01n0005_p0076c16</note></lem><rdg wit="#wit.orig">律</rdg></app>
<app from="#beg0150a2001" to="#end0150a2001"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0150b0401" to="#end0150b0401"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0150b1601" to="#end0150b1601"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0150c1501" to="#end0150c1501"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">袾</lem><rdg wit="#wit.orig">祩</rdg></app>
<app from="#beg0150c2401" to="#end0150c2401"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0151a2101" to="#end0151a2101"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0151c0101" to="#end0151c0101"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0151c0201" to="#end0151c0201"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0151c0401" to="#end0151c0401"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0151c0701" to="#end0151c0701"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0151c1001" to="#end0151c1001"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0151c1401" to="#end0151c1401"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0151c2201" to="#end0151c2201"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0152a0601" to="#end0152a0601"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0152a0602" to="#end0152a0602"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0152a1101" to="#end0152a1101"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0152b0201" to="#end0152b0201"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0152b0202" to="#end0152b0202"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0152b0901" to="#end0152b0901"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0152b1101" to="#end0152b1101"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0152b1601" to="#end0152b1601"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0152b1901" to="#end0152b1901"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0152c0501" to="#end0152c0501"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">土</lem><rdg wit="#wit.orig">士</rdg></app>
<app from="#beg0153a1001" to="#end0153a1001"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0153a1301" to="#end0153a1301"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0153b2001" to="#end0153b2001"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0153b2201" to="#end0153b2201"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0153b2401" to="#end0153b2401"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0153c0601" to="#end0153c0601"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0153c0801" to="#end0153c0801"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0153c1001" to="#end0153c1001"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0154a1101" to="#end0154a1101"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0154a2401" to="#end0154a2401"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0154c1301" to="#end0154c1301"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0156a0801" to="#end0156a0801"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0156a0901" to="#end0156a0901"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0156b0401" to="#end0156b0401"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0156b1101" to="#end0156b1101"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0156b1102" to="#end0156b1102"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">袾</lem><rdg wit="#wit.orig">祩</rdg></app>
<app from="#beg0156b1501" to="#end0156b1501"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0156b1601" to="#end0156b1601"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0157a1301" to="#end0157a1301"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0158a0301" to="#end0158a0301"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0158b2301" to="#end0158b2301"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0158b2302" to="#end0158b2302"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0158b2401" to="#end0158b2401"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0158c1201" to="#end0158c1201"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0159a1001" to="#end0159a1001"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0159b1601" to="#end0159b1601"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0159c0601" to="#end0159c0601"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0159c1601" to="#end0159c1601"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0159c2001" to="#end0159c2001"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0159c2201" to="#end0159c2201"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0160a0301" to="#end0160a0301"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">西</lem><rdg wit="#wit.orig">酉</rdg></app>
<app from="#beg0160a0501" to="#end0160a0501"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0160b2101" to="#end0160b2101"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0160c0101" to="#end0160c0101"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0160c0201" to="#end0160c0201"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0160c0801" to="#end0160c0801"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0161a0201" to="#end0161a0201"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0161a1101" to="#end0161a1101"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0161a1401" to="#end0161a1401"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0161a1402" to="#end0161a1402"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0161a1501" to="#end0161a1501"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0161a1601" to="#end0161a1601"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0161b0101" to="#end0161b0101"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0161b1101" to="#end0161b1101"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0161b1201" to="#end0161b1201"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0161b1202" to="#end0161b1202"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0161b1401" to="#end0161b1401"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0161b1801" to="#end0161b1801"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0161b1901" to="#end0161b1901"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0161b1902" to="#end0161b1902"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0161c0701" to="#end0161c0701"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0161c0801" to="#end0161c0801"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">己</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0161c1101" to="#end0161c1101"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0162a0601" to="#end0162a0601"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0162a1401" to="#end0162a1401"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0162a1402" to="#end0162a1402"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0162a1501" to="#end0162a1501"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0162a1801" to="#end0162a1801"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0162c1001" to="#end0162c1001"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0162c1801" to="#end0162c1801"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0163a0901" to="#end0163a0901"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0163a1201" to="#end0163a1201"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0163a1901" to="#end0163a1901"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0163a2101" to="#end0163a2101"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0163b0801" to="#end0163b0801"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0163b1301" to="#end0163b1301"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0163b1501" to="#end0163b1501"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0163c0501" to="#end0163c0501"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0164a0701" to="#end0164a0701"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0164a1301" to="#end0164a1301"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0164a1401" to="#end0164a1401"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0164a1501" to="#end0164a1501"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0164a2001" to="#end0164a2001"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0164b0501" to="#end0164b0501"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0164b0701" to="#end0164b0701"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0164c2401" to="#end0164c2401"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0165a0401" to="#end0165a0401"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0165a1201" to="#end0165a1201"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0165a2401" to="#end0165a2401"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0165b0401" to="#end0165b0401"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0165b2401" to="#end0165b2401"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0165c1201" to="#end0165c1201"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0165c1501" to="#end0165c1501"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0165c2401" to="#end0165c2401"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0166a0201" to="#end0166a0201"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0166a1301" to="#end0166a1301"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0166b1101" to="#end0166b1101"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">券<note type="cf1">X22n0401_p0165b07</note></lem><rdg wit="#wit.orig">劵</rdg></app>
<app from="#beg0166b1401" to="#end0166b1401"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0166b2001" to="#end0166b2001"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0166c1401" to="#end0166c1401"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0166c2101" to="#end0166c2101"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0167a0501" to="#end0167a0501"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0167a1601" to="#end0167a1601"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0167b2001" to="#end0167b2001"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0167c0301" to="#end0167c0301"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0167c0601" to="#end0167c0601"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0167c0901" to="#end0167c0901"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0167c1401" to="#end0167c1401"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0167c1402" to="#end0167c1402"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0167c1501" to="#end0167c1501"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0167c1601" to="#end0167c1601"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0167c2001" to="#end0167c2001"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0167c2002" to="#end0167c2002"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0167c2101" to="#end0167c2101"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0168a0801" to="#end0168a0801"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0168a1101" to="#end0168a1101"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0168a1201" to="#end0168a1201"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0168a1401" to="#end0168a1401"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0168b0701" to="#end0168b0701"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0168b1501" to="#end0168b1501"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">己</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0168b1801" to="#end0168b1801"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0168b2201" to="#end0168b2201"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0168b2301" to="#end0168b2301"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0168c0601" to="#end0168c0601"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0168c1901" to="#end0168c1901"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0169a0201" to="#end0169a0201"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0169a0601" to="#end0169a0601"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0169a2101" to="#end0169a2101"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0169b0301" to="#end0169b0301"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0169b0501" to="#end0169b0501"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0169b2401" to="#end0169b2401"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0170a0301" to="#end0170a0301"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0170a0701" to="#end0170a0701"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0170b0401" to="#end0170b0401"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0170c1201" to="#end0170c1201"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0170c1901" to="#end0170c1901"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0171b1901" to="#end0171b1901"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">己</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0171b2101" to="#end0171b2101"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0171b2201" to="#end0171b2201"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">己</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0171c0601" to="#end0171c0601"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0171c1001" to="#end0171c1001"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0171c1801" to="#end0171c1801"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0171c2401" to="#end0171c2401"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0172a0101" to="#end0172a0101"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0172a2401" to="#end0172a2401"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">己</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0172b0501" to="#end0172b0501"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0172c0601" to="#end0172c0601"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0173a0301" to="#end0173a0301"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0173a0302" to="#end0173a0302"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0173a0801" to="#end0173a0801"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0173a1201" to="#end0173a1201"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0174b1601" to="#end0174b1601"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0174b1901" to="#end0174b1901"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0174c0201" to="#end0174c0201"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
</p>
</cb:div>
<cb:div type="xuzang-notes">
<head>卍續藏 校注</head>
<p>
<note n="0142001" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0142001">便宜上表題ヲ插入。<g ref="#CB18834">󴦒</g></note>
<note n="0146001" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0146001">舍與捨通</note>
<note n="0150001" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0150001">迴疑迥</note>
<note n="0162001" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0162001">曰疑四</note>
</p>
</cb:div>
<cb:div type="add-notes">
<head>新增校注</head>
<p>
<note n="0142a1401" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0142a1401">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0142b1901" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0142b1901">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0142b2101" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0142b2101">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0143b1201" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0143b1201">己【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0144a0501" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0144a0501">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0144b0501" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0144b0501">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0145a1501" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0145a1501">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0145a2201" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0145a2201">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0145b1101" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0145b1101">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0146c0301" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0146c0301">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0146c2001" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0146c2001">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0147a0501" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0147a0501">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0147a0801" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0147a0801">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0147b0801" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0147b0801">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0148a2001" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0148a2001">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0148c0901" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0148c0901">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0149a1301" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0149a1301">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0149b0601" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0149b0601">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0149b1001" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0149b1001">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0149b2001" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0149b2001">己【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0149c1001" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0149c1001">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0150a0601" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0150a0601">津【CB】，律【卍續】</note>
<note n="0150a2001" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0150a2001">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0150b0401" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0150b0401">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0150b1601" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0150b1601">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0150c1501" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0150c1501">袾【CB】，祩【卍續】</note>
<note n="0150c2401" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0150c2401">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0151a2101" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0151a2101">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0151c0101" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0151c0101">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0151c0201" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0151c0201">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0151c0401" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0151c0401">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0151c0701" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0151c0701">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0151c1001" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0151c1001">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0151c1401" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0151c1401">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0151c2201" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0151c2201">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0152a0601" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0152a0601">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0152a0602" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0152a0602">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0152a1101" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0152a1101">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0152b0201" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0152b0201">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0152b0202" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0152b0202">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0152b0901" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0152b0901">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0152b1101" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0152b1101">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0152b1601" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0152b1601">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0152b1901" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0152b1901">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0152c0501" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0152c0501">土【CB】，士【卍續】</note>
<note n="0153a1001" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0153a1001">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0153a1301" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0153a1301">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0153b2001" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0153b2001">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0153b2201" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0153b2201">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0153b2401" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0153b2401">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0153c0601" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0153c0601">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0153c0801" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0153c0801">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0153c1001" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0153c1001">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0154a1101" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0154a1101">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0154a2401" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0154a2401">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0154c1301" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0154c1301">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0156a0801" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0156a0801">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0156a0901" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0156a0901">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0156b0401" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0156b0401">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0156b1101" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0156b1101">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0156b1102" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0156b1102">袾【CB】，祩【卍續】</note>
<note n="0156b1501" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0156b1501">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0156b1601" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0156b1601">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0157a1301" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0157a1301">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0158a0301" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0158a0301">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0158b2301" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0158b2301">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0158b2302" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0158b2302">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0158b2401" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0158b2401">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0158c1201" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0158c1201">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0159a1001" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0159a1001">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0159b1601" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0159b1601">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0159c0601" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0159c0601">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0159c1601" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0159c1601">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0159c2001" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0159c2001">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0159c2201" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0159c2201">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0160a0301" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0160a0301">西【CB】，酉【卍續】</note>
<note n="0160a0501" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0160a0501">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0160b2101" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0160b2101">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0160c0101" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0160c0101">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0160c0201" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0160c0201">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0160c0801" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0160c0801">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0161a0201" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0161a0201">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0161a1101" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0161a1101">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0161a1401" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0161a1401">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0161a1402" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0161a1402">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0161a1501" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0161a1501">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0161a1601" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0161a1601">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0161b0101" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0161b0101">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0161b1101" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0161b1101">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0161b1201" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0161b1201">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0161b1202" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0161b1202">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0161b1401" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0161b1401">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0161b1801" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0161b1801">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0161b1901" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0161b1901">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0161b1902" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0161b1902">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0161c0701" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0161c0701">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0161c0801" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0161c0801">己【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0161c1101" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0161c1101">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0162a0601" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0162a0601">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0162a1401" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0162a1401">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0162a1402" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0162a1402">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0162a1501" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0162a1501">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0162a1801" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0162a1801">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0162c1001" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0162c1001">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0162c1801" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0162c1801">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0163a0901" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0163a0901">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0163a1201" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0163a1201">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0163a1901" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0163a1901">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0163a2101" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0163a2101">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0163b0801" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0163b0801">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0163b1301" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0163b1301">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0163b1501" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0163b1501">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0163c0501" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0163c0501">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0164a0701" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0164a0701">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0164a1301" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0164a1301">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0164a1401" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0164a1401">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0164a1501" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0164a1501">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0164a2001" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0164a2001">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0164b0501" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0164b0501">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0164b0701" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0164b0701">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0164c2401" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0164c2401">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0165a0401" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0165a0401">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0165a1201" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0165a1201">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0165a2401" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0165a2401">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0165b0401" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0165b0401">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0165b2401" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0165b2401">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0165c1201" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0165c1201">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0165c1501" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0165c1501">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0165c2401" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0165c2401">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0166a0201" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0166a0201">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0166a1301" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0166a1301">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0166b1101" resp="#resp2" type="add" cb:note_key="X22.0166b11.14" target="#nkr_note_add_0166b1101">券【CB】，劵【卍續】</note>
<note n="0166b1401" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0166b1401">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0166b2001" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0166b2001">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0166c1401" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0166c1401">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0166c2101" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0166c2101">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0167a0501" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0167a0501">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0167a1601" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0167a1601">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0167b2001" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0167b2001">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0167c0301" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0167c0301">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0167c0601" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0167c0601">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0167c0901" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0167c0901">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0167c1401" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0167c1401">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0167c1402" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0167c1402">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0167c1501" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0167c1501">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0167c1601" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0167c1601">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0167c2001" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0167c2001">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0167c2002" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0167c2002">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0167c2101" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0167c2101">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0168a0801" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0168a0801">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0168a1101" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0168a1101">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0168a1201" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0168a1201">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0168a1401" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0168a1401">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0168b0701" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0168b0701">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0168b1501" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0168b1501">己【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0168b1801" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0168b1801">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0168b2201" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0168b2201">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0168b2301" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0168b2301">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0168c0601" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0168c0601">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0168c1901" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0168c1901">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0169a0201" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0169a0201">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0169a0601" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0169a0601">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0169a2101" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0169a2101">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0169b0301" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0169b0301">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0169b0501" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0169b0501">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0169b2401" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0169b2401">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0170a0301" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0170a0301">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0170a0701" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0170a0701">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0170b0401" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0170b0401">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0170c1201" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0170c1201">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0170c1901" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0170c1901">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0171b1901" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0171b1901">己【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0171b2101" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0171b2101">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0171b2201" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0171b2201">己【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0171c0601" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0171c0601">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0171c1001" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0171c1001">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0171c1801" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0171c1801">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0171c2401" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0171c2401">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0172a0101" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0172a0101">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0172a2401" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0172a2401">己【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0172b0501" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0172b0501">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0172c0601" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0172c0601">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0173a0301" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0173a0301">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0173a0302" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0173a0302">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0173a0801" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0173a0801">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0173a1201" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0173a1201">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0174b1601" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0174b1601">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0174b1901" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0174b1901">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0174c0201" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0174c0201">已【CB】，巳【卍續】</note>
</p>
</cb:div>
</back></text></TEI>